Pao Lâm (sưu tầm)

Các làng nghề truyền thống ở Việt Nam đang đóng vai trò như chiếc nôi gìn giữ những nét văn hóa lâu đời của người Việt và phát triển những sản phẩm độc đáo riêng có của địa phương.

Làng nghề gốm sứ Bát Tràng

Chở sản phẩm gốm Bát Tràng đi bán. (Hình: Frederic Brown/AFP/Getty Images)

Từ Hà Nội, có thể theo đường thủy từ bến Chương Dương hoặc bến Phà Ðen, xuôi sông Hồng đến bến Bát Tràng, cũng có thể theo đường bộ qua cầu Chương Dương rồi theo đê sông Hồng đến dốc Giang Cao rẽ xuống làng Bát Tràng.

Có nhiều giả thuyết về sự ra đời của làng gốm Bát Tràng, trong đó có một giả thuyết đáng được quan tâm là làng gốm Bát Tràng được hình thành từ thời hậu Lê, từ sự liên kết chặt chẽ giữa 5 dòng họ làm gốm nổi tiếng của làng Bồ Bát như Trần, Vương, Nguyễn, Lê, Phạm với họ Nguyễn (Nguyễn Ninh Tràng) ở đất Minh Tràng.

Từ khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long (năm 1010), nơi đây trở thành trung tâm chính trị của nước Ðại Việt. Một số thợ gốm Bồ Bát cũng đã di cư ra đây cùng họ Nguyễn Ninh Tràng lập lò gốm, gọi là Bạch Thổ phường (phường Ðất Trắng). Những đợt di cư tiếp theo đã biến Bát Tràng từ một làng gốm bình thường trở thành một trung tâm gốm nổi tiếng, được triều đình chọn là nơi cung cấp đồ cống phẩm cho nhà Minh lúc bấy giờ.

Có lẽ vì vậy mà tên gọi Bát Tràng đã đi sâu vào tâm thức của người Việt, mỗi khi nhắc về các sản phẩm từ đất nung. Trong ca dao cổ vẫn còn câu:

“Ước gì anh lấy được nàng

Ðể anh mua gạch Bát Tràng về xây

Xây dọc rồi lại xây ngang

Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân.”

Ðể làm ra đồ gốm người thợ gốm phải qua các khâu chọn đất, xử lý và pha chế đất, tạo dáng, tạo hoa văn, phủ men và cuối cùng là nung sản phẩm. Kinh nghiệm truyền đời của dân làng gốm Bát Tràng là “Nhất xương, nhì da, thứ ba dạc lò,” nghĩa là đất làm gốm phải được nén chặt, để đảm bảo độ rắn chắc cho sản phẩm. Kế đó là kỹ thuật tạo lớp men phủ (men trắng, men lam, men nâu, men xanh rêu, men rạn). Cuối cùng là kỹ thuật nung lò để có được sản phẩm hoàn chỉnh.

Người thợ gốm Bát Tràng quan niệm sản phẩm gốm không khác nào một cơ thể sống, có sự kết hợp hài hòa của Ngũ Hành là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ và trong đó còn mang cả yếu tố tinh thần, sự sáng tạo của con người. Tất cả hòa vào nhau để tạo nên một loại sản phẩm gốm đặc biệt, hài hòa về bố cục, màu sắc thanh nhã cùng với sự tinh tế đã làm nên một sản phẩm gốm Bát Tràng độc đáo, lưu truyền qua bao thế hệ.

Ðể có sức sống đầy xuân sắc hôm nay, người Bát Tràng ngoài cái tinh, cái nhạy còn tiềm ẩn một tình yêu da diết với nghề gốm cổ truyền. Bằng lòng yêu nghề và sự miệt mài lao động, tìm tòi sáng tạo, nghệ nhân của làng đã tìm ra bí quyết men mờ, rạn của gốm cổ Việt để phục chế các nước men gốm sứ Bát Tràng xưa. Những thành quả lao động sáng tạo của lớp nghệ nhân già cùng sức trẻ của Bát Tràng đã làm nên một thế giới đa dạng, sống động lấp lánh sắc màu từ nắm đất quê hương.

