Một cột chống trời…
Nguyễn Xuân Nghĩa
Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ xoay trở ra sao?
Người ta cứ ví von rằng “kinh tế học là một khoa học u ám”. Vào đầu năm mới, giữa một chu kỳ suy trầm và bấp bênh, làm sao có thể viết bài kinh tế định kỳ trên trang báo này mà không làm độc giả cau mặt? Người viết xin… lách qua một bên và nói về một đề tài còn nhức đầu hơn nữa.
Ðó là về Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ, có cái tên rất lạ là Hội Ðồng Dự Trữ Liên Bang (Federal Board of Reserve), một hệ thống bán công bán tư, được truyền thông Mỹ gọi tắt là Fed. Xin đừng lầm với “Feds” là hỗn danh của cơ quan FBI.
Người viết xin miễn hành hạ độc giả với việc mô tả sự vận hành của hệ thống điều tiết tiền tệ và tín dụng của Hoa Kỳ, một định chế có ảnh hưởng toàn cầu vì vị trí của đồng Mỹ kim, mà nói về chủ điểm của cột mục này: “Kinh tế cũng là chính trị”.
Trong những năm sóng gió vừa qua, từ 2008 đến nay là bốn năm tròn, chính trường Hoa Kỳ đã đối phó với hoạn nạn kinh tế tài chánh như người hóa dại. Chỉ vì bài toán quá phức tạp, gần như hơn nửa thế kỷ mới xảy ra một lần và đòi hỏi những giải pháp ra khỏi khuôn khổ cổ điển. Vì tình trạng đó, duy nhất một cơ chế còn khả năng xoay trở đã liên tục can thiệp và ban hành nhiều biện pháp đặc biệt. Ðó là Ngân Hàng Trung Ương Mỹ, một định chế độc lập.
Và giữa những xoay vần khó hiểu, định chế này có vinh dự đón nhận mọi lời chỉ trích: Trở thành nạn nhân vì bị quy tội là thủ phạm của những tai ách kinh tế hiện nay!
Cánh tả, bên đảng Dân Chủ, thì đòi kiểm soát Ngân Hàng Trung Ương chứ không thể để định chế này lộng hành. Cánh hữu, bên đảng Cộng Hòa, thì còn cực đoan hơn, đòi giải tán luôn cơ chế độc nhất đã tung ra biện pháp đối phó. Ðấy là chuyện chính trị, nhiều phần tào lao, trong một năm bầu cử. Chuyện kinh tế là Ngân Hàng Trung Ương Mỹ sẽ làm gì?
Liệu có tái diễn một quyết định bất thường là “tăng mức lưu hoạt có định lượng” – Quantitative Easing hay QE – lần thứ ba không? Ðó là chuyện QE3 mà quý độc giả vẫn thấy truyền thông kinh tế tài chính nói tới. Nôm na là có tiếp tục bơm tiền để cứu hỏa kinh tế không?
Bài này sẽ phân tích và phần nào giải thích tiến trình quyết định ấy.
***
Quyết định ấy chi phối cả thị trường – đồng tiền của quý vị – lẫn chính trường. Bên trong định chế, bộ phận có nhiệm vụ quyết định là Ủy ban Tiền tệ, có cái tên lạ là Federal Open Market Committee gọi tắt là FOMC. Sáu tuần một lần, 12 thành viên của FOMC có các buổi họp định kỳ vào ngày Thứ Ba (qua ngày Thứ Tư), nhưng FOMC vẫn có thẩm quyền thảo luận và can thiệp cấp bách nếu có nhu cầu.
Ngân Hàng Trung Ương này có phong thái hành xử khó hiểu nên là đối tượng của một bộ môn nghiên cứu riêng. Giới nghiên cứu phải suy diễn ngôn từ (Fed Speak) và động thái của nó để dự đoán những quyết định tương lai.
Nhưng ta có thể… “giải mã” bí ẩn của định chế này ở ba khía cạnh.
Thứ nhất là sự “cố ý mập mờ” – không bạch hóa chủ đích của mình – hầu giới đầu cơ khỏi gieo thêm sóng gió trên thị trường. Hai chức năng chính thức của Ngân Hàng Trung Ương Mỹ là 1. bảo đảm ổn định vật giá và 2. tạo điều kiện nhân dụng tối hảo (việc làm tối đa và thất nghiệp tối thiểu). Giữa hai mé bờ đó, nghệ thuật của Ngân Hàng Trung Ương là sự mờ ảo.
Thứ hai, nhất là dưới sự lãnh đạo của đương kim Chủ Tịch Ben Bernanke, là phép… “đa nguyên”. Dù độc lập và mờ ảo, định chế này không là một thế lực độc tài độc đảng mờ ám vì bên trong có nhiều quan điểm khác biệt mà công chúng có thể biết nếu chịu khó theo dõi. Ðó là khác biệt quan điểm về ưu tiên giữa hai nhiệm vụ ổn định và nhân dụng nói trên.
Thứ ba, đây là một định chế… dân chủ! Thống Ðốc Bernanke là giáo sư kinh tế, chuyên gia về vụ tổng khủng hoảng 1929-1933, và dày kinh nghiệm về nạn tổng suy trầm hiện nay (2008-2009) nên ý thức được là người hữu trách phải đón nhận ý kiến từ nhiều xuất xứ khác nhau thay vì tự tiện quyết định. Quy luật dân chủ này là điều ít ai để ý tới.
