Bài học cho những người xã hội chủ nghĩa mới

Lê Mạnh Hùng

Ông Jeremy Corbyn, người lật đổ ban lãnh đạo trung tả của đảng Lao Động ở Anh. (Hình: ips-dc.org)

Lúc này giới trẻ, nhất là tại Anh, Mỹ bắt đầu ham mê trở lại “xã hội chủ nghĩa.” Tại Anh, chính những người trẻ đã giúp ông Jeremy Corbyn lật đổ ban lãnh đạo trung tả của đảng Lao Động, trong lúc tại Mỹ chính những người trẻ này đang làm thay đổi đảng Dân Chủ sang phía tả nhiều hơn là các giới chức lãnh đạo muốn.

May mắn là đa số họ khi nói đến “xã hội chủ nghĩa” đều không nói đến loại “xã hội chủ nghĩa” nhốt người ta trong trại cải tạo như tại Liên Xô, Trung Quốc hay Việt Nam mà hầu như đều muốn chỉ một chế độ dân chủ xã hội như tại các nước Bắc Âu, đặc biệt là tại bán đảo Scandinavia.

Nhưng điều mà những người “xã hội chủ nghĩa” mới cần lưu ý là những chế độ này có những ràng buộc của nó.

Thuần túy mà nói, trên phương diện kinh tế gọi các nền kinh tế Bắc Âu là “xã hội chủ nghĩa” là không đúng. Một danh từ đúng hơn là là kinh tế hỗn hợp (mixed economy) hay dùng theo một từ ngữ người Đức dùng ta có thể gọi là “kinh tế xã hội thị truờng” (social market economy). Và trên nhiều khía cạnh các nền kinh tế này đi ngược lại với những điều mà các người xã hội chủ nghĩa mới tại Anh, Mỹ tin vào.

Thứ nhất, các nền kinh tế hỗn hợp Bắc Âu ủng hộ tiến trình toàn cầu hóa.

Thứ hai, điều làm cho các nước Bắc Âu có ít bất công kinh tế hơn các nước khác không phải là chính sách chính phủ tái phân phối lợi tức xã hội, mà qua cơ cấu tổ chức lao động giúp cho lương bổng và thu nhập bình đẳng hơn ngay cả trước khi thuế và phúc lợi xã hội được tính vào.

Và thứ ba, điều này không thuần túy tùy thuộc chính sách chính phủ mà chủ yếu là qua cơ cấu tổ chức xã hội, nghiệp đoàn và hiệp hội chủ nhân đều là những yếu tố then chốt cho sự thành công của các nước Bắc Âu trong việc phối hợp công bằng kinh tế với năng suất lao động.

Mức độ cởi mở với kinh tế toàn cầu hóa được thể hiện qua chỉ số cởi mở (openness index): tỷ lệ ngoại thương (tổng số xuất và nhập cảng kể cả hàng hóa và dịch vụ) so với tổng sản lượng quốc nội. Trên phương diện này các nước Bắc Âu cởi mở hơn nhiều so với Anh và nhất là Hoa Kỳ, thành ra họ dễ bị ảnh hưởng hơn nhiều do những biến động trong kinh tế toàn cầu. Thế nhưng người dân tại các nước này phải chịu ít rủi ro vì những biến động này hơn là tại Anh và Mỹ; điều này cho thấy với những chính sách kinh tế vĩ mô thích hợp, người ta có thể quản lý tốt việc toàn cầu hóa này.

Việc cắt giảm bất công kinh tế không phải chỉ trông cậy vào các biện pháp tái phân phối thu nhập. Một thước đo bất công trong thu nhập là chỉ số Gini vốn thay đổi từ 0 đến 1 với không là khi tất cả mọi người có cùng một thu nhập và một khi mọi lợi tức trong nước rơi vào tay một người.

Trong một tài liệu nghiên cứu dựa trên các dữ liệu lấy của Liên Hiệp Châu Âu, Janet Gornick và Branko Milanovic đã phân tích chỉ số Gini của các nước Châu Âu trước và sau khi có các biện pháp tái phân phối (thuế và phúc lợi).

Phúc trình cho thấy tuy rằng tại các nước Bắc Âu, chính sách tái phân phối thu nhập của các chính phủ thì không cắt giảm chỉ số Gini nguyên thủy (lợi tức trước khi chịu thuế và nhận phúc lợi) từ 0.46-0.48 xuống chỉ còn 0.24-0.26 cho chỉ số Gini sau khi chịu thuế và nhận phúc lợi.

Thế nhưng việc tái phân phối lợi tức này – tương đương với 0.22 chỉ số Gini – thì không cao gì hơn so với Đức (0.23), Pháp (0.22) và Anh (0.22). Điều làm cho các nước Bắc Âu có bình đẳng hơn về kinh tế nằm trong thu nhập nguyên thủy với một chỉ số Gini thấp hơn từ 0.02 đến 0.10 so với Đức, Pháp và Anh.