Làng gốm Phù Lãng

Sản phẩm nghệ thuật của gốm Phù Lãng. (Hình: Ciao Travel cung cấp)

Người Phù Lãng làm nên gốm nhưng chính những mảnh gốm thô sơ, mộc mạc cũng làm nên tên tuổi cho ngôi làng nhỏ ven sông Cầu: Gốm Phù Lãng.

Các cụ cao niên ở Phù Lãng kể rằng: Nghề gốm trên đất Phù Lãng đã có cả nghìn năm nay. Chuyện rằng ông tổ nghề có tên là Lưu Phong Tú. Vào cuối thời Lý, ông được triều đình cử đi sứ Trung Quốc. Trong dịp này, ông học được nghề làm gốm và truyền dạy cho người trong nước.

Khác với những sản phẩm gốm lấy chất liệu từ “xương” đất sét xanh của Thổ Hà, sét trắng của Bát Tràng, gốm Phù Lãng được tạo nên từ “xương” đất đỏ hồng lấy từ vùng Thống Vát, Cung Khiêm (Bắc Giang). Nếu làng gốm Bát Tràng nổi tiếng với những sản phẩm men sứ như tách, chén, bình, với nhiều màu sắc đa dạng, tinh túy và sang trọng thì các sản phẩm của gốm Phù Lãng mang những sắc thái riêng biệt của những sản phẩm men nâu, nâu đen, vàng nhạt, vàng thẫm, vàng nâu… mà người ta quen gọi chung là men da lươn với các sản phẩm trang trí trong nhà như tranh gốm hoặc ngoài vườn bình, chậu hoa được những trang trí những họa tiết theo hình khối đa dạng, phong phú được thực hiện bởi hai phương pháp cơ bản là tạo hình trên bàn xoay và in trên khuôn gỗ hoặc khuôn đất nung rồi dán ghép lại.

Nét đặc trưng nổi bật của gốm Phù Lãng là sử dụng kỹ thuật đắp nổi theo hình thức chạm bong hay còn gọi là chạm kép, mang màu men tự nhiên, bền, đẹp, lạ mắt. Dáng gốm mộc mạc, thô phác nhưng khỏe khoắn, chứa đựng vẻ đẹp nguyên sơ của đất với lửa và mang đậm nét của điêu khắc tạo hình.

Thăm làng gốm Phù Lãng, những mảnh sành, mảnh gốm hiện hữu ở mọi nơi; gốm trong xưởng, ngoài sân, ngoài vườn và trên cả bờ dậu, bờ mương, màu da lươn của gốm hòa quyện với màu rêu phong của mái ngói trong những ngôi nhà cổ kính tạo nên một thứ hồn quê đậm đà. Mỗi góc vườn, dậu phơi, bờ rào là một hình ảnh mộc mạc như gìn giữ trong lòng cả một câu chuyện dài về quá khứ của xứ sở Kinh Bắc hôm qua, ẩn mình trong cái hồn của làng gốm Phù Lãng hôm nay.

Làng lụa Vạn Phúc

Bộ Trưởng Tài Chánh Hoa Kỳ Henry Paulson (giữa) khoe một túi nhỏ vừa mua ở một cửa hàng lụa tại Hà Nội năm 2006. (Hình: Hoang Dinh Nam/AFP/Getty Images)

Tỉnh Hà Ðông, từ thuở xưa kia đã làm nghề dệt lụa, vì thế nơi đây được xem như quê lụa, mà nổi tiếng nhất vẫn là lụa của làng Vạn Phúc, nay thuộc phường Vạn Phúc, quận Hà Ðông, Hà Nội.

