Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng

Hỏi:

-Nghe nói bệnh tiểu đường có thể dẫn đến mù mắt, bị cưa chân. Cũng có người nói uống thuốc tây chữa tiểu đường có thể làm yếu thận, có đúng không? Vậy phải làm sao để chữa tiểu đường mà khỏi bị biến chứng? Ngoài ra còn có các biến chứng gì khác?

-Nghe nói có những người bị tiểu đường ba, bốn chục năm, mà vẫn sống đến tám, chín mươi tuổi không bị biến chứng nặng, vẫn tương đối mạnh khỏe, hoạt động so với lứa tuổi đó. Xin cho biết làm sao để đạt được điều này?

 Ðáp:

Tiểu đường là một bệnh mạn tính có thể dẫn đến nhiều biến chứng. Cần nhấn mạnh là các biến chứng là do bệnh chứ không phải do thuốc, không uống thuốc thì chính bệnh sẽ dẫn đến hư, suy thận, chứ không phải vì thuốc. Khi vì bệnh mà thận đã yếu, thì bác sĩ (mới) sẽ cần chú ý hơn để dùng các thuốc không nên dùng khi thận đã yếu.

Các biến chứng chính của bệnh tiểu đường bao gồm:

-Bệnh tắt nghẽn mạch máu nuôi tim (coronary heart disease-bệnh động mạch vành. Ðộng mạch vành là động mạch đem máu đến để nuôi trái tim). Sự tắt nghẽn của động mạch vành trầm trọng có thể gây ra các cơn kích tim (heart attack), là tình trạng mà máu đến tim bị thiếu hụt trầm trọng do tắt nghẽn mạch vành trầm trọng làm cho phần đó của trái tim bị hoại tử, tim không bóp được bình thường, sẽ không thể bóp máu đi nuôi cơ thể, và do đó, có thể dẫn đến tử vong nhanh chóng.

-Bệnh của võng mạc mắt (retinopathy), có thể dẫn đến mù.

-Bệnh thận (nephropathy), có thể làm thận bị suy. Những người bị suy thận nặng sẽ cần phải lọc thận thường xuyên (thường là ba ngày một tuần), nếu không chất độc của cơ thể sẽ ứ lại không thải ra được, dẫn đến tử vong.

-Bệnh thần kinh (neuropathy), có thể góp phần vào việc làm loét bàn chân, nếu nặng sẽ cần phải cưa chân.

Ða số các biến chứng này thường không gây ra triệu chứng gì trong giai các giai đoạn đầu của biến chứng. Tuy nhiên, ta có thể phòng và theo dõi để phát hiện sớm các biến chứng này để chữa kịp thời, làm cho nó chậm hoặc ngưng phát triển nhằm tránh các hậu quả “thê thảm” kể trên.

Việc phòng biến chứng đòi hỏi sự kết hợp của việc thăm bác sĩ đều đặn để được thăm khám nhằm phát hiện biến chứng ở giai đoạn sớm nhất, thực hiện các lời dặn của bác sĩ, cố giữ lượng đường máu ở mức tối ưu một cách thường xuyên.

Làm được điều này không phải lúc nào cũng dễ dàng, nhưng đây là điều rất quan trọng cho sức khỏe của ta trong trường kỳ, ngay cả lúc ta vẫn còn cảm thấy rất khỏe mạnh, chưa thấy triệu chứng gì cả. Trong việc này, cần lập lại, chính ta là người đóng vai chính, bác sĩ và các chuyên viên khác chỉ có thể giúp ta.

Ðây là căn bệnh theo ta suốt đời, do đó, rất quan trọng để luôn học hỏi để hiểu rõ căn bệnh, tình trạng sức khỏe của mình, nhằm tham gia một cách chủ động và tích cực trong việc bảo vệ, duy trì và nâng cao sức khỏe của chính mình.

Những việc sau đây rất quan trọng trong việc ngăn ngừa, làm chậm lại sự tiến triển của các biến chứng.

 Kiểm soát mức đường máu

 Ðây là một trong những điều quan trọng nhất.

