Trước đây khá lâu, khoảng thời gian đầu mới đến định cư, trong một bài viết bàn về lời ca có tựa đề là “Nhạc xuân,” tôi tự hỏi: “Việt Nam ta thì có nhạc xuân, vậy thì người Tây phương có nhạc xuân hay không nhỉ? Có lẽ không.
Lễ lạt của họ là Giáng Sinh. Họ xem Chúa ra đời là đem mùa Xuân về cho nhân loại rồi, nên chẳng cần mùa Xuân thiên nhiên.” Tôi lầm, rất lầm. Sau này, tôi mới biết người Tây phương có nhiều nhạc xuân, chẳng khác gì nhạc xuân của Việt Nam.
Nhạc rộn ràng, phấn khởi, tiết tấu trong sáng, gọn, nhanh, phơi phới, vui tươi, rộn ràng, hớn hở, tràn trề hy vọng. Lời ca cũng thế, toàn là cảnh chim hót, hoa cười, nắng mới, cây cỏ xinh tươi. Nghe hát lên lòng thấy ấm lại, bao ưu tư phiền muộn tiêu tán và cảm thấy mình bỗng trở lại tuổi thanh xuân.
Nhân ngày Tết – xem như khởi đầu mùa Xuân Việt Nam , hãy cùng nhau thưởng thức lời ca trong một số nhạc xuân Tây phương. Trước hết, nghe ban nhạc “Noah and the Whale” (Anh) mô tả mùa xuân qua bài “The First Day of Spring”:
It’s the first day of spring
And my life is starting over again
The trees grow, the river flows
And its water will wash away my sins
(Ðó là ngày đầu xuân/Và đời tôi lại bắt đầu/
Cây mọc, sông trôi/Và nước sông rửa sạch tội lỗi tôi)
Trong một bản nhạc xuân khác, Kathryn Dawn Lang (Canada) xem mùa Xuân là mùa của mơ ước:
In cold dark places / I dream of spring” (I Dream Of Spring)
(Ở nơi lạnh lẽo tối tăm, tôi mơ xuân đến)
Với Biz Markie (Mỹ), mùa xuân cũng là mùa tình, mùa của những kẻ yêu nhau:
It’s spring again
Everybody know it’s spring again
To the girls and boys and people above
This is the time to fall in love (Biz Markie/Spring again)
(Xuân lại về/Ai ai cũng biết xuân lại về/
Với gái, với trai và với mọi người/Ðây là lúc để yêu nhau)
Cũng thế, với Fats Waller (Mỹ), mùa xuân là mùa của tình yêu:
Spring cleaning / gettin’ ready for love (Fats Waller)
(Mùa xuân quang đãng, sẵn sàng đón đợi tình yêu)
Và Air Supply (Mỹ):
You, you brought back my love
you brought back my life.
(Tell me of spring/Air Supply)
(Em, em mang lại tình yêu tôi/em mang lại đời tôi)
Elvis Presley, anh chàng nhạc sĩ và ca sĩ hàng đầu Hoa Kỳ thập niên 1960-1970, ấn tượng hơn, gọi mùa Xuân là một cơn sốt: Spring fever (Cơn sốt mùa Xuân):
Spring fever comes to everyone
Spring fever, it’s time for fun
Get up, get out spring is everywhere (Spring Fever/Elvis Presley)
(Cơn sốt mùa Xuân đến với mọi người/Cơn sốt mùa Xuân, đó là lúc để vui đùa/
Hãy thức giấc, hãy ra ngoài vì xuân về khắp nơi)
Qua bản “Can’t Stop The Spring,” ban nhạc The Flaming Lips dứt khoát hơn và quả quyết hơn:
You can crush the flowers
But you can’t stop the spring
No matter what you say
(Ta có thể giẫm nát hoa/Nhưng không thể chận mùa xuân đến/Bất kể có nói gì chăng nữa)
Ðoạn ca này khiến tôi nhớ đến mấy câu thơ của Pablo Neruda khi nhà thơ so sánh mùa Xuân và tình yêu:
You can cut all the flowers but you cannot keep spring from coming.
I want to do to you what spring does with the cherry trees.
Love is so short, forgetting is so long.