Nằm bên bờ sông Nhuệ, làng lụa Vạn Phúc vẫn còn giữ được ít nhiều nét cổ kính quê ngày xưa với cây đa, giếng nước, sân đình và những phiên chợ chiều dưới gốc đa trước đình. Làng lụa Vạn Phúc từ lâu đã rất nổi tiếng với nghề dệt lụa truyền thống.

Làng lụa Vạn Phúc có tiếng từ thời Lý, được dùng để tiến vua và theo khách buôn sang phương Tây, Trung Quốc, Nhật, Triều Tiên qua con đường giao thương tại các cửa biển Vạn Ninh (Quảng Ninh), Hội An (Quảng Nam-Ðà Nẵng). Ban đầu, lụa Vạn Phúc chỉ để phục vụ tầng lớp trung lưu trở lên, đến cuối thế kỷ 19, nhà Nguyễn khuyến khích dùng hàng nội, các nghệ nhân làng Vạn Phúc nhanh chóng sưu tầm, học hỏi, cải tiến để “bình dân hóa” các mặt hàng gấm, vóc nhằm phục vụ nhu cầu của các tầng lớp người dân.

Trải qua bao thăng trầm đổi thay, làng Vạn Phúc vẫn giữ được nguyên vẹn những giá trị cổ truyền trên từng vân lụa, thớ vải. Nét đặc biệt của lụa Vạn Phúc nói chung và lụa hàng vân nói riêng là ấm áp vào mùa Ðông và mát mẻ vào mùa Hè, mặc lên người thấy mềm mại và nhẹ nhàng. Hoa văn trang trí trên vải lụa tuy rất đa dạng với các mẫu như Song Hạc, mẫu Thọ Ðỉnh, mẫu Tứ Quý, nhưng luôn tuân theo những thủ pháp nghệ thuật truyền thống như trang trí đối xứng, đường nét không rườm rà, phức tạp mà phóng khoáng, dứt khoát.

“Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát

Bởi vì em mặc áo lụa Hà Ðông.”

(Còn tiếp)

CIAO TRAVEL

Add: 1st Floor, 3 Phan Huy Ich Street, Hanoi, Vietnam

Tel: 84-4-39290270; Fax: 84-4-39290271

E-mail: [email protected]

Website: www.ciaotravels.com

Trần Nguyên Thắng/ATNT Tours & Travel

Không ít những người lưu học sinh tại Paris ngày trước đã có những cảm xúc bất chợt và họ đã để lại cho mọi người cùng thế hệ những nôn nao ao ước về một nơi chốn nào đó ở các thành phố Âu Châu. Cung Trầm Tưởng với “ga Lyon đèn vàng, cầm tay em muốn khóc…,” Nguyên Sa với “Paris có gì lạ không em?

Vườn và cung điện Luxembourg. (Hình: ATNT Tours & Travel)

Mai anh về giữa bến sông Seine…,” Phạm Duy với “hay là chết bên bờ sông Danube…,” Phạm Trọng Cầu với “Ngày em đi. Nghe chơi vơi não nề. Qua vườn Luxembourg. Sương rơi che phố mờ. Buồn này có ai mua…” Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu này kể cũng thật lạ, ông rao bán cả nỗi buồn. Không rõ là “vườn Luxembourg của Phạm Trọng Cầu” ngày xưa có khác với Vườn Luxembourg bây giờ hay không? Thời gian đã đi qua, biết bao nhiêu thay đổi. Vườn Luxembourg vẫn còn đó, nhưng người đã đi xa.

Một góc vườn Luxembourg. (Hình: ATNT Tours & Travel)

Người Việt Nam hay gọi tên Luxembourg bằng một tên Hán-Việt là Lục Xâm Bảo, nghe có vẻ thân thiện và thơ mộng. Nhưng khi nói đến tên này thì chúng ta cũng đừng nhầm lẫn Xứ Luxembourg và Vườn Luxembourg vì chúng khác nhau nhiều lắm. Vườn Luxembourg nằm ở quận 6, trong thủ đô Paris của nước Pháp. Tên tiếng Pháp là Jardin du Luxembourg và được xem như là một vườn lớn thứ hai ở Paris. Thông thường khi đi tour du lịch ít khi du khách được đưa đến thưởng ngoạn vườn Luxembourg ngoại trừ có sự yêu cầu để đến thưởng ngoạn nơi đây. Xem ra vườn Luxembourg cũng có nhiều cảnh đẹp thơ mộng để bạn có thể đưa người yêu hay người bạn đời của bạn đến đây để “ cho tôi đi lại từ đầu…” (Phạm Duy) mối tình của bạn.