Thành ra tuy rằng các chính sách tái phân phối thu nhập của các nước Bắc Âu không khác gì các nước Tây Âu khác nhưng nó có hiệu quả hơn, bởi vì nó khởi đầu với một mức độ bất bình đẳng thấp hơn.

Thế nhưng vì sao lại có tình trạng tương đối bình đẳng hơn này? Tại các nước Bắc Âu điều này đạt được qua việc các tổ chức chủ và công nhân điều đình tập thể (collective bargaining) giữa từng khu vực kinh tế trong thị trường lao động.

Chính phủ không ấn định mức lương tối thiểu mà do đại diện của giới chủ nhân và công nhân quyết định mức lương ở mỗi bậc. Hậu quả là một thang lương không có qua nhiều khác biệt, mức lương thập nhất cao hơn trong khi mức lương cao nhất thấp hơn.

Và điều này cũng có một hệ quả khác là nó tạo ra một khuyến khích cho các công ty đầu tư vào các thiết bị có năng suất cao vì chi phí tuyển nhân công điều hành các thiết bị này tương đối rẻ. Nhưng để làm việc này người ta cần phải có một sự hợp tác chứ không phải đối kháng giữa giới chủ và thợ và một tinh thần theo lời của Karl Ove Moene, một giáo sư kinh tế người Na Uy “(các tổ chức này, chủ và thợ) phải có một quan tâm không những đối với khu vực kinh tế hoặc kỹ nghệ riêng của mình mà đối với toàn thể nền kinh tế… họ giải quyết các vấn đề phối hợp tập thể cho nền kinh tế nói chung.”

Nói một cách khác hệ thống kinh tế Bắc Âu không phải chỉ là một hệ thống kinh tế hỗn hợp tư bản với các yếu tố xã hội mà thôi. Nó lớn hơn thế. Nó là một khế ước xã hội, nó là một khế ước bao gồm cả công nhân lẫn chủ nhân và những người cung cấp tư bản. Liệu xã hội Mỹ có chấp nhận một khế ước xã hội đó hay không? (Lê Mạnh Hùng)


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Tìm người thân bị bệnh tâm thần đi lạc: Tuấn Phạm

Nhờ giúp đỡ tìm ông Tuấn Phạm, sinh ngày 21 tháng 12 năm 1972 (46 tuổi) đi lạc từ bệnh viện GLOBAL, địa chỉ 1025 S. Anaheim Blvd., Anaheim.

Little Saigon: Chuẩn bị Đại hội 90 năm thành lập trường Petrus Ký

Vào chiều tối Thứ Bảy, 17 Tháng Mười Một, Đại Hội kỷ niệm 90 năm ngày thành lập ngôi trường trung học lớn nhất Việt Nam, trung học Petrus Ký.

Tự Do, tờ báo chia sẻ suy tư cảm xúc

Không hiểu vì sao ngay từ những ngày đầu tiên đọc tờ nhật báo Tự Do, tôi đã nhớ ngay tên năm người chủ trương tờ báo...

Vở tuồng ‘Hai Chiều Ly Biệt’ có phải của soạn giả Thu An?

Gia đình Phong Anh lâm vào cảnh túng thiếu, nên vợ của Phong Anh đành bán đứt bản thảo soạn phẩm “Bên Bờ Đá Trắng” cho Thu An...

Giới thiệu thơ Nguyễn Kinh Bắc – Như nước ra khơi vẫn nhớ nguồn

Cảm ơn cô bé, làm tôi nhớ/ Cả một trời xưa bỗng hiện về/ Nơi đã xông pha vào khói lửa/ Để rồi mất nước mới thương quê

Góc nhìn của người lính cũ: Chuyện bên Tây

Ông Emmanuel Macron, tổng thống trẻ tuổi của Pháp, vừa có quyết định mà người dân Pháp không mấy ai hài lòng, dựng tượng Thống Chế Petain.

Không Quân VNCH, Tháng Tư, 1975: Đại bàng bị ‘buộc’ cánh

Không Quân VNCH, trước ngày “Ngưng bắn theo Hiệp Định Paris,” đã được nhận một số lượng phi cơ và quân dụng vượt quá khả năng tiếp nhận.

Thực phẩm và năng lượng: Mỗi người cần bao nhiêu calorie?

Thiếu năng lượng đưa tới kém tăng trưởng từ lúc bé thơ cho tới tuổi dậy thì, thiếu sinh lực cho sức lao động, giảm khả năng miễn dịch.

Rủi ro khi không mua bảo hiểm lụt

Quốc Hội mới sẽ làm gì với chương trình bảo hiểm lụt có tên “Đạo Luật Cải Tổ Lụt Thế Kỷ 21?” Điều này có đưa tới rủi ro gì?

Tài tử Pedro Pascal đóng vai chính trong phần ngoại truyện ‘Star Wars’

Pedro Pascal là diễn viên gốc Chile, nổi tiếng qua các vai diễn ở lĩnh vực phim truyền hình, nhất là vai Javier Pẽna trong phim “Narcos.”