Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 7
Ngay lúc đó, ở cổng làng một mụ ăn mày quần áo tả tơi chạy tới chúng tôi, chìa tay ra. Mụ đen đủi, dơ dáy và có một hàng ria đen và cứng.
– Ê, bà con! Mụ thân mật gọi Zorba. Này, bà con có một linh hồn không?
Zorba dừng lại.
– Tôi có, hắn nghiêm trang trả lời.
– Vậy cho tôi xin năm đồng đi!
Zorba móc túi lấy ra một cái ví da rách mướp.
– Ðây! Hắn nói.
Và nụ cười xoa dịu cặp môi hãy còn nét chua cay. Hắn nhìn quanh và nói:
– Theo tôi thấy ở đây không lấy gì làm đắt đỏ lắm, ông chủ! Năm đồng một linh hồn.
Chó trong làng lăn xả vào chúng tôi, đàn bà thập thò ngoài hiên, trẻ con vừa nối đuôi theo chúng tôi vừa la ó. Một vài đứa kêu ăng ẳng, một vài đứa khác giả làm còi xe hơi, còn có đứa, chạy lên trước chúng tôi, ngoái cổ nhìn lại với cặp mắt mở lớn đầy ngạc nhiên.
Chúng tôi đi tới ngã tư làng, ở đấy chúng tôi thấy hai cây bạch dương um tùm, xung quanh có những thân cây vát vuông một cách thô sơ dùng làm ghế ngồi. Trước mặt là quán café, trên treo một tấm bảng lớn, đã nhạt mầu sơn: “Khiêm Tốn quán Café-và-Hàng Thịt.”
– Tại sao ông chủ cười? Zorba hỏi.
Nhưng tôi chưa kịp trả lời thì từ quán café và hàng thịt năm sáu đứa khổng lồ mang áo lót xanh sẫm với thắt lưng đỏ túa ra. Họ kêu lớn:
– Chào các bạn! Mời các bạn vào đây làm một ly raki. Rượu mới lấy trong thùng nấu ra hãy còn nóng hổi đây.
Zorba tắc lưỡi:
– Ông chủ nghĩ sao?
Hắn quay lại nháy tôi.
– Chúng ta vào uống một ly chăng?
Chúng tôi uống một ly đốt cháy ruột gan. Lão chủ quán café và hàng thịt, một lão già to lớn tráng kiện và lanh lợi, mang ghế ra cho chúng tôi ngồi.
Tôi hỏi xem chúng tôi có thể trọ ở đâu.
– Các ông hãy đến nhà Madame Hortense, một người nào đó nói to.
– Một người đàn bà Pháp ở đây sao? Tôi ngạc nhiên hỏi.
– Mụ từ góc biển chân trời tới đây. Mụ đã đi hầu hết các nơi, khi trở về già mụ trôi giạt đến đây và mở một lữ quán sinh sống.
– Bà ấy bán cả kẹo nữa! Một đứa trẻ nói leo.
– Bà ấy còn thoa son trát phấn bứ bự! Một đứa khác nói. Bà ấy quấn dây băng quanh cổ… Bà ấy còn có một con két nữa.
– Góa phụ? Zorba hỏi. Bà ấy có phải là góa phụ không?
Lão chủ quán túm lấy một bên ria mép rậm xám của hắn.
– Thử đếm đây xem có được bao nhiêu sợi râu, ông bạn? Bao nhiêu? Ấy, mụ ấy là bà góa của từng ấy đức ông chồng. Nghe thủng chưa?
– Nghe thủng rồi, Zorba vừa trả lời vừa liếm môi.
– Mụ có thể làm ông thành một kẻ góa vợ lắm ạ?
– Coi chừng đấy nhé, ông bạn! Lão già la, và tất cả đều phá lên cười.
Chúng tôi được đãi rượu lần nữa, lão chủ quán café mang rượu ra trên một cái khay cùng với bánh lúa mạch phô-mai dê, và lê.
– Thôi, để họ yên! Lão nói. Không có đi tới nhà bà nào hết! Họ sẽ ngủ ở nhà tôi.
– Họ sẽ trọ ở nhà tôi, Kondomanolia! Lão già nói. Tôi không có trẻ con, nhà lại rộng, thừa chỗ.
– Xin lỗi, chú Anagnosti, lão chủ quán café ghé vào tai lão già nói to. Tôi nói trước.
– Mày chỉ được giữ một thôi, lão Anagnosti nói. Tao sẽ lấy lão già.
– Lão già nào? Zorba sừng sộ.
– Chúng tôi đi cùng với nhau, tôi vừa nói vừa ra hiệu cho Zorba đừng nổi nóng. Chúng tôi đi cùng với nhau. Chúng tôi sẽ tới nhà Madame Hortense…
– Xin chào quí khách! Xin chào quí khách!
Một mụ đàn bà mập mạp, thấp lùn, tóc mầu gai đã phai mầu, hiện ra dưới những cây bạch dương, chân vòng kiềng đi núng na núng nính. Một nốt ruồi trang điểm cằm mụ. Mụ đeo một giải băng đỏ xung quanh cổ và cặp má úa héo của mụ trát đầy phấn mầu hoa cà. Một chùm tóc nghịch ngợm phất phơ trên trán mụ, khiến mụ giống hệt Sarah Berhnardt lúc về già trong vở L’Aiglon.
– Hân hạnh được biết bà, bà Hostense! Tôi vừa đáp vừa sửa soạn hôn tay mụ, tôi bị lôi cuốn bởi một nỗi yêu đời bất chợt.
Cuộc đời thình lình hiện ra như một câu chuyện thần tiên hay màn giáo đầu vở Giông Tố của Shakespeare. Chúng tôi vừa đặt chân lên hải đảo, ướt như chuột lột sau một cuộc đắm tàu tưởng tượng. Chúng tôi đang thám hiểm miền bờ biển kỳ thú, và trịnh trọng đón chào thổ dân. Mụ Hortense này là nữ chúa đảo, một giống hải thát vàng và bóng loáng, bị trôi dạt lên bờ biển cát này. Sau mụ, hiện ra vô số những cái đầu dơ dáy, lông lá vui tươi của thổ dân – hay của Caliban đang kiêu hãnh và khinh bỉ nhìn mụ.