Lý luận rằng “tư bản đã tính toán mọi chuyện” và rằng “Ngân Hàng Trung Ương Mỹ” chỉ là công cụ của tư bản hay tài phiệt Do Thái là chuyện hấp dẫn… cho báo lá cải ở các nước nhược tiểu.
Ba khía cạnh đó giải thích cách phản ứng khi giông tố nổi lên trên thị trường tài chánh Mỹ hồi Tháng Chín 2008, và cho đến nay vẫn còn vần vũ.
Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ thận trọng trong phản ứng chỉ vì đặc tính đa nguyên và dân chủ. Khi ban hành biện pháp tiền tệ, như hai lần in bạc bơm tiền (QE) thì họ cũng xác định giới hạn về ngạch số và thời gian áp dụng, chỉ vì nhiều thành viên trong Ủy ban Tiền tệ đòi hỏi như vậy, chứ họ không khoán trắng hoặc mở bung vòi nước cứu hỏa chảy chan hòa ra mọi nơi. Thứ ba, quyết định ấy là kết quả của một sự đồng thuận nhất thời và sau đấy được công bố ra ngoài. Và sau cùng, biên bản các buổi họp của Ủy ban FOMC có trình bày chiều hướng quyết định, bao nhiêu và bao lâu, với quan điểm có thể khác biệt của một thiểu số, thường là từ ba chủ tịch ngân hàng dự trữ địa phương, những nhân vật rất quan tâm đến nguy cơ lạm phát.
Mấy chuyện rắc rối ấy có nghĩa là gì? Và cho thấy những gì trong tương lai?
***
Vụ khủng hoảng tài chánh bùng nổ giữa chu kỳ suy trầm khiến Ngân Hàng Trung Ương Mỹ có quyết định lạ là hạ lãi suất tới số không, và còn nói thẳng là sẽ duy trì lãi suất “cận âm” đó khá lâu dưới đáy. Khi sóng gió vẫn hoành hành, định chế này nói thêm và nói thật là sẽ kéo dài biện pháp bất thường này lâu hơn dự tính. Lần cuối, vào Tháng Tám vừa rồi, kỳ hạn bất thường được cho biết là sẽ duy trì đến giữa năm 2013. Quý vị cứ liệu đó mà tính!
Rồi sau vụ bầu cử 2010 các chính khách lại lâm trường loạn đả, làm thị trường hoang mang.
Ngân Hàng Trung Ương bước ra thông báo là sẽ lại tăng mức lưu hoạt có định lượng (quantitative) qua thể thức bút ghi kế toán ngân hàng: Thực tế là in bạc khi lãi suất vẫn bò ngang mặt đất. Sau đó còn can thiệp theo kiểu “định phẩm” – qualitative – là hoán chuyển cơ cấu tài chính của các ngân hàng từ loại đoản kỳ dài hạn, từ ít rủi ro qua loại có rủi ro cao hơn…
Giữa bối cảnh đầy nhiễu âm cuồng nộ của chính trường trong một mùa tranh cử, nếu nhìn lại tiến trình quyết định của Ngân Hàng Trung Ương thì ta thấy guồng máy điều tiết kinh tế và tài chánh Hoa Kỳ vẫn vận hành. Người viết còn dự đoán một đợt bơm tiền thứ ba, QE3, có thể ban hành vào giữa năm nay.
Nhưng bài viết này không nói về chuyện bói toán tài chánh!
Ðiều cần nhấn mạnh là trong sự xôn xao, háo hức hay hậm hực của dư luận về chính trường vào mùa tranh cử, Hoa Kỳ vẫn có những guồng máy lạnh lùng theo dõi toàn cuộc và lấy quyết định cần thiết, với tinh thần đa nguyên, dân chủ và rất chuyên nghiệp. Người Mỹ có hiểu biết thì thấy rằng Ngân Hàng Trung Ương là cái cột hiếm hoi của thị trường, cái neo đã kín đáo giữ gìn cho cơn sóng dữ không nhận chìm tất cả.
Công lao ấy không thuộc về Thống Ðốc Bernanke, người thường xuyên bị hai viện Quốc Hội đàn hặc trong bốn buổi điều trần hàng năm, hoặc bị một số chính khách mị dân đòi phải từ chức! Công lao ấy thuộc về đặc tính của nền dân chủ Mỹ và nhiều thế hệ đã xây dựng được loại cơ chế có thể bình thản mà không tự tiện quyết định về sự an toàn hay thịnh vượng của người khác.
Kinh tế cũng là chính trị, nhưng có khi thoát được tai họa chính trị nhất thời chính là nhờ loại cơ chế đó. Bây giờ, xin hãy nhìn qua Ngân Hàng Trung Ương và các ban ngành linh tinh của đảng Cộng Sản Trung Quốc hay Việt Nam thì ta thấy ra sự khác biệt!
Nhưng đây là chuyện u ám nên tránh vào buổi đầu năm…
Thống đốc Mississippi ân xá 4 tội phạm sát nhân
JACKSON, Mississippi (AP) – Trong những ngày chót trước khi giải nhiệm, thống đốc tiểu bang Mississippi ân xá cho ít nhất bốn kẻ sát nhân đã bị kết tội, hiện đang được bố trí làm tạp dịch tại Dinh Thống Ðốc. Trong số này có một người mới hai tuần trước bị bác đơn xin thả sớm. Thống đốc tiểu bang Mississippi, Haley Barbour vừa ân xá cho ít nhất bốn phạm nhân phạm tội giết người, trước khi từ giã chức vụ vào ngày Thứ Ba tuần này. (Hình: AP/Rogelio V. Solis)
Thân nhân của ba nạn nhân hôm Thứ Hai nói, các giới chức thuộc trung tâm cải huấn tiểu bang thông báo với họ hôm cuối tuần về việc các phạm nhân vừa được trả tự do vào hôm Chủ Nhật. Thống Ðốc Haley Barbour sẽ chấm dứt chức vụ thống đốc vào Thứ Ba tuần này. Ông Barbour là một chính trị gia đảng Cộng Hòa, từng cân nhắc việc ra tranh cử tổng thống.
