HÀ NỘI 13-9 (NV) – Các cơ quan tư pháp CSVN không thể giải quyết nhiều vụ tham nhũng nghiêm trọng vì những quy định pháp luật hiện hành không rõ ràng, do đó họ đang đòi phải có… “chỉ đạo”, hướng dẫn.
Đó là điểm chính trong buổi họp giữa ‘Ban Chỉ đạo Phòng chống tham nhũng’ của Ban Chấp hành Trung ương Đảng CSVN với các chức sắc cầm đầu ‘Viện kiểm sát Tối cao’.
Hồi đầu tháng 8-2013, Tổng Bí thư Đảng CSVN đột ngột ban hành quyết định lập bảy “đoàn công tác” để kiểm tra, giám sát việc thanh tra, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ tham nhũng nghiêm trọng, phức tạp được công chúng Việt Nam quan tâm. Buổi ‘làm việc’ vừa kể nằm trong kế hoạch này.
Tại cuộc họp với một trong bảy “đoàn công tác”, Viện Kiểm sát Tối cao CSVN cho biết, họ đang lúng túng về cách thức giải quyết 10 vụ được gọi nôm na là “đại án tham nhũng”, liên quan chính yếu đến các ngân hàng và tập đoàn kinh tế quốc doanh của Nhà nước CSVN (Ngân hàng Nông nghiệp Việt Nam, Ngân hàng Công thương Việt Nam, Ngân hàng Phát triển Việt Nam, Vinashin, Vinalines). Cả mười vụ này Viện Kiểm sát Tối cao đều đã phải trả hồ sơ, yêu cầu điều tra bổ sung, thời gian xử lý kéo dài và đang cần “chỉ đạo tháo gỡ”.
Theo Viện Kiểm sát Tối cao của chế độ, luật hình sự Việt Nam chưa định nghĩa rõ ràng, để có thể dựa vào đó xác lập “cho vay lãi nặng”, xác định “tính chất chuyên bóc lột” hay “thu lời bất chính lớn”. Việc áp dụng tội danh “cố ý làm trái” đối với các bị can là người của ngân hàng, công ty cổ phần, vốn không có chức vụ quyền hạn trong các cơ quan nhà nước cũng chưa được định nghĩa rõ ràng để có thể áp dụng. Phía Viện kiểm sát Tối cao còn thú nhận, hoạt động giám định ngưng trệ vì khối lượng tài sản quá lớn mà hồ sơ chứng từ không đầy đủ…
Thay mặt cho “đoàn công tác”, ông Nguyễn Bá Thanh, Trưởng Ban Nội chính kiêm Phó Ban Chỉ đạo phòng chống tham nhũng của Ban Chấp hành Trung ương Đảng CSVN, chỉ hứa hẹn “có thể sẽ hỗ trợ, thúc đẩy một số vụ cụ thể” và “tổng hợp, báo cáo với Bộ Chính trị một số vướng mắc để có hướng sửa đổi, bổ sung pháp luật”.
Cũng cần nhắc lại là theo hiến pháp và luật pháp hiện hành tại Việt Nam, các cơ quan tư pháp phải hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, Đảng CSVN chỉ lãnh đạo về “chủ trương, chính sách”, nên việc “tổ chức kiểm tra, giám sát” đối với hoạt động “thanh tra, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử”, có dấu hiệu vi hiến, vi phạm luật pháp.
Cũng vì vậy, chưa rõ vì sao, Viện Kiểm sát Tối cao lại công khai xin Đảng CSVN “chỉ đạo”, hướng dẫn xử lý các “đại án tham nhũng”, thay vì phải đệ đạt với Quốc hội. Thời gian vừa qua, việc bài trừ tham nhũng tại Việt Nam được xem là thiếu hiệu quả. Thậm chí, một số viên chức CSVN thú nhận, Việt Nam mới chỉ chống tham nhũng bằng… miệng.
Tháng trước, tại một hội thảo về “thực trạng và các giải pháp chống tham nhũng”, do Thanh tra Chính phủ CSVN tổ chức, những người tham dự hội thảo này nhận định, việc đối phó các vụ án tham nhũng chưa tương xứng với tình hình. Tham nhũng, lãng phí vẫn diễn ra nghiêm trọng ở tất cả các cấp, các ngành với phạm vi rộng, tính chất phức tạp, gây hậu quả xấu về nhiều mặt.