Các biến chứng kể trên của tiểu đường là hậu quả của việc mức đường máu cao tác động lên các mạch máu trong một thời gian dài. Rất nhiều nghiên cứu có giá trị đã được thực hiện và cho thấy rõ rằng các bệnh nhân có mức đường máu được kiểm soát ít gặp biến chứng hơn là những người có mức đường máu cao. Do đó, giữ mức đường máu ở mức càng gần với mức bình thường sẽ càng giúp ngăn ngừa và làm chậm lại các biến chứng kể trên.

Tuy nhiên, cần phải nhớ là giữ mức đường ở mức gần với bình thường này cũng có những nguy cơ của nó, trong đó điều quan trọng nhất là các cơn hạ đường máu (đường máu tuột xuống quá thấp so với bình thường). Các cơn này có thể xảy ra khi ta cố giữ đường thấp nhưng quên không ăn đúng giờ, bị căng thẳng bất ngờ, vận động thể lực nhiều hơn thường lệ, bị các bệnh cấp tính bất ngờ, vân vân. Cách tốt nhất để phòng các biến chứng nguy hiểm của các cơn hạ đường huyết là hiểu rõ căn bệnh của mình, thực hiện các biện pháp phòng ngừa các cơn hạ đường huyết này (như đã trình bày ở các phần trước), luôn giữ đường (kẹo, đường, nước ngọt…) theo trong người, để nếu bắt đầu thấy các triệu chứng của hạ đường máu (như chóng mặt, hồi hộp, cảm giác như đói bụng, toát mồ hôi lạnh, người như muốn lả ra), là dùng các viên đường dự trữ đó ngay.

 Làm sao để biết được mức đường có được kiểm soát tốt chưa

 Có nhiều cách khác nhau để kiểm tra mức đường máu, trong đó, hai cách chính thường được sử dụng nhất để làm được điều này gồm:

-Một là đo mức đường trong máu hàng ngày bằng máy đo mức đường máu ở đầu ngón tay (finger stick glucometer). Như đã trình bày, tùy theo bệnh, thời gian bị bệnh, và mức đường máu có được kiểm soát tốt hay chưa, ta sẽ cần phải thử máu ở đầu ngón tay nhiều hay ít lần trong ngày.

Nói chung, bệnh tiểu đường loại 1 thường đòi hỏi bệnh nhân cần phải tự đo đường ở nhà nhiều lần trong ngày hơn; bệnh nhân mới bị tiểu đường cần đo nhiều lần hơn để giúp cho việc điều chỉnh liều lượng thuốc và thiết lập một thực đơn ăn uống và giờ giấc ăn uống, thể dục, sinh hoạt thích hợp; và dĩ nhiên những người mà mức đường chưa được kiểm soát tốt sẽ cần phải đo thường xuyên hơn để có thể điều chỉnh, thiết lập một phương thức điều trị thích hợp (bao gồm nhiều yếu tố – thuốc men, sinh hoạt, thể dục, ăn uống, thăm khám định kỳ, vân vân – như đã kể trên).

Nói thì thấy có vẻ phức tạp, nhưng sau một giai đoạn đầu làm quen để thiết lập các hiểu biết và thói quen mới, nó sẽ trở thành cách sống tự nhiên của ta, và rất nhiều người đã sống tương đối rất thoải mái với những thói quen cần thiết đó.

Tùy theo từng trường hợp cụ thể, bác sĩ sẽ hướng dẫn và thảo luận với ta xem nên đo đường bao nhiêu lần trong ngày. Khi đo, ta nên ghi vào sổ hoặc mẩu giấy (thường do bác sĩ cung cấp và hướng dẫn), khi đi gặp bác sĩ, cần đem theo; dựa vào đó, bác sĩ sẽ có thể điều chỉnh thuốc men và thảo luận về việc điều trị của ta một cách cụ thể hơn.

-Cách thứ hai giúp ta biết được mức đường máu có được kiểm soát tốt hay chưa, là đo mức hemoglobin A1c (còn gọi là glycohemoglobin) trong máu. Mức hemoglobin A1c giúp ta biết được mức đường máu trung bình trong khoảng 10 đến 12 tuần trước đó.

