Trân Văn
Cuối cùng, Công An Việt Nam cũng lên tiếng về tình trạng của ông Nguyễn Đức Thuận (một người Việt có quốc tịch Na Uy) và ông Trần Hiệp (một người Việt có quốc tịch Úc). Theo đó, tối 18 Tháng Chín, 2026, ông Thuận và ông Hiệp đã bị Đồn Biên Phòng cửa khẩu Mỹ Quý Tây, ở Tây Ninh “bắt quả tang” khi dùng giấy tờ giả nhập cảnh trái phép vào Việt Nam để tiến hành các hoạt động khủng bố, phá hoại. Công An Việt Nam cho biết ông Thuận và ông Hiệp đã bị khởi tố và tạm giam để điều tra về tội “khủng bố” và tội “làm giả con dấu, tài liệu.”
Trước đó, gia đình ông Thuận và ông Hiệp cùng với đại diện đảng Việt Tân từng công khai bày tỏ sự lo ngại khi cả hai đột nhiên mất tích vào ngày 18 Tháng Chín, 2026. Cả hai cùng là thành viên đảng Việt Tân, đến Cambodia để gặp gỡ những nhân vật hoạt động cho dân chủ, nhân quyền tại Việt Nam. Theo kế hoạch, họ sẽ từ Cambodia sang Thái Lan vào ngày 19 Tháng Chín, 2026 nhưng bỗng nhiên mất tích. Không phải tự nhiên mà Việt Tân lên án Công An Việt Nam “bịa đặt trắng trợn” về việc ông Thuận và ông Hiệp dùng giấy tờ giả để nhập cảnh trái phép vào Việt Nam.
Na Uy vốn nằm trong nhóm 12 quốc gia mà Việt Nam đơn phương miễn thị thực cho đến Tháng Ba, 2028, còn mọi công dân Úc đều có thể xin thị thực nhập cảnh để vào Việt Nam một cách hợp pháp. Thế thì vì lẽ gì mà họ phải mạo hiểm, dùng giấy tờ giả để vào Việt Nam? Tương tự, nếu có ý định “xâm nhập” Việt Nam vào tối 18 Tháng Chín, 2026, ông Thuận và ông Hiệp sẽ không đặt vé máy bay đi từ Phnom Penh đến Bangkok, không hẹn người đón, rồi vì không đón được cả hai, Việt Tân cùng gia đình của họ mới đề nghị mọi người hỗ trợ truy tìm tông tích.
Đây không phải là lần đầu tiên những người hoạt động cho dân chủ, nhân quyền tại Việt Nam đang cư trú tại ngoại quốc đột nhiên “xâm nhập” Việt Nam để công an Việt Nam có thể bắt giữ. Cách nay ba năm, hồi 2023, ông Đường Văn Thái – một người Việt được Liên Hiệp Quốc công nhận hội đủ tiêu chuẩn tỵ nạn, đang cư trú ở Bangkok cũng đột nhiên mất tích. Khi dư luận trở thành lùm xùm, một số tổ chức quốc tế đề nghị Thái Lan mở cuộc điều tra thì Công An Việt Nam loan báo, do “nhập cảnh trái phép từ Lào” nên ông Thái đã bị bắt, sau đó ông bị phạt 12 năm tù.
***
Trong vụ Đường Văn Thái, các báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc đã từng chất vấn Việt Nam nhiều lần, không ai tin ông Thái “xâm nhập” theo kiểu “tự nộp mạng” như vậy, họ đồng thanh cáo buộc, công an Việt Nam đã xâm nhập Thái Lan và bắt cóc ông Thái. Còn chuyện bắt giữ ông Thuận, ông Hiệp thì sao? Vẫn còn quá sớm để nhận định, song chắc chắn vụ này sẽ khác, bởi cả hai nạn nhân đều là công dân ngoại quốc chứ không phải chỉ là công dân Việt Nam như ông Đường Văn Thái hay ông Thái Công Trường Sơn (người cùng bị bắt với ông Thuận và ông Hiệp).
Cần nhớ, Na Uy là quốc gia rất tích cực trong hỗ trợ thăng tiến nhân quyền toàn cầu và rất rộng tay đối với tài trợ phát triển. Qua trường hợp ông Thuận, liệu Na Uy sẽ trực tiếp hành động hoặc phối hợp với Liên Minh Châu Âu đưa vấn đề ra Hội Đồng Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc? Tương tự, thủ tướng Úc đã nhận được báo cáo về trường hợp ông Hiệp. Úc hiện là đối tác chiến lược toàn diện của Việt Nam, cộng đồng người Việt ở Sydney, Melbourne, có thể tạo ra sức ép đáng kể, khả năng chính quyền Úc sẽ làm gì đó không nhỏ.
Mặt khác, ông Thuận và ông Hiệp mất tích trên lãnh thổ Cambodia. Chính quyền Cambodia hoặc sẽ im lặng như Thái Lan trong vụ Đường Văn Thái, hoặc sẽ mạnh mẽ phủ nhận hoạt động bắt cóc vì không làm như thế thì chẳng khác gì thừa nhận đã dung dưỡng, để Công An Việt Nam xâm phạm chủ quyền quốc gia. Tuy nhiên chuyện ông Thuận, ông Hiệp có thể diễn biến khác. Trước giờ, phe đối lập ở Cambodia luôn cáo buộc chính quyền đương nhiệm làm “tay sai” cho Việt Nam, không loại trừ khả năng họ sẽ tận tình khai thác sự kiện theo hướng đó.
Nếu có chính phủ hoặc tổ chức nào đó chứng minh Công An Việt Nam đã bắt ông Thuận, ông Hiệp trên đất Cambodia thì đó sẽ là một scandal quốc tế. Việt Nam không chỉ xâm phạm chủ quyền Cambodia mà còn vi phạm Hiến Chương Liên Hiệp Quốc (dùng vũ lực trên lãnh thổ quốc gia khác mà không có sự đồng ý của họ), vi phạm một số công ước quốc tế về bắt giữ tùy tiện, cưỡng bức mất tích (giam giữ mười ngày, từ 18 Tháng Chín, 2026 đến 28 Tháng Chín, 2026 mới thông báo), thông báo lãnh sự và thủ tục tố tụng…
Việt Nam xác định Việt Tân là tổ chức khủng bố cách nay mười năm nhưng trước giờ, tổ chức này vẫn được xem là hợp pháp tại Mỹ và nhiều quốc gia khác. Việc không có quốc gia dân chủ nào công nhận chuyện xếp loại “khủng bố” của Việt Nam khiến những vụ bắt giữ với các cáo buộc như vừa thấy chẳng khác gì Việt Nam đang tấu hài trên sân khấu quốc tế. Liệu sẽ có quốc gia nào khuyến cáo công dân gốc Việt nên cẩn trọng khi đến Việt Nam? Lúc bắt ông Thuận, ông Hiệp, công an có nghĩ tới chuyện giữ lại cho ông Tô Lâm chút thể diện khi tổng bí thư kiêm chủ tịch nhà nước kêu gọi người Việt ở ngoại quốc hãy khép lại quá khứ, chung tay kiến tạo tương lai dân tộc vì thế hệ mai sau?