Vụ ân xá gây phẫn nộ cho gia đình các nạn nhân. Các dân cử thuộc đảng Dân Chủ kêu gọi chấm dứt tập quán ân xá tương tự vào cuối nhiệm kỳ của thống đốc.
Các phạm nhân được ân xá gồm David Gatlin, bị kết tội giết chết người vợ ghẻ lạnh vào năm 1993; Joseph Ozment, bị xét thấy có tội giết một người đàn ông trong vụ cướp năm 1994; Anthony McCray mắc tội giết vợ vào năm 2001; Charles Hooker lãnh án tù chung thân năm 1992 về tội sát nhân; và Nathan Kern bị tù chung thân năm 1982 về tội trộm, sau khi đã bị truy tố ít nhất hai lần trước đó.
Ủy viên trung tâm cải huấn tiểu bang Mississippi, Chris Epps, cho biết chiều hôm Thứ Hai, rằng các phạm nhân đã được trả tự do vào hôm Chủ Nhật.
Năm 1993, ông Gatlin, 40 tuổi, bị lãnh án tù chung thân về tội thảm sát bà Tammy Ellis, kể cả bắn luôn bạn cố tri của bà là ông Randy Walker.
Glenda Walker, mẹ của ông Walker nói, Gatlin bắn chết bà vợ ghẻ lạnh của mình trong khi bà ta đang bế đứa con chung của họ, rồi quay sang bắn vào đầu Randy, con trai của bà.
Bà Glenda Walker kể: “Ðương sự để mặc cho đứa bé nằm trên xác bà mẹ. Thật là một vụ sát nhân ghê tởm”.
Randy Walker nói, ông bỏ phiếu ủng hộ ông Barbour trong hai kỳ tranh cử chức thống đốc vào năm 2003 và 2007. Trước khi ông Barbour ân xá cho Gatlin, ông Walker nói ông sẽ ủng hộ ông Barbour nếu ông ta ra tranh cử tổng thống.
Hôm Thứ Hai, ông Walker lại nói: “Tôi hoàn toàn ghê tởm. Theo tôi Thống Ðốc Barbour là một vĩ nhân vì ông làm nhiều việc tốt cho tiểu bang Mississippi, nhưng nay ông ta phạm một lỗi lầm hết sức to lớn.” (T.P.)
Những nét chính trong chiến lược quân sự mới của Mỹ
Hà Tường Cát/Người Việt
Sau khi chiến tranh Iraq đã kết thúc và chiến tranh Afghanistan gần tới lúc chấm dứt, hôm 5 tháng 1 xuất hiện trong một cuộc họp báo ít thấy tại Ngũ Giác Ðài, Tổng Thống Obama đã nói về chiến lược quân sự trong tương lai của Hoa Kỳ.
Binh sĩ Tiểu Ðoàn 2 Pháo Binh, Lữ Ðoàn 3, Sư Ðoàn 1 Kỵ Binh trong đơn vị quân đội Hoa Kỳ cuối cùng rút khỏi Iraq, lên máy bay từ Kuwait trở về căn cứ Fort Hood, Texas. (Hình: Joe Raedle/Getty Images)
Theo lời ông, “làn sóng chiến tranh đang giảm”, Hoa Kỳ cần phải cải quân đội cho gọn nhẹ hơn nhưng linh động hơn để sẵn sàng ứng phó với mọi tình huống, bảo đảm an ninh quốc gia và vẫn tiếp tục là lực lượng giữ vị trí ưu việt. Việc triển khai và phối trí quân lực Hoa Kỳ trên thế giới cũng sẽ được cải tổ cho thích hợp với tình hình và những ưu tiên trong thời đại mới.
Tuy nhiên một nguyên nhân quan trọng để phải có sự sửa đổi chiến lược là việc tiết giảm ngân sách Hoa Kỳ. Ngân sách quốc phòng cho đến tài khóa vừa qua khoảng $700 tỷ hay 19% ngân sách Hoa Kỳ và khoảng 28% tiền thuế thu nhập. Ngân sách 2013 đã được Quốc Hội chấp thuận là $662 tỷ.
Dân Biểu Barney Frank, Dân Chủ Massachusetts, sẽ không tái ứng cử năm nay, từ 2009 đã kêu gọi giảm ngân sách quốc phòng khoảng 25%, nếu không sẽ thiếu tiền cho các chương trình quốc nội. Nhưng lúc đó theo sử gia Cộng Hòa Robert Kagan thì chưa phải lúc vì sẽ ảnh hưởng đến việc làm và sự hỗ trợ cho các nước đồng minh. Ông cho là loan báo giảm ngân sách quốc phòng sẽ khiến thế giới thấy Hoa Kỳ bắt đầu từ bỏ các cam kết quốc tế. Bộ Trưởng Quốc Phòng Robert Gates chủ trương quốc phòng Hoa Kỳ nên điều chỉnh lại chi tiêu và các ưu tiên thích ứng với tình hình mới của thế giới. Theo Quốc Hội Hoa Kỳ, trong khi tỷ lệ đối với GDP của ngân sách giảm đi thì chi tiêu quốc phòng vẫn không có thay đổi tương xứng.