Cho đến nay, nhiều nghiên cứu cho thấy (và nhiều hội các bác sĩ cũng đồng ý) rằng giữ mức HbA1c khoảng 7 phần trăm trở xuống sẽ giúp hạn chế các biến chứng kể trên của bệnh tiểu đường. Ở những người lớn tuổi hoặc những người không còn sống được bao lâu, mức này có thể cao hơn chút ít. Cho dù chưa đạt được mức này, nói chung, hạ con số này xuống thấp được chút nào, sẽ giúp giảm được các biến chứng chút đó.

Thân mến

Bác Sĩ Nguyễn Trần Hoàng

nguyentranhoang.com

Bác Sĩ Ðặng Trần Hào

Kỳ trước, chúng ta đã tìm hiểu bệnh về gan, tim và thận do tánh sanh, kỳ này tiếp tục đi tìm hiểu bệnh về tì do tánh sanh.

Thứ tư tìm hiểu về tì (lá lách)

Tì có nhiệm vụ chuyển hóa và vận chuyển tân dịch là do sự hợp tác làm việc giữa tì (lá lách) và vị (bao tử). Tiêu hóa thức ăn là do chức năng của vị, nhưng hấp thụ và chuyển hóa các chất dinh dưỡng lại do công năng của tì. Vị và tì là một cặp âm dương phối hợp làm việc trong sự hấp thụ và chuyển hóa đồ ăn tới những cơ tạng trong cơ thể. Nhiệm vụ của tì biến những thức ăn thành huyết và khí. Y Khoa Ðông Phương coi tì là tạng chính trong việc giúp kiện toàn tiêu hóa. Nếu tì không cung cấp được huyết và khí cho cơ thể, là do ăn uống không đủ dinh dưỡng.

Tì có có nhiệm vụ chuyển hóa những chất dinh dưỡng biến thành huyết lên phổi, để nơi đây khí và huyết được hấp thụ biến thành thanh huyết, đưa lên tim, đi nuôi cơ thể. Chiều của tì khí luôn đi lên. Ðồng thời tì khí có nhiệm vụ chuyển hóa nước trong cơ thể.

Nếu khí và huyết hoạt động nhịp nhàng trong cơ thể, tiêu hóa dễ dàng và kiện toàn. Nếu tì suy yếu, toàn cơ thể hay một phần của cơ thể sẽ thiếu khí và huyết. Nếu tiêu hóa bị ảnh hưởng sẽ gây nên chướng bụng, đau bụng, tiêu chẩy hay biếng ăn có thể xẩy ra.

Tì thống huyết, tì quan hệ chặt chẽ với huyết, huyết là tính khí của đồ ăn do tì và vị cùng làm việc mà tạo thành. Cho nên tì là nguồn sinh ra huyết, và tim là tạng chủ về huyết.

Tì không những chủ về huyết mà còn là công dụng thống nhiếp huyết. Tì khí khỏe mạnh mới có thể duy trì được sự vận hành bình thường của huyết dịch mà không bị tràn ra ngoài. Nếu tì khí suy yếu, không còn chức năng thống huyết, thì huyết dịch sẽ chẩy tràn ra ngoài mạch mà xuất hiện các chứng xuất huyết khác nhau.

Nếu một người luôn bị ám ảnh một ấn tượng gì. Chẳng hạn như cứ tưởng như có ai muốn hãm hại mình, thì là do tì mất quân bình mà gây ra.

Ngoài ra theo Y Khoa Ðông Phương cho rằng con người sống giữa khoảng trời và đất, hấp thụ sinh khí của vạn vật, vận hành theo bốn mùa Xuân-Hạ-Thu-Ðông. Sự tuần hoàn theo luật tự nhiên của tạo hóa: sinh-lão-bệnh-tử và ảnh hưởng của âm-dương và ngũ hành tương sinh, tương khắc.

Ðể cho tì khí được điều hòa giúp kiện toàn tiêu hóa chúng ta phải sống cho hài hòa. Tránh bực bội, cáu giận và lo nghĩ quá độ từ ngày nọ qua ngày kia, sẽ ảnh hưởng tới gan khí và tì khí.

Khi tức giận là gan khí bất thường, ảnh hưởng qua tì, làm tì khí đi xuống, thay vì đi lên, gây ra đại tiện lỏng, đại tiện ngay sau khi ăn, đau bụng, ăn không thấy ngon, làm biếng ăn, lợm giọng, buồn mửa…

Nếu cộng thêm với tì khí bị suy yếu có thể đưa tới những bệnh bị ám ảnh, sợ sệt.

