Trần Doãn Nho

Cao Bình Minh là một cây bút còn khá xa lạ với văn đàn, trong cũng như ngoài nước. Đơn giản là vì tác giả viết ít, và hình như đã ngưng viết từ lâu. Lần đầu tiên tôi biết đến tên tác giả này là qua “Điệp Khúc,” một truyện ngắn đăng trên Văn Việt và sau đó, trên Da Màu (2022), do nhà văn Trần Vũ đánh máy lại từ một số báo Văn cũ của Mai Thảo. Đó là một truyện tình với cách dựng truyện và hơi văn khác lạ, thú vị.

Nhân vật chính xưng “tôi” là một phụ nữ trẻ, tuổi ngoài 20, đang theo học lớp nhiếp ảnh. Nàng có một người tình lớn tuổi (tên Thiện), “cầm súng ròng rã nhiều năm,” có lẽ là một cựu quân nhân VNCH sang định cư ở Mỹ. Lúc đầu, dù bạn bè nàng thường dè bỉu là nàng cặp bồ với một “khứa lão” đáng tuổi chú bác khiến nàng cảm thấy nhột nhạt, nhưng nàng bỏ ngoài tai, “cứ đinh ninh thằng cha khoảng ba tám ba chín là cùng.” Trong một lần nói chuyện, chàng tình cờ tiết lộ số tuổi của mình, nàng mới hay chàng “cũng đã già khú đế,”  lớn hơn nàng đến “gần hai con giáp.”

Khám phá này khiến nàng chột dạ. Cảm thấy ấm ách trong bụng, nàng bắt đầu ngầm ngầm quan sát, im lặng chú ý và tìm thấy được vô số điểm chứng tỏ chàng quả thật đã  già. Chàng có “vô số nếp nhăn trên trán, hai bên đuôi mắt cùng nơi khóe miệng.” Tóc chàng thưa, rụng nhiều, “nhú ra vô số những sợi tóc bạc hai bên thái dương và sau ót.”  Mu hai bàn tay chàng “xuất hiện lốm đốm những chấm đồi mồi, da tay cũng thấy bắt đầu khô để sửa soạn nhăn nheo.” Ngực chàng “bắt đầu mềm, bắt đầu nhão chứ không săn chắc như thời gian trước nữa”; bụng chàng phệ ra, có ngày sẽ “chang bang như bụng mấy ông Chệt bán thịt heo quay.” Cơ thể già, tính tình chàng cũng già. Chàng “ngại hoạt động, không ưa ồn ào, tránh né đám đông và… làm biếng”; chàng thích “nằm thù lù một đống ở sofa hoặc trên giường” để hoặc nghe nhạc, toàn là nhạc của mấy giọng ca cũ xì. Chàng không thích đi shopping, đi xem xi-nê, nên mỗi lần nàng rủ đi đâu là tìm cách tránh trút, cho rằng đi mấy chỗ đó chỉ “để phải hít mùi khói thuốc, mùi mồ hôi thiên hạ cho khó chịu.” Có lúc, tạt ngang chung cư chàng ở, nàng thấy chàng đang nằm rung đùi ở sofa coi đấu banh bầu dục, trông chẳng khác gì một ông lão. Một lần khác, khi đi tắm biển, nàng thấy một thằng Mỹ thân hình đẹp như “con tôm tươi mới vớt ra khỏi nước sôi” trong lúc chàng thì lưng đầy nếp gấp và mông thì xệ.

Tóm lại, nàng đã yêu phải một tình nhân già. Từ đó, nàng quyết định phải ép chàng “tập thể dục thẩm mỹ, chạy bộ và cữ ăn cữ uống để lấy lại phong độ.” Nàng đưa cho chàng tấm cạc quảng cáo một phòng tập thể dục thẩm mỹ thuộc loại “tối tân, huấn luyện viên tận tâm và có nhiều phương pháp mới,” khuyên chàng ghi danh tham gia. Để khích tướng chàng, nàng cho biết đó là nơi một bạn trai nhỏ tuổi (tên Nghiêm) học cùng lớp nhiếp ảnh với nàng – mà nàng xem như thuộc loại đàn em – thường đến tập, nhờ thế, hắn có một cái body “đẹp không thua gì Lý Tiểu Long.” Chạm tự ái, chàng nổi giận, mắng nàng là khi nào nàng cũng chê chàng già, chàng phệ, trong lúc khen mấy thằng con trai “đeo theo em tình nguyện thoát y cho em ngắm nghía, cho em trầm trồ rồi chụp hình…” Quá tức giận, nàng xé tấm cạc và bỏ đi.

Những tưởng chàng sẽ hối hận, làm lành. Nhưng, rồi đợi hoài đợi mãi mà chàng ta vẫn im thin thít. Đúng lúc đó, thì nàng gặp lại thằng Nghiêm. Nghiêm là thằng nhỏ thuộc loại “đẹp như mấy tên người mẫu” trong các tạp chí thời trang dành cho đám đàn ông và phụ nữ mê xem thân hình người khác phái. Cậu ta đeo theo nàng, nhắc lại chuyện cậu ta có hứa với nàng là sẽ làm người mẫu để cho nàng chụp hình khỏa thân đàn ông. Nàng giựt mình, vì thực ra, đó “chỉ là cái đề nghị ẩu tả trong lúc cao hứng muốn thử chọc ghẹo cho vui mà thằng nhỏ lại nhập tâm lại tưởng thiệt.” Nhưng cậu ta cứ lấy cớ đó, tìm mọi cơ hội để tán tỉnh nàng. Nàng nghĩ là “thằng quỷ sứ này không phải tay vừa! Nó cứ dồn tôi vô đường cùng hoài thôi. Tôi muốn làm mặt nghiêm nói đừng có hỗn nghe cậu em nhưng sao không nỡ.”