Chi tiêu về quốc phòng của Hoa Kỳ chiếm 43% chi phí quốc phòng của toàn thế giới. Trung Quốc đứng hàng thứ nhì 7.3%; Anh, Pháp, Nga gần ngang nhau với 3.7%; Nhật Bản 3.3%; Ðức, Saudi Arabia 2.8%; Ấn Ðộ 2.5%; Ý 2.3% và toàn thể các nước còn lại 25%. Năm ngoái Quốc Hội và Tòa Bạch Ốc đã đồng ý cắt giảm ít nhất $487 tỷ và có thể thêm $500 tỷ nữa trong vòng 10 năm. Nhiều chính trị gia đảng Cộng Hòa chỉ trích là điều này có thể phương hại đến khả năng phòng thủ và nền an ninh của Hoa Kỳ.
Các phụ tá ở Tòa Bạch Ốc lập luận là chiến lược quân sự mới, phù hợp với điều kiện ngân sách, đã được nghiên cứu và duyệt xét qua 8 tháng, phản ánh lợi ích của Hoa Kỳ một thập kỷ sau vụ 9/11 và không phải là sự cắt giảm tùy tiện.
Lục quân Hoa Kỳ sẽ giảm khoảng 80,000 xuống dưới mức 490,000 binh sĩ, trong đó Thủy quân Lục chiến giảm 20,000 còn 182,000. Về vũ khí một số các chương trình phát triển tốn kém như máy bay chiến đấu F-35 cũng sẽ được bớt đi, dự trù mỗi năm chỉ mua thêm một số giới hạn là 32 chiếc. Không quân Hoa Kỳ hiện nay đã có khoảng 7,000 máy bay không người lái đủ kiểu lớn nhỏ. Việc sử dụng loại máy bay này sẽ phát triển mạnh nhờ tiến bộ kỹ thuật, khả năng do thám cũng như tấn công trong nhiều trường hợp thay thế được máy bay thông thường, ít tốn kém hơn về nhân sự và bảo trì.
Sau Chiến Tranh Lạnh, Hải quân Hoa Kỳ đã giảm nhiều nhưng vẫn còn vượt xa các nước khác với 286 chiến hạm đủ loại và hơn 3,700 máy bay. Về tải trọng, hạm đội Hoa Kỳ lớn hơn hải quân 13 nước cộng lại, trong số đó 11 nước là đồng minh. Hải quân Hoa Kỳ duy nhất có 11 hàng không mẫu hạm nguyên tử hiện dịch, 1 đang được đóng và 2 trong dự án. Là chủ lực của Hoa Kỳ trong sự hiện diện ở tất cả mọi nơi trên thế giới, hải quân sẽ được duy trì ở vai trò ấy và tuy không có những kế hoạch phát triển lớn và tốn kém nhưng sẽ được tân tiến hóa hợp với chiến tranh ở thời đại mới.
Tài liệu công bố dày 8 trang về chiến lược mới không xác định những loại cũng như chương trình phát triển vũ khí nào sẽ bị cắt giảm và bao giờ cắt giảm. Tài liệu cũng đề cập tới một lãnh vực chiến tranh mới là “chiến tranh trên không gian ảo” (cyberwarfare) tuy nhiên không cho biết kế hoạch cụ thể.
Tổng Thống Obama giải thích: “Ngân sách quốc phòng trên căn bản sẽ vẫn gia tăng nhưng chậm lại chứ không phải với mức độ như một thập niên vừa qua khi chúng ta phải đối phó với hai cuộc chiến tranh. Chúng ta không phạm trở lại lỗi lầm – sau Thế Chiến II hay sau chiến tranh Việt Nam – khi để quân lực của chúng ta trong tình trạng kém chuẩn bị cho tương lai”.
Tuy vậy lý thuyết “quân lực Hoa Kỳ sẵn sàng chiến đấu và chiến thắng hai cuộc chiến tranh cùng lúc”, đề ra từ thời Chiến Tranh Lạnh và duy trì cho đến giai đoạn chính quyền của Tổng Thống Bush, sẽ không còn là nguyên tắc chiến lược tương lai. Bộ Trưởng Quốc Phòng Leon Panetta nói thêm là bộ binh và thủy quân lục chiến sẽ không được triển khai cho những chiến dịch lâu dài với quy mô lớn làm giảm khả năng linh hoạt của quân đội Hoa Kỳ như kinh nghiệm từ thập niên đầu thế kỷ 21.
Quân lực Hoa Kỳ cũng sẽ giảm sự bố trí trải rộng trên khắp thế giới ở những căn cứ quân sự thường trực tại hải ngoại. Ðiều ấy có nghĩa là quân đội Hoa Kỳ đồn trú tại một số nơi như Âu Châu, khoảng gần 70,000, sẽ được rút bớt, nhưng ngược lại sẽ có sự tăng cường ở những khu vực được coi là ưu tiên phải đối phó. Bản tài liệu do Tổng Thống Obama và Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ công bố không che giấu sự quan tâm đến những vùng được coi là có tầm quan trọng chiến lược, bao gồm Á Châu và Trung Ðông. Hiện nay Hoa Kỳ có 28,000 quân đóng tại Nam Hàn và 40,000 quân tại Nhật Bản.