La Fontain Medicis trong vườn Luxembourg. (Hình: ATNT Tours & Travel)

Có mấy ai biết câu chuyện vọng cố hương của Hoàng Hậu Marie de Mecidis. Bà là người dòng dõi của gia đình vọng tộc Medici, gốc ở Florence (nước Ý bây giờ). Bà rời bỏ quê hương và nhận lời lấy Vua Pháp Henry IV. Sau khi nhà vua mất vào năm 1610, bà làm nhiếp chính cho người con của bà là Vua Louis XIII, nhưng bà không nguôi ngoai nỗi nhớ Florence, bà bỏ tiền ra mua lại dinh thự Hotel du Luxembourg của một người bạn là công tước xứ Luxembourg. Có lẽ vì thế mà vườn có tên là Vườn Luxembourg. Sau đó bà cho xây thành một cung điện Médicis nho nhỏ mang dáng dấp kiến trúc Palazzo Pitti (Pitti Palace) như ở Florence để vơi đi nỗi nhớ xa nhà. Tuy việc xây cất cung điện chưa hoàn tất, nhưng bà cũng đã về sống ở đây một thời gian.

Tượng Nữ Thần Tự Do mẫu nhỏ của Federic A. Bartholdi dựng trong vườn. (Hình: ATNT Tours & Travel)

Trải qua bao nhiêu biến đổi lịch sử, từ một cung điện nhỏ bé biến thành một khu vực cung điện và vườn rộng lớn như ngày nay. Cung điện Luxembourg hiện giờ trở thành trụ sở của Thượng Nghị Viện Pháp. Tuy nhiên, vườn Luxembourg thì được mở ra cho công chúng có thể vào dạo chơi mà không phải trả tiền lệ phí. Từ ngày xưa vườn Luxembourg đã là nơi nghỉ chân và gặp gỡ của giới sinh viên sau những giờ học mệt mỏi, nơi hẹn hò của những cặp tình nhân và cũng là một nơi thưởng ngoạn của khách du lịch. Ðã có rất nhiều tao nhân nghệ sĩ văn gia nổi tiếng thế giới như Victor Hugo, Hemingway, Jean-Paul Sartre cũng đã từng đến đây dạo cảnh ngắm vườn, lấy cảm hứng cho những sáng tác của mình.

Mỗi lần đến Paris tôi thường có dịp thăm vườn vào những ngày đầu Hè, khu vực bên ngoài cổng vườn không có vẻ tấp nập nhưng bên trong vườn lúc nào cũng đông “khách,” nhất là vào mùa Hè. Có nhiều cổng vào vườn từ cả bốn phía, bên phía đường Rue Guynemer có 3 cổng vào, phía cung điện Luxembourg có 2 cổng vào và phía Rue De Medicis cũng có ít nhất 2 cổng vào. Tôi thì thường hay vào vườn Luxembourg từ cổng phía Nam, ngay bên con đường Rue Auguste. Một thảm cỏ xanh tươi nằm ở giữa các dãy hàng cây hai bên cao vút tạo cho người du ngoạn một cảm giác dễ chịu vì những dãy bóng mát của các hàng cây. Nhìn về phía xa là một không gian thảm vườn hoa đầy màu sắc, tiếp đến là một hồ phun nước hình bát giác khá lớn và sau cùng là cung điện Luxembourg.

