Du Tử Lê
(Tiếp theo và hết)
Sâm Thương nâng cấp cái nóng trong truyện của ông tới mức tối đa. Như một thứ “cao trào.” Nhưng nó không phải là cái nóng thiên nhiên. Mà nó là cái “nóng” của bi kịch. Cái “nóng” cháy tan thịt da mỏng manh, tội nghiệp con người!
Nhà văn Sâm Thương.
Ðó là đoạn Sâm Thương tả khi chiếc xe chở ông:
“…Tiếp tục chạy về phía Hải Lăng, vượt qua trên đoạn đường dài lỗ chỗ những hố bom, những xác người vương vãi, những chiếc sọ trắng hếu vất vưởng. Bất ngờ ông Phú Văn cho xe ngừng lại. Phía trước, ngay trên mặt đường nhựa có những ụ cát như những chiếc nón, những nấm mồ, cách khoảng vài ba mét một ụ, có đến mấy chục ụ. Tôi ngạc nhiên chưa hiểu chuyện gì. Ông Phú Văn thản nhiên bước xuống xe và quay lại nói với tôi:
-Ở dưới những ụ cát đó có thể là mìn, hoặc chỉ để nghi binh…” (3)
Ðây là lúc định mệnh lạnh lùng xuất hiện. Hoặc xâu chuỗi kịch tính (quan niệm văn chương với những “cao trào”), được tác giả khai thác để dẫn người đọc bước lần vào “bãi mìn” kỹ thuật truyện của mình:
“…Bất ngờ, phía cuối đường những âm thanh náo loạn dội lại. Một chiếc xe khách, tôi nhìn kỹ nó giống như một chiếc xe khách xuất hiện trên mặt đường, trên xe chất đầy người, những người dân chạy loạn, có lẽ họ từ Hải Lăng vào; ngoài những người ngồi chật cứng trên nóc, những người khác đeo toòng teng vào thành xe và cánh cửa. Tôi hoảng hốt khi nhận ra chiếc xe chạy thẳng về phía những ụ cát. Không kịp suy nghĩ, tôi bỏ máy chạy về phía chiếc xe khách đang trườn tới, đưa hai tay ngăn và hét lên:
– Ngừng lại! Ngừng lại! Nguy hiểm… Không nên chạy qua đó!
Nhưng ông Phú Văn đã chạy theo, nắm tay tôi kéo trở lại:
– Cậu làm gì vậy? Trách nhiệm của cậu là đứng sau máy quay!
Tôi quắc mắt nhìn ông:
– Thế ai trách nhiệm về cái chết của những người đi trên chuyến xe đó?
Ông Phú Văn giận dữ đấm thẳng vào mặt tôi một cú đấm như trời giáng. Tôi đau đớn bật ngửa người, ngồi bệt xuống, hai tay chống lên mặt cát bỏng, tê cứng không cử động được.
Ông nhìn tôi, gằn giọng:
– Tôi trả lời câu hỏi của cậu đây. Trách nhiệm về cái chết của những người đó, chắc chắn không phải là trách nhiệm của tôi hay của cậu. Cậu đừng có ảo tưởng. Ðó là trách nhiệm của Thượng Ðế, nếu cậu tin có Thượng Ðế hay ít ra là của hai phe đang đánh nhau kìa. Tôi không làm chính trị, cũng không làm từ thiện. Tôi làm điều mà tôi yêu thích, đó là nghệ thuật. Ít ra, trong cuộc đời tôi cũng có một công việc để đeo đuổi, để tận tụy và tôi sẽ đi đến cùng mục đích của tôi.
Nói xong, ông thản nhiên lùi lại bên máy quay, đưa mắt vào ống kính điều chỉnh, rồi bấm lên nút tự động của máy, ống kính vẫn chiếu thẳng về phía những ụ cát cuối cùng trên đường nhựa.
Chiếc xe vẫn vô tình tiến tới, rồi những tiếng nổ dữ dội liên tiếp vang lên, những tiếng la hét thất thanh.
Tôi quay lại, chiếc xe đò bị hất bắn lên, những xác người tung tóe văng ra, máu tươi vung vãi.
