VĨNH LONG, Việt Nam (NV) – Tình trạng thiếu nguyên liệu đất sét khiến hàng loạt lò gốm, gạch ở làng nghề Măng Thít, thuộc hai xã Long Hồ, Nhơn Phú, tỉnh Vĩnh Long, bị gián đoạn sản xuất, khiến hàng ngàn lao động bị ảnh hưởng.
Nói với báo VnExpress hôm 16 Tháng Sáu, ông Lê Ngọc Hùng, 53 tuổi, chủ cơ sở gốm ở làng nghề Mang Thít, cho biết sáu tháng qua, ông đứng ngồi không yên vì nguồn đất sét dùng cho sản xuất đã cạn.
“Bình quân mỗi ngày cơ sở cần 3-5 khối đất sét nhưng nửa năm qua nguồn nguyên liệu tại địa phương gần như không còn,” ông Hùng cho biết.
Thiếu đất, lò phải hoạt động cầm chừng. Doanh thu trước đây đạt 1-1.5 tỷ đồng ($38,020 tới $57,030) mỗi tháng, nay giảm hơn 10 lần. Nhiều lao động lành nghề phải nghỉ việc hoặc chỉ làm nửa ngày, thời gian còn lại đi bán vé số kiếm sống.
Theo ông Hùng, ông từng tìm mua đất sét từ các dự án nạo vét luồng lạch, song nguyên liệu này có độ dẻo thấp, sản phẩm sau khi nung dễ nứt, tỷ lệ hao hụt cao, trong khi chi phí tăng nên khó tiêu thụ.
Tương tự, cơ sở của ông Nguyễn Văn Buôi, 65 tuổi, cũng phải thu hẹp sản xuất.
“Đất nung ở vùng này tạo nên màu sắc và phẩm chất riêng mà nơi khác không có. Vì vậy, hơn một năm qua cơ sở đã ngừng làm gốm mỹ nghệ xuất cảng, chỉ duy trì quy mô nhỏ để giữ nghề và phục vụ khách du lịch,” ông Buôi cho biết.
Theo bà Đoàn Thị Ngọc Diệp, chủ tịch Hiệp Hội Gạch, Gốm Mỹ Nghệ Tỉnh Vĩnh Long, địa phương có khoảng 50 doanh nghiệp sản xuất gạch, gốm xuất cảng sang Châu Âu, với kim ngạch khoảng 450 tỷ đồng ($17.1 triệu)/năm. Mỗi năm, các cơ sở cần hơn 200,000 khối đất sét để tạo việc làm cho 2,000 lao động.
Nguồn nguyên liệu trước đây chủ yếu được lấy khi người dân làm mới lớp đất mặt ở những thửa ruộng gò cao. Tuy nhiên từ năm 2024, việc khai thác nguồn đất này bị chính quyền cấm đoán. Do đó, sau khi dùng hết lượng dự trữ, nhiều doanh nghiệp phải ngừng sản xuất hoặc hoạt động cầm chừng.
“Nếu tình trạng này kéo dài, nhiều cơ sở sẽ phải đóng cửa, lao động mất việc và làng nghề có nguy cơ mai một,” bà Diệp lo lắng nói.
Để giải tỏa tình trạng trên, Hiệp Hội Gạch, Gốm Mỹ Nghệ Tỉnh Vĩnh Long và các doanh nghiệp kiến nghị tỉnh cho phép khai thác đất sét tại những vùng gò cao thuộc các huyện Tam Bình, Trà Ôn, Bình Tân và thị xã Bình Minh trước đây. Việc này vừa tạo nguồn nguyên liệu cho làng nghề, vừa hạ thấp mặt ruộng để thuận lợi sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, ông Đặng Văn Chính, phó chủ tịch thường trực tỉnh Vĩnh Long, cho biết tỉnh đã giao Sở Nông Nghiệp và Môi Trường điều tra, khảo sát “xây dựng phương án quản lý địa chất và khoáng sản giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.”
Trong thời gian chờ kết quả khảo sát, ông Chính đề nghị các lò gạch gốm tìm mua đất sét tại những mỏ đang được phép khai thác ở đồng bằng sông Cửu Long.
Ngoài phương án trên, tỉnh cũng kêu gọi khoảng 3,500 tỷ đồng ($133 triệu) vốn xã hội hóa để phát triển làng gạch, gốm thành điểm đến du lịch.
Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, kế hoạch hồi sinh làng nghề khó thực hiện nếu nguồn nguyên liệu chưa được giải quyết.
Làng gạch, gốm đỏ Vĩnh Long hình thành hơn 100 năm trước, được xem là một trong những làng nghề lớn nhất đồng bằng sông Cửu Long. Thời hoàng kim khoảng 20 năm trước, làng nghề trải dài 30 km qua thành phố Vĩnh Long, hai huyện Long Hồ và Mang Thít, với hơn 3,000 lò hoạt động.
Hiện toàn vùng còn khoảng 800 lò, tập trung dọc kênh Thầy Cai đến nơi tiếp giáp sông Cổ Chiên, một nhánh sông Mê Kông. (Tr.N)