Trung Quốc và Iran vẫn đang phát triển khả năng quân sự đe dọa đến hoạt động của Hải quân và Không quân Hoa Kỳ và Hoa Kỳ phải chú trọng đến những khu vực đó trong mục tiêu bảo vệ quyền lợi của mình.
Một số nhà lập pháp Cộng Hòa ngay tức khắc chỉ trích chiến lược của Tổng Thống Obama. Dân Biểu Duncan Hunter tiểu bang California, chủ tịch ủy ban quân lực Hạ Viện cho rằng sự thay đổi chiến lược chỉ vì lý do ngân sách là không thích đáng vào lúc này trước nhiều nguy cơ hãy còn tồn tại bao gồm khủng bố, sự bành trướng quân sự của Trung Quốc cũng như tình hình bất ổn ở Bắc Hàn và Iran.
Trái sầu riêng
Trần Tấn Thành, Santa Ana
Hồi còn ở Việt Nam, trái cây mà tôi thích ăn nhất là trái sầu riêng. Lúc còn làm việc tại Biên Hòa, tôi thường cùng bạn bè rủ nhau về Lái Thiêu để uống bia với Sầu Riêng.
Tôi khui “hàng” cũng rất khó khăn (để vài giờ cho tan đá) phải dùng dao lớn mà chẻ ra. Bên trong cũng chai mà hột bị teo lại có màu đen như bị thúi…
Không còn nghi ngờ gì nữa quý vị ơi! Họ đã thu hoạch bừa bãi mặc dù trái chưa chín rồi ngâm vào nước có pha hóa chất trước khi xuất cảng sang đây. Với loại hóa chất này bất cứ trái cây nào khi còn sống thì vỏ sẽ được chuyển đổi màu mà mắt thường nhìn cứ tưởng là trái đã chín (đang xảy ra tại Việt Nam).
Viết ra đây tôi muốn cảnh giác đến tất cả quý đồng hương đừng để tiền mất mà có khi tật phải mang.
Hoa Kỳ phản đối Iran tuyên án tử hình công dân Mỹ
TEHRAN, Iran – Hoa Kỳ phản đối Iran tuyên án tử hình một công dân Mỹ và bác bỏ cáo buộc cho rằng cựu quân nhân này là gián điệp CIA.
Hình lấy từ truyền hình Iran IRIB TV cho thấy công dân Mỹ Amir Mirzaei Hekmati,
bị chính quyền Iran tố cáo là gián điệp CIA, trong lúc ra tòa ở Tehran
hôm 27 tháng 12. Anh Hekmati bị tuyên án tử hình. (Hình: AP Photo/IRIB)
Một tòa án Iran kết tội Amir Mirzaei Hekmati là làm việc cho CIA và tuyên án tử hình, theo đài phát thanh nhà nước Iran hôm Thứ Hai, một hành động chắc chắn làm tăng thêm sự căng thẳng giữa Mỹ và Iran.
Chính phủ của Tổng Thống Barack Obama bác bỏ cáo buộc rằng người thanh niên Mỹ gốc Iran này dùng chuyến đi thăm gia đình ở Iran để che giấu điệp vụ của mình. Hoa Kỳ cho rằng vụ án này chỉ là một hành động chính trị của Iran.
Chính quyền Iran cho rằng anh Hekmati, một cựu quân nhân Thủy Quân Lục Chiến, đã được huấn luyện đặc biệt và phục vụ tại một số căn cứ quân sự ở Iraq và Afghanistan trước khi đưa sang Iran để gọi là “làm công tác tình báo”. Bản tin của đài phát thanh Iran không cho biết bản án được đưa ra lúc nào. Theo luật Iran, anh Hekmati có 20 ngày để kháng án.
Hemati, 28 tuổi và là cựu thông dịch viên quân đội, sinh ra ở tiểu bang Arizona, tốt nghiệp trung học ở Michigan. Gia đình anh gốc Iran. Cha của anh, một giáo sư tại đại học cộng đồng ở thành phố Flint, tiểu bang Michigan, nói con mình không phải là nhân viên CIA và chỉ đến Iran để thăm họ hàng thì bị bắt.
Behnaz Hekmati, mẹ của anh, cho báo chí hay bà và chồng “bàng hoàng và sợ hãi” khi biết con mình bị án tử hình. Bà cho rằng bản án là “kết quả của một phiên xử không công khai và cũng không công bằng”.
Vụ xử này xảy ra trong lúc chính phủ Mỹ loan báo thêm các biện pháp trừng phạt nặng nề hơn nhắm vào Iran vì chính quyền Tehran tiếp tục tiến hành chương trình nguyên tử của mình.
Bộ Ngoại Giao Mỹ đã đòi Iran phải thả anh Hekmati và yêu cầu để các nhà ngoại giao Thụy Sĩ, hiện đang giúp đại diện cho quyền lợi Mỹ ở Iran, được vào tù thăm viếng Hekmati. (H.N.V.)
New Hampshire trước ngày bầu sơ bộ
Cộng Hòa chưa có dấu hiệu ngã ngũ
Nguyễn Văn Khanh (từ New Hampshire)
Trong vòng không đầy 24 giờ đồng hồ, họ gặp nhau trong 2 cuộc tranh luận được trực tiếp truyền hình từ New Hampshire để -một lần nữa- giúp cử tri tiểu bang có cơ hội tìm hiểu trước khi bỏ phiếu chọn người đại diện cho đảng. Cuộc tranh luận đầu diễn ra hôm Thứ Bảy, cuộc tranh luận thứ nhì được tổ chức vào sáng ngày Chủ Nhật.