Bức tượng L’acteur Grec của Arthur Bourgeois (1838-1886). (Hình: ATNT Tours & Travel)

Chung quanh vườn hoa có rất nhiều chiếc ghế đơn để khách nghỉ chân hay là nơi ngồi hẹn hò của các đôi tình nhân không còn trẻ nữa. Không gian của vườn Luxembourg là không gian của tình nhân, không gian của “tay trong tay.” Ðến đây mà mang nặng tinh thần “chồng trước vợ sau” hay “cãi nhau” thì thật là hỏng! Hãy tạm quên đi hai chữ vợ chồng mà “hãy cứ là tình nhân” cho không gian Luxembourg thêm đẹp. Ðây là một không gian thoáng rộng vì khu vườn Luxembourg rộng có đến hơn 22 hecta, một diện tích không phải là nhỏ trong thành phố Paris.

Vườn hoa và hồ phun nước nằm thũng xuống giữa hai bên phía Tây và Ðông như một lòng chảo. Một thiết kế rất đẹp và thoáng rộng cho tầm nhìn của người thưởng ngoạn. Hai bức tường cao được thiết kế theo cánh vòng cung, cố ý để ngăn chia vườn thành hai khu cao thấp khác nhau. Chính giữa vườn hoa là một cây obelisk (thạch trụ) nhỏ được dựng gần hồ phun nước. Nhiều hàng cây được trồng theo các con đường nhỏ hai bên phía Tây và phía Ðông để người thưởng ngoạn có thể lững thững dạo chơi dưới những bóng mát tàng cây. Ngoài ra còn có các sân tennis, có các khoảng trống để người dân Paris tụ họp, chơi thể thao hay đánh cờ.

Dân Paris nghỉ ngơi và tản bộ trong vườn. (Hình: ATNT Tours & Travel)

Dù là vào cuối Xuân đầu Hè nhưng dưới các hàng cây vẫn có ít lá vàng rơi rụng, khiến tôi hình dung ra được hình ảnh mùa Thu lá vàng lá đỏ ở đây chắc hẳn là đẹp lắm. Không phải vô cớ mà biết bao nhiêu người từ thi sĩ văn nhân đến người bình thường đã bị mùa Thu Paris hớp hồn. Chỉ với không gian của ngôi vườn Luxembourg này thôi mà tôi cũng cảm nhận được cái đẹp xen lẫn cái buồn của những người lãng mạn thơ mộng khi đặt chân đến đây. Thảo nào tác giả “Mùa Thu không trở lại” thơ mộng đến nỗi đòi mua bán cả nỗi buồn!

Nhà văn Alexandre Dumas khi viết tác phẩm “Ba Chàng Ngự Lâm Pháo Thủ,” không biết ông ngồi viết ở đâu nhưng ông đã cho nhân vật D’Artagnan đã hẹn đấu kiếm với Athos, Porthos và Aramis tại Vườn Luxembourg. Thế là khu vườn Luxembourg này cũng lững thững đi vào văn học Pháp.

“Hãy cứ như là tình nhân” dù hai mái đầu không còn xanh nữa! (Hình: ATNT Tours & Travel)

Ngoài ra, có rất nhiều các bức tượng điêu khắc được dựng nhằm trang trí cho khu vườn. Các bức tượng này miêu tả các vị thần Hy Lạp hay hình ảnh các thú vật. Ðặc biệt nhất phải kể đến bức tượng làm nhiều du khách chú ý là bức tượng Nữ Thần Tự Do với kích thước nho nhỏ của Frederic A. Bartholdi cũng được dựng ở đây từ năm 1906. Trước đó tượng được giữ gìn trong viện bảo tàng Luxembourg (ngay cạnh cung điện Luxembourg) từ năm 1900. Không biết đây có phải là một trong sáu bức tượng kiểu mẫu mà ông đã làm trước khi quyết định chọn ra để làm phiên bản lớn là bức tượng Nữ Thần Tự Do được dựng ở cửa sông Hudson New York ngày nay. Hiện nay bức tượng này đang ở trong giai đoạn trùng tu cho đến giữa Hè năm 2012 thì mới hoàn tất. Ngoài ra còn phải kể đến bức tượng L’acteur Grec của Arthur Bourgeois (1838-1886) sống động và rất đẹp. Tượng này được dựng gần De La Grotto du Jardin du Luxembourg mà ngày nay được gọi là La Fontaine Medicis, một nơi được xem như là biểu tượng cho vườn Luxembourg.

