Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 65
Ðàn bà kêu gào, cào mặt, dứt tóc. Khi họ thấy xác chết được mang đi, họ chạy theo nắm chặt lấy. Nhưng lão Mavrandoni, vung gậy lên, xua đuổi họ và bước lên đi trước đoàn người. Bọn đàn bà theo sau, vừa đi vừa hát truy điệu. Bọn đàn ông im lặng đi sau cùng.
Họ biến mất trong ánh hoàng hôn. Người ta lại nghe thấy hơi thở dịu dàng của biển. Tôi nhìn xung quanh. Tôi đơn độc.
“Ta sẽ trở về nhà,” tôi tự nhủ. “Lại một ngày đầy cay đắng!”
Tôi bước đi, chìm đắm trong suy tưởng. Tôi thán phục những người đó đã ràng buộc quá chặt chẽ, quá nhiệt thành trong những nỗi khổ đau của con người; mụ Hortense, Zorba, góa phụ, và gã Pavli xanh xao và can đảm trầm mình xuống biển để chôn vùi nỗi phiền muộn. Và Deli-Katerina đòi cắt cổ góa phụ như một con cừu, và Mavrandoni không chịu khóc và ngay cả nói năng trước mặt những người khác. Riêng mình tôi bất lực và lý trí, máu tôi không bao giờ sôi sục, tôi không yêu cũng không ghét với tất cả nhiệt tình. Tôi vẫn còn muốn xếp đặt mọi sự, một cách hèn nhát, bằng cách phó mặc tất cả cho bàn tay định mệnh.
Trong ánh chiều tà tôi nhận ra bác Anagnosti hãy còn ngồi đó, trên một hòn đá. Lão tỳ cằm lên cây gậy dài và ngắm nhìn biển cả.
Tôi gọi lão, nhưng lão không nghe tiếng. Tôi lại gần, lão thấy tôi, lắc đầu:
– Ðáng thương thay loài người! Lão lẩm bẩm. Uổng một đời thanh niên! Nhưng kẻ khốn khổ kia, không chịu nổi nỗi sầu muộn của mình, trầm mình xuống nước và chết. Thế là gã được cứu rỗi.
– Ðược cứu rỗi?
– Ðược cứu rỗi, con ạ, phải, được cứu rỗi. Ðời gã có thể làm được gì hơn? Nếu gã cưới mụ góa, những cuộc gây gổ chẳng bao lâu sẽ xẩy ra, có thể ô danh nhục nhã nữa chưa biết chừng. Y thị đúng là một con ngựa cái, con đàn bà dâm đãng đó! Vừa thấy đàn ông một cái là thị đã hí lên. Và nếu gã không cưới được y thị, có thể đó là điều ân hận của đời gã, bởi gã đã có định kiến rằng gã đã mất một nguồn hạnh phúc lớn lao! Vực thẳm trước mặt, hố sâu sau lưng.
– Ðừng nói vậy bác Anagnosti, bác khiến người nghe phải thất vọng.
– Cứ nói đi, đừng sợ, không có ai nghe thấy lão nói đâu. Mà dù cho họ có nghe thấy, họ cũng chẳng tin nào. Này, đã có ai may mắn hơn lão chưa? Lão có ruộng, có vườn nho, vườn ô-liu và một căn nhà hai tầng, lão giầu và và là kỳ mục trong làng. Lão vớ được một mụ đàn bà hiền thục ngoan ngoãn đẻ cho mụ thuần con trai. Lão chưa bao giờ thấy mụ dám ngước mắt lên nhìn thẳng vào mặt lão bao giờ còn các con trai lão đều là những người cha tốt. Lão không có điều gì phải phàn nàn cả. Lão có cả cháu nội đầy đàn. Lão còn đòi hỏi gì hơn nữa? Gốc rễ lão cắm quá sâu rồi. Vậy mà nếu lão phải bắt đầu lại cuộc đời chắc lão cũng buộc một hòn đá vào cổ như Pavli và gieo mình xuống biển cho xong. Ðời nhọc nhằn lắm; ngay cả đối với những kẻ may mắn nhất, cuộc đời cũng nhọc nhằn lắm, cuộc đời chó đẻ!
– Nhưng bác còn thiếu gì nữa, bác Anagnosti? Bác ta thán điều gì nào?
– Lão không thiếu gì hết, thực thế! Nhưng con đi mà hỏi lòng dạ con người!
Lão yên lặng một lát, và lại nhìn biển đang tối mầu.
– Thôi được, Palvi, con làm như vậy là phải! Lão vừa nói to vừa vung cây gậy. Mặc kệ bọn đàn bà kêu gào; họ là đàn bà, họ không có đầu óc. Thế là con đã được cứu rỗi, Pavli, cha con biết vậy vì thế lão lặng thinh không nói gì hết.
Lão đưa mắt ngó trời và núi lúc này đã nhạt nhòa.
– Tối rồi, lão nói. Ta về thôi.
Thốt nhiên lão ngừng bặt, có vẻ hối tiếc những lời đã thốt ra như thể lão đã để lộ một điều bí mật lớn mà bây giờ lão muốn che đậy lại.
Lão đặt bàn tay khô héo run run lên vai tôi.
– Con còn trẻ, lão vừa nói vừa mỉm cười với tôi; đừng nghe lời bạn già. Nếu thế giới nghe lời bọn già, nó sẽ lao nhanh tới chỗ suy sụp ngay. Nếu một góa phụ đi trên đường con, hãy nhẩy chồm vào mụ. Cưới liền, sinh con đẻ cái ngay, đừng lưỡng lự! Những lộn xộn phiền nhiễu được làm nên cho bọn trẻ!
Tôi về đến bãi biển của tôi, nhúm lửa và pha trà buổi tối. Tôi mệt, đói, và tôi ăn ngấu nghiến, hoàn toàn buông mình vào niềm hạnh phúc thú vật này.
Ðột nhiên Mimiko thò cái đầu dẹt của gã qua khuôn cửa sổ, nhìn tôi đang ngồi xổm ăn bên bếp lửa. Gã mỉm cười một cách tinh quái.
– Em đến có chuyện gì đó, Mimiko?
– Bà góa nhờ tôi đem đến cho ông cái này, ông chủ… Một giỏ cam. Bà nói đây là những trái cuối cùng trong vườn bà.
– Bà góa nhờ? Tôi giật mình hỏi lại. Tại sao bà ấy lại gửi cam cho tôi?
– Bởi những lời tử tế của ông chiều nay nói với dân làng, bà ấy nói vậy.
– Lời nói tử tế nào?
– Tôi biết đâu! Tôi chỉ nhắc lại lời bà ấy nói với tôi, thế thôi!