Ðây là phòng phiếu tự hào là “First in the Nation” – “đầu tiên trong cả nước”.
Tại đây cử tri sẽ bỏ phiếu ngay sau nửa đêm, trong cuộc bầu cử sơ bộ
đầu tiên của nước Mỹ trong mùa bầu tổng thống,
ở khách sạn The Balsams Grand Resort, thành phố Dixville, New Hampshire.
(Hình: AP Photo/Matt Rourke)
Họ là những người đang hy vọng thành công ở tiểu bang nhỏ bé này để có thể đi tiếp con đường đã vạch ra, và hình ảnh mọi người đều nhìn thấy là cảnh ông Mitt Romney vất vả chống đỡ ngược xuôi, tìm cách vượt qua những cú đấm chính trị tóe lửa mà các ứng viên khác không ngừng tung ra.
Chẳng ai ngạc nhiên khi thấy ông Romney là mục tiêu bị nhắm tới. Các cuộc thăm dò đều nói hầu như ông “chắc chắn” sẽ chiến thắng vinh quang sau cuộc bầu cử diễn ra ngày hôm nay (Thứ Ba, mùng 10 Tháng Giêng 2012). Cuộc thăm dò mới nhất do Ðại Học New Hampshire thực hiện cho thấy tới 40% cử tri nói sẽ bỏ phiếu cho ông, gấp đôi số phiếu người về nhì là Dân Biểu Ron Paul có được. Hai ứng viên khác là ông cựu Chủ Tịch Hạ Viện Newt Gingrich và “hiện tượng” Rick Santorum đang tranh nhau hạng 3 (mỗi người được gần 11%), trong khi ông Thống Ðốc Rick Perry của tiểu bang Texas và ông Jon Huntsman đang vất vả ở vị trí cuối bảng.
Rõ ràng cuộc thăm dò này giúp ông Romney an tâm hơn. Nếu tất cả những con số được đưa ra đều trở thành sự thật, có lẽ không một lực nào có thể cản được khí thế của ông trên đường tới South Carolina và Florida vào cuối tháng này. Cho tới chiều ngày Thứ Hai ông vẫn lên tiếng nói “sẽ dồn tất cả sức lực cho cuộc vận động tại New Hampshire”, tiếp tục kêu gọi mọi người đừng quên đi bầu, nhưng các ủng hộ viên của ông trong tiểu bang đã bắt đầu tin người sẽ đại diện cho đảng chính là ông chứ không phải ai khác.
Nhưng nếu nhìn vào lịch sử bầu sơ bộ của New Hampshire, người ta thấy ngay tiểu bang này là tiểu bang thường gây bất ngờ vào giờ chót. Chuyện vẫn được nhắc đến là chuyện giờ này 4 năm trước, cử tri Cộng Hòa tiểu bang đã chọn ông John McCain thay vì dồn phiếu cho ông Mike Huckabee vừa thành công rực rỡ ở Iowa. Chiến thắng đầy bất ngờ của ông McCain đã khiến cuộc chạy đua 2008 bước vào một khúc quanh mới, và ngoại trừ ông Romney, tất cả các ứng viên còn lại đang có mặt tại New Hampshire đều mong “khúc quanh chính trị” này tái diễn.
“Tất cả mọi người đều có thể thành công ở New Hampshire”, ông Chad Conelly, chủ tịch đảng Cộng Hòa ở South Carolina nói với báo chí 2 ngày trước đây, vì thế “phải chờ cho tới South Carolina lúc đó mới biết rõ hơn ai là người được chọn”. Ứng viên đang gặp nhiều khó khăn Jon Huntsman cũng bảo sau New Hampshire “bao giờ cũng có những nhân vật nổi bật” và ngay lúc này “chưa rõ ai sẽ hơn ai”.
Tại sao chuyện không kết thúc ở New Hampshire? Câu trả lời: Số cử tri chưa quyết định ủng hộ ai vẫn quá lớn, luật tiểu bang lại cho phép cử tri được quyền ghi danh bầu cử ngay tại phòng phiếu. Tháng trước, tiểu bang cho biết có khoảng 232,000 cử tri Cộng Hòa, 223,000 cử tri Dân Chủ và những người không thuộc đảng nào lên đến 313,000 người. Nhìn vào con số này, nhà phân tích Bill Watkins của RBR-Radio News bảo “chỉ riêng thành phần này không thôi đã là con số khổng lồ, sẽ quyết định không chỉ kết quả cuộc bầu cử mà còn quyết định xem ai là người có triển vọng đi tiếp”.
Chính vì thế, hầu hết các ứng viên Cộng Hòa đã bắt đầu “chân trong, chân ngoài”, nửa ở New Hampshire, nửa ở South Carolina. Ngay sau khi cuộc tranh luận ở New Hampshire kết thúc, cả hai ông Rick Perry và Rick Santorum vội vã ra phi trường đi South Carolina để vận động. Ông Perry ở lại đây cả ngày Thứ Hai, -bà Anita, vợ ông, cũng từ Austin bay sang tiếp sức với chồng- mãi đến tối hai người mới về lại New Hampshire.
Cuộc thăm dò do TIME/CNN/ORC thực hiện cho thấy tại South Carolina ông Romney đang đẫn đầu với 37%, về nhì là ông Santorum được 19% cử tri ủng hộ và đứng hạng 3 là ông Gingrich với 18% số phiếu. Bà Donna Hoffman, giáo sư Ðại Học Northern Iowa nói rằng ông Romney đang thắng thế, nhưng đáng chú ý nhất vẫn là ông Santorum “số cử tri ủng hộ từ 4% tăng lên tới 19%” chỉ trong vòng có một tuần lễ, nhờ vào sự ủng hộ của thành phần cử tri bảo thủ.
