Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 8
Zorba, hoàng tử giả trang, cũng nhìn mụ, cặp mắt mở lớn, như nhìn một người bạn đồng hành cố tri, một tầu buồm cũ kỹ đã giao chiến trên những mặt bể xa xôi lần lượt nếm mùi chiến thắng và thất bại, cửa sổ bên hông tầu chìm xuống nước, cột buồm gẫy – buồm rách – và bây giờ, bị rạch khía bởi những đường nứt nẻ mà mụ trét đi bằng kem và phấn, đã lui về bờ biển này và chờ đợi.
Dĩ nhiên mụ chờ đợi Zorba, thuyền trưởng ngàn sẹo. Và tôi thích thú nhìn hai diễn viên này cuối cùng gặp nhau trong bối cảnh Crete, trang trí sơ sài và nguệch ngoạc vài nét bút lông đậm nét.
– Cho hai giường, bà Hortense! Tôi vừa nói vừa cúi rạp mình trước người diễn viên tình ái lão thành. Hai giường không rệp…
– Không có rệp, không, không có rệp mà! Mụ vừa la lên vừa đưa mắt thách thức nhìn tôi.
– Có! Có mà! Những cái miệng của Caliban nhạo báng thốt lên.
– Không có! Không có! Mụ vừa nhắc lại vừa lấy chân mập ú giậm những viên đá bành bạch. Mụ đi tất màu xanh da trời và một đôi giầy khiêu vũ cũ méo mó, với những cái nơ xinh xắn bằng lụa.
– Hu! Hu! Ma quỉ bắt mụ đi! Caliban lại cười rộ lên.
Nhưng mụ Hortense đường bệ bỏ đi và hướng dẫn chúng tôi theo. Mụ ngạt ngào mùi phấn và xà bông rẻ tiền.
Zorba đi sau nuốt chửng mụ bằng mắt.
– Ông chủ nhìn nhá! Hắn thì thầm. Lối con đĩ nó ưỡn ẹo: Pờ láp! Pờ láp! Giống như con cừu có cái đuôi đầy mỡ!
Hai ba giọt mưa rơi xuống, trời tối sầm lại. Những lằn chớp xanh chém xối xả vào núi. Những cô gái nhỏ, cuộn mình trong tấm áo khoác da dê trắng, vội vã lùa bầy dê và cừu từ đồng cỏ về. Những thiếu phụ, quì trước lò sưởi, đang nhúm lửa chiều.
Zorba bứt rứt ngoạm ria mắt không rời đôi mông nhún nhẩy của mụ đàn bà.
– Hừm! Ðột nhiên hắn lẩm bẩm thở dài. Cuộc đời chó đẻ, con đĩ ngựa không bao giờ ngừng cợt nhả!
3
Những phòng tắm cũ kê sát vào nhau hợp thành lữ quán nhỏ bé của mụ Hortense. Phòng thứ nhất là cửa tiệm bán kẹo bánh, thuốc lá, đậu phụng, bấc đèn, sách học vỡ lòng, nến và cánh-kiến-trắng. Bốn phòng khác, tiếp giáp nhau, làm thành phòng ngủ. Sân sau là nhà bếp, chỗ giặt quần áo, chuồng gà vịt và chuồng nuôi thỏ. Những bụi tre rậm rạp và những cây lê gai được trồng trong dải cát mịn xung quanh. Tất cả nồng mùi biển, phân thú vật và nước tiểu. Nhưng thỉnh thoảng, khi mụ Hortense đi qua, không khí đổi mùi hương – như thể người ta đổ chậu nước gội đầu của người thợ hớt tóc trước mũi ta.
Giường đã dọn xong, chúng tôi đi nghỉ và đánh một giấc tới sáng. Tôi không nhớ đêm qua đã mơ những gì, nhưng khi thức dậy, tôi cảm thấy nhẹ nhõm và thoải mái như vừa tắm ở biển lên.
Hôm nay là Chủ Nhật, ngày mai thợ thuyền từ các làng lân cận sẽ tới bắt đầu làm mỏ. Bởi thế hôm nay tôi có thì giờ đi dạo một vòng để thăm thú bãi biển mà định mệnh đã xô tôi tới. Bình minh mới hơi le lói khi tôi bước ra. Tôi đi qua những mảnh vườn, dọc theo mép biển, vội vàng làm quen với đất, nước, không khí thổ ngơi, ngắt những cây cỏ dại, và lòng bàn tay tôi ngào ngạt mùi rau thơm, đan sâm và bạc hà.
Tôi trèo lên một ngọn đồi và nhìn quanh. Một vùng khắc khổ toàn đá hoa cương và đá vôi rất rắn chắc. Những cây minh-quyết đậm mầu, những cây ô-liu tráng bạc, những cây vả và những cây nho. Trong những lòng chảo khuất, có những vườn cam, chanh và sơn-tra-tử; sát nên bờ nước, có những vườn rau. Về phía Nam, một vùng biển mênh mông, hãy còn cuồng nộ, gầm thét, xô ầm từ Phi Châu tới, gậm nhấm bờ biển Crete. Ngay gần bên, một hòn đảo nhỏ đầy cát, rực hồng dưới những tia nắng đầu tiên.
Ðối với tôi phong cảnh Crete này, tựa một áng văn vần hay: bố cục kỹ lưỡng, giản dị, không cầu kỳ, mãnh liệt và thận trọng. Diễn tả điều chính yếu một cách cô đọng nhất, nó không suồng sã, không mảy may giả tạo. Nó nói điều phải nói với một vẻ khắc khổ hùng tráng. Nhưng giữa những dòng khô khan người ta có thể nhận thấy một vẻ đa cảm và dịu dàng bất ngờ; trong những lũng khuất, những cây chanh và những cây cam dâng hương, và từ biển bao la cuối trời, tỏa ra một nguồn thơ lai láng.
– Crete, tôi thầm thì, Crete…, và tim tôi đập rộn ràng.
Tôi bước xuống trái đồi nhỏ và đi men theo bờ nước. Những thiếu nữ líu lo chợt xuất hiện, khăn choàng trắng như tuyết, giầy ống vàng, váy xắn cao; các cô sắp đi dự lễ Misa tại tu viện xa xa, trắng xóa một mầu bên bờ biển kia.