Tôi nhắm nghiền đôi mắt không dám nhìn thêm cảnh tượng bi thương đang diễn ra trước mắt. Ông Phú Văn vẫn kiên trì và chăm chú bên máy quay. Tiếng máy vẫn chạy rè rè xoáy vào tai tôi. Bình thường tôi yêu những âm thanh quen thuộc này lắm, bởi vì nó là mơ ước, là khát vọng và là cuộc sống của tôi; nhưng sao hôm nay nó làm tôi đau đớn, phẫn nộ, đầu tôi căng nhức như bị động kinh. Trong cơn hốt hoảng, trí óc tưởng như tê dại, tôi cắm đầu chạy, bỏ mặc ông Phú Văn với những thước phim của ông, một tác phẩm nghệ thuật đang hình thành…” (4)
Hình bìa một tác phẩm của nhà văn Sâm Thương.
Sâm Thương kết thúc truyện ngắn “Một tác phẩm nghệ thuật” của ông, bằng hình ảnh vinh quang/nguyệt quế. Bằng nước mắt, vòng tay người tình. Rất “happy ending.” (5) Ðúng tiêu chuyển dựng phim của người Mỹ:
“…Khi tôi bước vào nhà hàng Continental, Maggie đã ngồi sẵn chờ tôi ở đó tự bao giờ. Nhìn thấy tôi, nàng đứng dậy, đưa hai tay ôm chặt lấy tôi, như sợ vuột mất. Khuôn mặt nàng như thể được chiếu sáng từ bên trong bởi một nguồn sáng có sức cuốn hút kỳ diệu. Tôi có cảm giác chưa bao giờ nàng cảm thấy hạnh phúc như lúc này. Maggie rưng rưng nước mắt:
– Cám ơn Thượng Ðế đã trả anh về cho em.
Không đáp lại lời nàng, tôi hôn lên đôi mắt của Maggie. Khi đã ngồi xuống ghế nệm dài, bên một cái bàn nhỏ, Maggie đẩy tờ Washington Post đến trước mặt tôi, đưa tay chỉ vào cột báo ở trang nhất, bên phải.
Tôi cầm tờ báo lên, đọc qua, bài viết hết lời khen ngợi cuốn phim, cũng như tài năng của ông Phú Văn.
Không ngạc nhiên, tôi đặt tờ báo xuống bàn.
Maggie nhìn thẳng vào mắt tôi, giọng nàng nửa yêu thương, nửa hờn trách:
– Em đã được mời xem phim. Cuốn phim đã cuốn hút em, tạo ấn tượng rất mạnh đối với em và tất cả những người cùng xem. Thật khủng khiếp! Em không tin nổi những hình ảnh đã quay được. Nhưng em thắc mắc không biết làm cách nào các anh có thể có được góc máy như thế, chiếc xe tung bổng lên khỏi mặt đất, những đôi chân bị cắt ngang từ từ rơi xuống? Và tại sao anh vắng mặt trong buổi chiếu ra mắt?
Sự ân cần của nàng, sự dịu dàng của nàng khiến tôi xúc động. Tôi nắm chặt lấy hai bàn tay xinh đẹp của Maggie và muốn nói, nói tất cả, nhưng có cái gì đó đã làm tôi nghẹn ứ cổ họng, nói không ra tiếng.
Nhưng tôi vẫn cố gắng hết sức, không kềm giữ được:
– Maggie, anh đã trở về đây, nhưng anh không có thước phim nào trong tay để tặng em như anh đã mơ ước. Anh không thể xây dựng tác phẩm của anh bằng chính nỗi đau của người khác..” (6)
Khi ra khỏi câu chuyện, đương nhiên mọi “thời tiết” trong truyện, sẽ trở về nơi nó xuất phát. Nhờ thế, người đọc dễ nhận ra “thông điệp” hay, ẩn dụ tác giả muốn gửi gấm.
Thông điệp rõ nét nhất trong truyện ngắn “Một tác phẩm nghệ thuật” theo tôi là, tùy vị trí, tham vọng… mà, mỗi con người trong chiến tranh (cũng như trong đời thường), sẽ phải chọn lựa trước một tình huống. Ðó là sự chọn lựa giữa:
“Nghệ thuật và lương tâm?”
“Tên tuổi cá nhân và sinh mạng kẻ khác?”
Phần tác giả, Sâm Thương, tôi nghĩ, ông đã chọn!!!
Du Tử Lê
(Garden Grove, 29 tháng 5, 2013)
Chú thích:
(3), (4), (6): Sđd.
(5) Sâm Thương cũng là tác giả tập sách “Viết Kịch Bản Ðiện Ảnh & Truyền Hình.” Thanh Niên, XB. In lần thứ hai, Saigon, Tháng Bảy, 2012.