“Tôi không ngạc nhiên với sự ủng hộ đầy bất ngờ này”, theo lời cựu Dân Biểu Philip English của tiểu bang Pennsylvania. Ông English cho rằng cử tri Ðông Bắc “cấp tiến hơn cử tri miền Nam và Trung Tây” do đó “họ ủng hộ ông Romney ở New Hampshire chẳng phải là điều lạ”, nhưng đến khi về South Carolina “tình hình thế nào cũng đổi khác”.
Ý kiến này cũng là ý kiến của ông Peter Fern, một nhà tư vấn của đảng Dân Chủ. Ông Fern cho biết khi đứng ngoài nhìn vào cuộc vận động của các ứng viên Cộng Hòa, “ai cũng thấy ngay là cử tri Cộng Hòa vẫn cân nhắc, không biết ngoài ông Romney ra còn có ai để họ ủng hộ hay không, và cuối cùng họ tìm thấy ông Santorum”. Ông David Boise, chủ tịch tổ chức Citizens United nói rõ hơn: “Cử tri bảo thủ không tin ông Romney là người của họ, không ai muốn tái diễn trường hợp ông McCain hồi 2008 (bị chê bai là không bảo thủ đúng mức), và họ sẽ bỏ phiếu cho người có lập trường bảo thủ như họ”.
Như thế, phải đợi về South Carolina mới có thể biết được chuyện bầu cử bên đảng Cộng Hòa sẽ biến chuyển như thế nào. Chia tay với New Hampshire, hẹn gặp lại ở South Carolina.
Lính Afghanistan nổ súng hạ sát quân nhân Mỹ
KABUL, Afghanistan – Một người lính Afghanistan nổ súng bắn vào một nhóm quân nhân Mỹ tại căn cứ ở phía Nam quốc gia này, làm thiệt mạng một người và làm bị thương một người khác, theo phát ngôn viên quân sự Afghanistan hôm Thứ Hai.
Tướng Mohammad Zahir Azimi cho hay hung thủ cũng bị giết trong vụ nổ súng hôm Chủ Nhật. “Một cuộc điều tra hiện đang được tiến hành để tìm hiểu người này có đúng là lính chính phủ hay không. Và nếu đúng thì nguyên nhân nào gây ra vụ nổ súng,” Tướng Azimi nói.
Các vụ sát hại tương tự đã gây ra nhiều lo ngại về việc thành phần Taliban trà trộn vào hàng ngũ quân đội và cảnh sát Afghanistan trong khi NATO đang ráo riết gia tăng việc huấn luyện lực lượng an ninh. Trong một số trường hợp, các hung thủ là quân nhân chính phủ, nổ súng bắn vào các binh sĩ NATO. Một số vụ khác là do thành phần Taliban mặc giả quân phục chính phủ thi hành cuộc tấn công.
Tướng Azimi nói rằng vụ tấn công xảy ra bên trong một căn cứ chính phủ ở tỉnh Zabul, nằm cách Kabul chừng 400 km về phía Nam.
Vụ nổ súng vừa qua nâng tổng số lính NATO thiệt mạng trong tháng này ở Afghanistan lên 11 người.
Hôm 29 Tháng Mười Hai, một lính Afghanistan nổ súng bắn chết hai lính Pháp thuộc Trung Ðoàn 2 Nhảy Dù Lê Dương (Foreign Legion). Một tuần trước đó, một lính Afghanistan nổ súng bên trong một tiền đồn trong tỉnh Heart ở phía Tây, làm bị thương một số quân nhân đồng minh. (V.Giang)
100 lính Mỹ bị cấm trại vì thất thoát quân dụng
SEATTLE (Reuters) – Khoảng 100 quân nhân Mỹ đã bị cấm trại tại Căn Cứ Hỗn Hợp Lewis-McChord, gần thành phố Tacoma, tiểu bang Washington, trong khi giới chức Lục Quân điều tra vụ đánh cắp một số quân dụng tối tân, đắt tiền, theo các phát ngôn viên tại căn cứ này hôm Chủ Nhật.
Ðơn vị Bộ Binh này bị lệnh cấm trại từ Thứ Tư sau khi khám phá việc mất cắp một số quân dụng trong kho, theo Thiếu Tá Chris Ophardt, phát ngôn viên Quân Ðoàn I cho hay.
Các quân dụng này gồm cả ống nhắm, kính nhìn ban đêm, ống phóng tia laser hướng dẫn mục tiêu… trị giá lên đến cả trăm ngàn dollars, theo Trung Tá Gary Dangerfield, một phát ngôn viên khác của căn cứ.
Trung Tá Dangerfield nói rằng các món quân dụng này được coi là “tối tân” nhưng không có tính cách sát thương.
Lục Quân Mỹ không cho hay bao nhiêu món đồ bị mất, nhưng Thiếu Tá Ophardt nói rằng “rõ ràng đã bị đánh cắp”. Ông cho biết thêm là không võ khí nào bị mất và công chúng không trong tình trạng nguy hiểm.
Căn cứ Lewis-McChord nằm cách Tacoma chừng 15 km về phía Nam, cũng là nơi đồn trú của một nhóm lính thuộc Lữ Ðoàn 5th Stryker Brigade vừa bị đưa ra tòa về tội giết thường dân Afghanistan.