Tôi chưa có dịp vào thăm cung điện Luxembourg cũng như viện bảo tàng Luxembourg nên không biết bên trong có gì, nhưng có lẽ điều đó cũng không cần thiết với tôi vì cung điện thì không cung điện nào đẹp hơn Louvre hay Versailles nhưng vườn thì chưa chắc vườn nào ở Paris hơn được Vườn Luxembourg, chỉ vì vườn Luxembourg hình như có một chút gì xao xuyến trong tôi. “Qua Vườn Luxembourg. Sương rơi che phố mờ. Buồn này có ai mua…” Có ai mua nỗi buồn không? Có tôi muốn bán!

ATNT Tours & Travel tổ chức và hướng dẫn:

-Tour Seattle-Vancouver-Victoria (4 ngày)

Khởi hành: Tour 1: July 01 – 04, 2012. & Tour 2: Aug. 31 – Sep. 03, 2012

-Tour Niagara Falls-Toronto-Thousand Island-Ottawa-Montréal-New York

Khởi hành: Tour 1: June 29 – July 04, 2012. & Tour 2: Aug. 31-Sep. 05, 2012 (6 ngày 4 đêm)

-Tour Yellowstone-Mt. Rushmore

Khởi hành: Tour 1: June 15 – 20, 2012. Tour 2: Jun. 30 – Jul. 05, 2012 (6 ngày). Tour 3: July 20 – July 25, 2012. Tour 4: Aug. 24 – Aug. 29, 2012 (6 ngày)

-Tour Liên Bang Nga & Bắc Âu. Tour xem Ðêm Trắng vùng Bắc Âu!!! (13 ngày)

-Thăm Liên Bang Nga: Moscow-St. Petersburg.

-Thăm Finland (Phần lan)-Sweden (Thụy Ðiển)-Norway (Na Uy)-Denmark (Ðan Mạch)

Khởi hành: Tour 1: từ Jun. 14 – 26, 2012 * White Night (sold out). Tour 2: từ July 20 – Aug. 01 * White Night.

-Tour Ðông Âu: Ba Lan-Hungary-Tiệp-Slovakia-Áo-Slovenia-Croatia-Ðức. (Tour 14 ngày)

-Thăm: Warsaw-Krakow-Banska Bystric-Budapest-Karlovy Vary-Prague-Zagreb-Ljubljana-Vienna-Nuremberg-Munich.

Khởi hành: Tour 1: May 29 – Jun. 12, 2012. Tour 2: Jul. 31 => Aug. 14, 2012 (Promotion: Extra Bonus 1 more Night in Munich, German chỉ dành cho Tour 1: May 29, 2012. Ngày trở lại Hoa Kỳ là Jun. 13 thay vì Jun. 12. 2012. Tour 15 ngày. Promotion này có giới hạn, tùy thuộc vào vé máy bay, Xin liên lạc ngay văn phòng ATNT Tours.)

-Tour Miến Ðiện-Tam Giác Vàng: Thái-Miến-Lào tổ chức vào tháng 11 & tháng 12.

-Tour đi Việt Nam tổ chức mỗi tháng hoặc tổ chức “Private Tour” cho gia đình hoặc group. Xin liên lạc ATNT Tours để biết thêm chi tiết.

ATNT Tours & Travel chuyên bán vé máy bay và tổ chức hướng dẫn tours du lịch đi khắp thế giới.

ATNT TOURS & TRAVEL

9126 Edinger Ave., Fountain Valley, CA 92708.

Tel: (714) 841-2868/(888) 811-8988

www.atnttravel.com