LONDON, Anh (NV) – Ông Alexander Shiplyuk, 56 tuổi, giám đốc Viện Cơ Học Lý Thuyết Và Ứng Dụng Khristianovich (ITAM) tại Siberia, cùng với hai đồng nghiệp, bị bắt với cáo buộc phản quốc vì chuyển giao tài liệu mật cho phía Trung Quốc trong một hội nghị khoa học diễn ra tại quốc gia này năm 2017, theo Reuters.
Ông Shiplyuk khẳng định mình vô tội, lập luận rằng các tài liệu được chuyển giao có sẵn, miễn phí trên mạng, chứ không phải tài liệu mật.
Chi tiết đằng sau cáo buộc chống lại ông Shiplyuk, người bị bắt vào Tháng Tám năm ngoái, vẫn chưa được tiết lộ. Ông trở thành gương mặt mới nhất trong chuỗi các nhà khoa học của Nga bị bắt vì chuyển giao bí mật cho Bắc Kinh trong những năm gần đây.
Khi được hỏi về cáo buộc của ông Shiplyuk và các vụ tương tự trước đây, ông Dmitry Peskov, phát ngôn viên Điện Kremlin, cho biết cơ quan an ninh đang theo dõi sát sao những trường hợp có liên quan đến tội “phản bội tổ quốc.” Ông nhận định đây là công việc quan trọng, diễn ra liên tục và chưa thể nói điều gì về xu hướng điều tra.
Trong khi đó, khi được hỏi về các cáo buộc rằng Bắc Kinh nhắm đến những nhà khoa học Nga để lấy tài liệu mật, Bộ Ngoại Giao Trung Quốc khẳng định quan hệ Trung-Nga dựa trên việc “không liên kết, không đối đầu và không nhắm mục tiêu bên thứ ba.”
Ông Vladimir Putin, tổng thống Nga, nhiều lần tự hào nói rằng Nga là nước dẫn đầu thế giới về hỏa tiễn siêu thanh. Những vụ bắt giữ như của ông Shiplyuk cho thấy Moscow đang rất cảnh giác, không muốn mất bất kỳ lợi thế kỹ thuật nào, kể cả với một đồng minh thân thiết như Trung Quốc.
Hồi năm ngoái, ông Dmitry Kolker, một chuyên gia laser, bị bắt ở Siberia vì tội phản quốc, tuồn tài liệu mật cho Trung Quốc, nhưng qua đời hai ngày sau đó do ung thư. Gia đình ông phủ nhận cáo buộc này.
Trước đó nữa, vào năm 2020, ông Alexander Lukanin, một nhà khoa học Siberia, bị bắt vì nghi ngờ chuyển giao kỹ thuật bí mật cho Bắc Kinh. Đến năm ngoái, ông bị kết án bảy năm rưỡi tù giam.
Cũng trong năm 2020, ông Valery Mitko, nhà khoa học đứng đầu Học Viện Khoa Học Bắc Cực ở St. Petersburg, cũng bị buộc tội chuyển tài liệu mật cho Trung Quốc, nơi ông thường xuyên đến giảng dạy.
Trong bối cảnh chiến tranh ở Ukraine, hồi tháng trước Quốc Hội Nga bỏ phiếu tăng mức phạt tối đa cho tội phản quốc lên chung thân, thay vì 20 năm tù như trước.
Hôm Thứ Ba, 23 Tháng Năm, người đứng đầu Ủy Ban An Ninh Hạ Viện Nga ủng hộ dự thảo luật siết chặt việc tiếp cận bí mật nhà nước, đồng thời cho biết có 48 người Nga bị kết tội phản quốc từ năm 2017 đến năm 2022.
Ngoài ông Shiplyuk, ở ITAM còn hai người khác bị bắt với cáo buộc tương tự là ông Anatoly Maslov và ông Valery Zvegintsev. Các vụ án này được xem là tuyệt mật và xét xử kín. Phiên điều trần về vụ án của ông Maslov diễn ra tại St. Petersburg vào Thứ Tư, 24 Tháng Năm.
Các cáo buộc trên ba người này gây chú ý trên toàn thế giới khi hồi tuần trước, đồng nghiệp của họ ở ITAM viết một bức thư, khiếu nại rằng giới khoa học không thể thực hiện công việc của mình nếu có nguy cơ bị bắt vì viết bài hoặc thuyết trình tại các hội nghị quốc tế.
Trước sự than phiền của các nhà khoa học ITAM, ông Peskov cho biết chính quyền thấy được các lo ngại này, nhưng các cơ quan đặc biệt của Nga đang tiến hành giải quyết, vì đây là những sự việc “rất nghiêm trọng.”
Các tài liệu trực tuyến năm 2020 cho thấy ITAM liên kết quốc tế rộng rãi với các công ty, trường đại học và các trung tâm nghiên cứu trên khắp thế giới. Trong số đó có Trung Tâm Nghiên Cứu Và Phát Triển Khí Động Học Trung Quốc (CARDC), nơi đăng tải một số bài viết ca ngợi các đột phá liên quan đến thử nghiệm chiến đấu cơ và hỏa tiễn siêu thanh.
Reuters tiến hành phỏng vấn hai nhà khoa học Mỹ quen biết với ông Maslov và ông Shiplyuk. Họ nói rằng hai người là những học giả trung thực, mặc dù lĩnh vực nghiên cứu của họ rất nhạy cảm vì được ứng dụng trong quân đội.
Trong khi đó ông George Nacouzi, kỹ sư hàng không vũ trụ cấp cao ở cơ quan nghiên cứu chiến lược RAND Corp, trụ sở tại California, nhấn mạnh rằng Trung Quốc “đuổi kịp” Mỹ và Nga về kỹ thuật siêu thanh trong những năm gần đây.
Thế nhưng theo ông Nacouzi, ba nhà khoa học Nga bị bắt chỉ tham gia vào một phần nhỏ trong công việc chế tạo hỏa tiễn siêu thanh. Các nghiên cứu của họ không thể giúp Trung Quốc phát triển ngay một quả hỏa tiễn. (MPL) [qd]