Bài thuốc

Bạch thược 12 grs

Sài hồ 9 grs

Thăng ma 9 grs

Bạch truật 9 grs

Phục linh 9 grs

Bán hạ 9 grs

Hậu phát 9 grs

Toan táo nhân 9 grs

Viễn trí 9 grs

Mộc hương 9 grs

Sa nhân 3 grs

Bá tử nhân 9 grs

Sâm hoa kỳ 9 grs

Can khương 9 grs

Cam thảo 3 grs

– Bạch thược, sài hồ: Bình gan khí.

– Thăng ma, sài hồ: Thăng tì khí.

– Sâm hoa kỳ, bạch truật, phục linh: Bổ tì khí, kiện toàn tiêu hóa.

– Bán hạ, hậu phát, sa nhân: Tiêu đàm, ngưng buồn mửa.

– Toan táo nhân, viễn trí, bá tử nhân: An tâm, trị ám ảnh.

– Mộc hương, can khương: Tản khí, ôn tì khí.

– Cam thảo: Bổ tì khí và phối hợp các vị thuốc.

Ngoài ra, hệ thống tiêu hóa có nhiều nhiệm vụ phức tạp như chuyển hóa thức ăn, hấp thụ dưỡng chất, đưa những chất cặn bã xuống hạ tiêu, thải ra ngoài, nên cần phải được nuôi dưỡng và bồi bổ hàng ngày.

Ngoài bệnh do tánh sanh, bệnh còn do nhiều lý do như ăn uống sai lầm:

– Tự chiều theo sở thích mà thiên về một loại thực phẩm nào, tạo nên sự hấp thụ không quân bình về dinh dưỡng.

-Trong khẩu vị dùng quá nhiều một loại gia vị: ngọt, béo, mặn…

– Ăn không điều độ, bừa bãi cho khoái khẩu.

– Uống rượu và hút thuốc quá nhiều.

– Thiếu thể dục và vận động cơ thể.

– Thiếu tịnh dưỡng và ngủ đầy đủ.

Hoàn cảnh

– Nguồn không khí và nước uống bị ô nhiễm trầm trọng ảnh hưởng tới hô hấp và ăn uống.

– Thực phẩm biến chế nhiều bảo quản và hóa chất, bồi dưỡng thì ít mà còn làm hại sức khỏe.

– Nông dược còn tàn dư trong rau trái vì chất kháng sinh, hormone trong thịt cá.

– Các hóa phẩm hàng ngày thường dùng trong gia đình như thuốc sát trùng, xịt thơm, thuốc trừ muỗi, gián, kiến.

Ðời sống thường nhật

 – Chạy đua với thời gian, lúc nào cũng vội vàng, lo nghĩ nhiều vấn đề liên quan tới đời sống như công ăn việc làm, con cái, người thân…

– Chiều theo thói quen ăn uống tốn kém, cho khoái khẩu vị mà gây ra mất quân bình về lục phủ và ngũ tạng, dần dần từ ngày nọ qua ngày kia, tích tụ mà gây ra bệnh.

Rồi phải dùng nhiều loại thuốc để trị bệnh, như trụ sinh làm hệ miễn nhiễm suy yếu, không đủ để ngăn ngừa bệnh tật từ ngoài tấn công vào, hay từ trong do mất quân bình nội tạng.

Quá chậm trễ

Ðến khi chúng ta khám phá ra sức khỏe của chúng ta bị suy yếu trầm trọng, càng yếu chúng ta lại càng lo, làm chúng ta càng suy yếu thêm. Lúc đó chúng ta mới chịu chi tiền để lo thuốc men, nhưng đôi khi quá chậm để chặn đứng được căn bệnh.

Cho nên các cụ ngày xưa có nói: “Phòng bệnh hơn chữa bệnh” và “sức khỏe là vàng.”

Muốn vậy chúng ta phải lưu tâm đến ăn uống, lối sống, giữ cho thân tâm luôn an lạc và dùng những thực phẩm dinh dưỡng để tái tạo lại những tế bào bị hủy hoại và thanh lọc những độc chất mà chúng ta không thể nào tránh khỏi trong thế giới văn minh ngày nay.