Cuộc điều tra đang tiến hành và giới hữu trách đã đưa ra số tiền thưởng là $10,000 cho ai cung cấp tin tức để thu hồi các món quân dụng này.
Ðơn vị liên hệ đến vụ mất cắp đã trở về từ chiến trường Iraq vào Tháng Chín năm 2010. (V.Giang)
Cựu quân nhân Mỹ bị truy tố tội tán trợ khủng bố
MARYLAND – Một cựu quân nhân Mỹ hôm Thứ Hai bị truy tố tội tìm cách cung cấp tài vật, giúp đỡ cho một tổ chức khủng bố ở Phi Châu, theo tin The New York Times.
Chiến binh Hồi Giáo cực đoan thuộc tổ chức al-Shabab tuần hành ở Mogadishu hồi tháng 10 năm 2009. Một cựu binh sĩ Mỹ vừa bị truy tố tội giúp đỡ cho nhóm khủng bố này. (Hình: Mohamed Dahir/AFP/Getty Images)
Giới chức liên bang cho hay Craig B. Baxam, 24 tuổi, quê ở Maryland, bay qua Kenya hồi tháng rồi với mục đích gia nhập nhóm dân quân khủng bố al-Shabab ở Somalia.
Baxam đổi sang đạo Hồi không lâu trước khi xuất ngũ vào tháng 7, sau khi đã phục vụ bốn năm, gồm thời gian ở Iraq.
Theo giới chức liên bang, Baxam dự trù góp tiền cho al-Shabab, một nhóm dân quân bạo động chống lại chính quyền Somalia. Baxam đang trực diện với bản án 15 năm tù.
Al-Shabab là một trong những nhóm dân quân Hồi Giáo ghê sợ nhất ở Phi Châu. Họ kiểm soát hầu hết miền Nam Somalia, từng dấy lên cuộc nổi dậy chống lại chính quyền chuyển tiếp Somalia và nước yểm trợ Ethiopia từ năm 2006. Cấp chỉ huy al-Shabab tự biến tổ chức thành một hệ phái của al-Qaeda vào năm 2007.
Al-Shabab cung cấp chiến binh ôm bom tự sát và lôi kéo người tham gia thánh chiến từ khắp thế giới, khiến Mỹ e ngại tổ chức này có thể lan sang Kenya, Yemen và xa hơn.
Trong nhiều năm, al-Shabab gây kinh hoàng cho dân chúng Somalia như chặt tay, ném đá đến chết, cấm dùng TV, âm nhạc và thậm chí cả nịt vú nữa, nhằm biến Somalia trở thành một nước Hồi Giáo thời thế kỷ thứ bảy.
Khi hạn hán hoành hành Somalia trong hai năm 2010 và 2011, gây nạn đói trên nhiều vùng của Somalia nhưng Shabab cấm dân chúng đói khổ không được chạy nạn ra khỏi nước. Tổ chức này bị đổ lỗi gây nên nạn đói vì ngăn không cho các tổ chức cứu trợ quốc tế vào giúp.
Tháng 8, 2011, nhóm Shabab đột ngột rút khỏi thủ đô Mogadishu, trao lại toàn bộ thành phố về tay chính quyền lần đầu tiên từ trong nhiều năm, mang lại hy vọng cho các tổ chức cứu trợ quốc tế có thể vào giúp nạn nhân của nạn đói. (T.P.)
6 người bị bắt trong cuộc tuần hành phản đối cảnh sát Oakland
SAN FRANCISCO (Reuters) – Có sáu người bị bắt, kể cả một người mang trong mình thỏi mìn, trong cuộc tuần hành lúc đêm khuya ở trung tâm thành phố Oakland, tiểu bang California, với các hành động phá phách, theo nguồn tin cảnh sát hôm Chủ Nhật.
Vụ bắt giữ này xảy ra sau khi có các lời kêu gọi tham dự tuần hành đưa ra trên trang Twitter từ các cá nhân nói rằng họ thuộc thành phần ủng hộ phong trào Chiếm Ðóng Oakland.
Những người trong ban tổ chức cuộc tuần hành nói rằng họ muốn phản đối điều gọi là hành vi bạo lực quá đáng của Sở Cảnh Sát Oakland.
Các lời nhắn trên Twitter kêu gọi người tham dự mặc đồ đen và tập trung vào lúc 8 giờ tối ngày Thứ Bảy ở khu Frank Ogawa Plaza, nơi từng bị nhóm Chiếm Ðóng Oakland chiếm giữ trước khi bị cảnh sát dùng võ lực giải tán.
Trong vụ biểu tình tuần hành vào tối ngày Thứ Bảy, người tham dự đã nổi lửa trên đường phố, ném chai lọ vào cảnh sát, đập phá cửa kính xe cảnh sát và phá hoại một xe van của giới truyền thông, theo cảnh sát viên Johnna Watson thuộc Sở Cảnh Sát Oakland.
Có sáu người bị bắt vì tình nghi phạm các tội như tấn công cảnh sát, chống việc bắt giữ và phá hoại. Một người trong số này cũng bị bắt về tội mang theo người một thỏi mìn.
Cảnh sát không cho biết ước lượng số người tham dự cuộc biểu tình tuần hành, nhưng nhật báo San Francisco Chronicle nói rằng có khoảng mấy trăm người hiện diện. Cảnh sát nói cuộc tuần hành bị giải tán trước nửa đêm. (V.Giang)