(Em có thể cắt hết tất cả hoa nhưng không thể ngăn mùa xuân đến
Anh muốn mang cho em những gì mà mùa xuân mang cho những cây anh đào
Tình yêu thì quá ngắn, mà lãng quên lại quá dài)
Nhưng có lẽ không có lời ca nào say mê đắm đuối và erotic như trong bài “You make love like Springtime” của Teena Marie (Mỹ) sau đây:
You say you love me with your eyes
My heart soars up to the skies
And it’s all so crazy (…)
You make love like Springtime
And I can’t control my passion (You make love like Springtime)
(Anh nói anh yêu em bằng đôi mắt anh/
Tim em bay vút lên tận trời cao
Và tất cả trở nên điên dại (…)
Anh làm tình như lúc Xuân Thì
Và em đắm đuối trong anh)
Tiếc thay, cô ca nhạc sĩ này chết khá sớm, lúc mới 54 tuổi!
***
Tóm lại, lời ca xuân của Tây phương cũng chẳng khác gì mấy so với nhạc xuân Việt như những Bến Xuân, Phiên Gác Ðêm Xuân, Cánh Thiệp Ðầu Xuân, Hoa Xuân, Lời Tỏ Tình Mùa Xuân, Anh Cho Em Mùa Xuân, Nhớ Xuân Thì, Thì Thầm Mùa Xuân, Hoa Cỏ Mùa Xuân, Mộng Chiều Xuân… vang vang trong phòng khách gia đình khi Tết về Xuân đến.
Riêng tôi, trong số nhạc xuân Tây phương, tôi vẫn thích nhất là bài “Happy New Year.” Nói là nhạc xuân, nhưng trừ mấy chữ “Happy New Year,” không có từ nào mô tả mùa Xuân như những bản nhạc vừa nêu trên.
Bản nhạc này do ban nhạc ABBA (Thụy Ðiển) biên soạn và trình diễn (đơn ca với sự phụ họa của toàn ban) rất tuyệt vời. Tiết tấu lạ, nhịp vừa phải, nghe xong muốn nghe lại ngay. Ca từ đồng thời cũng là một bài thơ. Một bài thơ hay, đượm mùi triết lý, đan xen giữa tuyệt vọng và hy vọng. Bài ca bắt đầu bằng một khung cảnh buồn, tàn tạ:
No more champagne
And the fireworks are through
Here we are, me and you
Feeling lost and feeling blue
(Không còn rượu mừng/Và pháo hoa đã hết
Chỉ còn em và anh đây/lạc lõng và buồn bã)
Tại sao? Tại vì bao mùa Xuân qua, bao nhiêu ước mơ năm mới chúng ta từng có đều đã tan thành mây khói. Mọi người đã từng mong có một thế giới mới ra đời, trong đó mọi người đều là bằng hữu. Nhưng rồi con người điên cuồng, cứ lặn sâu vào lỗi lầm mà không biết, vẫn cứ tiếp tục lỗi lầm.
Oh yes, man is a fool
And he thinks he’ll be okay
Dragging on, feet of clay
Never knowing he’s astray
Keeps on going anyway…
Do đó, mà chẳng biết trong thời gian tới đây thì cái gì đang chờ ta ở phía trước. Bài hát kết thúc bằng đoản khúc:
Happy new year
Happy new year
May we all have our hopes, our will to try
If we don’t we might as well lay down and die
You and I
Nhưng dù sao, ta cũng cứ hy vọng. Bởi vì “nếu chúng ta không còn hy vọng thì chúng ta chỉ còn nằm
xuống và chết mà thôi” (If we don’t we might as well lay down and die/You and I)
Cần lưu ý là mấy chữ Happy New Year lập đi lập lại trong bài hát này vừa là một lời mỉa mai lại vừa là một lời chúc mà cũng là một lời than thở và cũng lại là một niềm hy vọng đồng thời cũng là lời nhắn gửi và kêu gọi. Tiếc thay, bài hát này, lúc phóng tác sang tiếng Việt lại hoàn toàn khác. Lời ca đã không đúng mà còn ngược hẳn lại với nguyên tác. Cách trình diễn cũng thế. Tiếc thay!
Ðây không phải là “ly rượu mừng” mà là một ly rượu chát. Thưởng thức một bài hát như thế này là uống một cốc rượu ngậm ngùi và suy gẫm. Ðể mà nuôi lớn hy vọng cho những ngày tháng tới.
Dù sao, mùa Xuân cũng là mùa của hy vọng.
Xin kết thúc bằng mấy câu “Xuân Ca” của Phạm Duy:
Xuân tôi ơi! Sức Xuân tôi còn khát khao
Dù nay, dù mai cũng như mọi ai chết trong địa cầu
Xuân muôn năm, có ta Xuân còn hơi Xuân
Thì xin, thì Xuân hãy cho tình nhân sống thêm vài lần.
Xuân ơi Xuân! Xuân ới Xuân ơi!
Xuân ơi Xuân! Xuân ới Xuân ơi!
Happy New Year!