Ông Huỳnh Phong Tranh, Tổng Thanh tra Chính phủ CSVN, nhìn nhận là chủ trương, chính sách, việc áp dụng quy định pháp luật về phòng, chống tham nhũng chưa sát thực tiễn, thiếu hiệu quả. Số vụ án tham nhũng được phát hiện, giải quyết còn thấp, chưa tương xứng với tình hình.
Tuy phát giác nhiều vi phạm về kinh tế nhưng thanh tra, kiểm toán còn lúng túng khi xác định hành vi tham nhũng nên xử lý hình sự ít. Việc xét xử các bị cáo tham nhũng chưa nghiêm, hình phạt nhẹ, số bị cáo được hưởng án treo chiếm đến 45%. Chưa kể, số trường hợp bị can phạm các tội tham nhũng được đình chỉ điều tra hoặc miễn trách nhiệm hình sự lên tới gần 30%.
Một Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội CSVN minh họa thêm về chuyện Việt Nam vẫn đang chống tham nhũng bằng miệng: Năm 2012, số lượng bị can trong các vụ án tham nhũng được Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao ra quyết định đình chỉ điều tra cao gấp ba lần so với các địa phương. Đáng nói là trong nhiều năm qua, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Việt Nam đã nhiều lần yêu cầu phải xem lại, phải giải thích rõ ràng về thực trạng kỳ lạ này nhưng “mèo vẫn hoàn mèo”.
Theo Thanh tra Chính phủ CSVN, mỗi năm, trung bình chỉ có 282 vụ án tham nhũng và 600 bị can được điều tra, truy tố, xét xử. Trong khi đó, kết quả cuộc khảo sát mới nhất về quan điểm và trải nghiệm của dân chúng đối với tình trạng tham nhũng, do Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International) vừa thực hiện tại Việt Nam, cho thấy, 55% dân chúng tin rằng, tham nhũng tại Việt Nam chỉ tăng chứ không giảm.
Hồi đầu tháng này, tại “Diễn đàn Đối thoại chính sách pháp luật hình sự” do Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) phối hợp với “Dự án Tăng cường tiếp cận công lý và bảo vệ quyền tại Việt Nam” của Bộ Tư pháp CSVN tổ chức, ông Nguyễn Công Hồng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Hà Nội đề nghị, nên đưa thêm vào Bộ Luật Hình sự của Việt Nam tội “làm giàu bất hợp pháp” để truy tố những kẻ giàu có bất thường.
Theo ông Hồng, nếu tài sản của một công chức đột nhiên tăng đáng kể so với thu nhập hợp pháp mà không thể giải thích hợp lý về nguồn gốc thì nên xem công chức ấy phạm tội “làm giàu bất hợp pháp” và cần truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ông Hồng cho biết, Bộ Luật Hình sự CSVN chưa có quy định về hành vi làm giàu bất hợp pháp, chưa xem hành vi này là tội phạm. Trong khi Việt Nam đã tham gia Công ước Chống tham nhũng và Điều 20 của Công ước này quy định về việc hình sự hóa hành vi làm giàu bất hợp pháp. Do vậy, trong tương lai cần sớm nội luật hóa tinh thần này khi sửa đổi Bộ Luật Hình sự.
Viên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Hà Nội cả quyết, nếu xem hành vi làm giàu bất hợp pháp là tội phạm thì đó sẽ là bước ‘đột phá’ trong phòng ngừa và phát hiện tham nhũng.
Cũng theo ông Hồng, muốn buộc tội “làm giàu bất hợp pháp” cần phải sửa đổi cả Bộ Luật Tố tụng Hình sự về trách nhiệm chứng minh tội phạm. Chẳng hạn, phải bổ túc thêm các quy định, yêu cầu người có hành vi phạm tội phải chứng minh nguồn gốc hợp pháp của tài sản bị quy kết là do phạm tội mà có. Quy định áp dụng các kỹ thuật điều tra đặc biệt đối với hành vi tham nhũng như giám sát điện tử, hoạt động chìm và các hình thức giám sát khác…
Theo một số chuyên gia pháp lý, nếu được chấp nhận, đề nghị của ông Hồng sẽ giúp “tháo gỡ nhiều vướng mắc” của hệ thống tư pháp nhưng chưa thấy lãnh đạo Đảng CSVN đề nghị Quốc hội nghiên cứu, xem cét đề nghị này. (G.Đ)