Cậu ta còn rủ nàng đi nhảy đầm, “Lúc ra sàn nhảy, nó cầm tay tôi cứ bóp nhè nhẹ hoặc ôm sát tôi vào thân hình nở nang cứng chắc của nó. Mấy lần hơi thở dồn dập, nóng hổi của Nghiêm chạm rát má rát tai tôi” (…)  “cho tới một lúc tôi hết còn gượng nổi phải bấu chặt vào cái lưng rộng và vùi mặt vào khoảng ngực săn của nó – thơm nồng nồng mùi mồ hôi lẫn mùi dầu thơm đàn ông.” Khi đưa nàng về nhà, cậu ta “chồm qua ghịt đầu tôi hôn mạnh bạo lên môi.” Sau lần đó, cậu ta và nàng “bỗng thành hình thành bóng khắp nơi: thư viện, lớp học, cafétéria.”

Thế là, nàng có người tình mới. Người tình cũ (là Thiện) thì lớn hơn nàng hai con giáp; người tình mới (là Nghiêm) thì lại nhỏ hơn nàng nhiều tuổi. Bên thì khứa già, bên thì kép trẻ. Bên nào tuổi tác cũng chông chênh, không khớp. Có điều, thằng nhỏ “không hề thắc mắc, tò mò hỏi tuổi tôi.” Nhiều khi nàng nửa đùa nửa thiệt nói tuổi thật mình ra, nhưng cậu ta “không chịu tin rằng tôi lớn hơn nó nhiều như vậy.” Điều này khiến nàng yêu thì yêu nhưng vẫn không hết băn khoăn. Chẳng khác gì mối tình cũ, nàng bị ám ảnh “tuổi.” Mối tình sau có vẻ như là “điệp khúc” của mối tình trước.

***

Tôi đọc “Điệp Khúc” với một cảm giác hết sức thú vị.

Một trong những đặc điểm dễ nhận ra của truyện ngắn này là cách dùng chữ của tác giả Cao Bình Minh: rất bình dân, rất đời thường. Viết như nói. Chị mang vào thứ ngôn ngữ sử dụng trong những giao tiếp bình thường, cả khẩu ngữ lẫn phương ngữ, do đó, mang vào luôn cả cái sống động của đời sống bên ngoài. Xin được liệt kê một số: mạng tào, già khú đế, cỡ bự, trúng vô tôi ngay chóc, thiệt coi ngược mắt quá trời, coi bộ, bắt đầu xệ tuốt, nằm thù lù một đống, sẵn trớn, chun vô xe, xách mông đi cho đã, vân vân và vân vân.

Kế đó là cách viết. Câu kéo viết ra hoàn toàn được tùy nghi, thả lỏng. Tác giả rề rà kể, cứ để cho chữ chạy theo chữ, câu chạy theo câu, kể đến đâu hay đến đấy, sự kiện này chen ngang, trộn lẫn, có khi cắt đứt sự kiện khác. Đối thoại hòa tan trong câu chuyện; văn viết trộn lẫn trong văn nói. Như bà già ngồi kể chuyện với cháu, mọi sự diễn tiến thong thả, chậm rãi, chuyện nọ xọ chuyện kia, chuyện này chưa xong đã nhảy qua chuyện khác, chuyện này sinh ra chuyện khác, chuyện này dính líu chuyện khác, kéo dài liền liền không dứt.

Kết hợp giữa cách dùng chữ và cách viết tạo thành một văn phong dân dã, phổ thông, thoải mái, nhẹ nhàng và ý vị. Không triết lý dài dòng. Không ám chỉ xa xôi bóng bẩy. Xin đọc vài trích đoạn:

–Ngón tay Thiện thôi không đi vòng vòng trên khoảng bụng tôi nữa nhưng nó đã đánh thức da thịt tôi trở lại, tôi không muốn chọc cho Thiện giận lúc này nên vội xoay qua úp mặt vô ngực chàng. Mình mẩy Thiện khi nào cũng hâm hấp như vừa phơi nắng vô. Tôi cắn nhẹ ngực chàng giả lả thì tại em sợ ông mập ông phì như mấy xì thẩu ngó không đẹp chứ bộ, lo giùm cho không cám ơn còn làm bộ cự nữa à… ghét. Thiện chồm qua nhận lún tôi xuống nệm, giọng gấp rút phải hôn đó, nghi lắm, nghi lắm.

–Tôi đứng lên kênh mặt, tao chửi thằng chệt mập đó chứ bộ chửi chồng mày sao mà ra miệng. Con nhỏ sừng sộ lên coi ai vô duyên… khi không chị lại… Má chắt lưỡi nên con nhỏ không dám nói lớn nữa chỉ lầm bầm… xách mông đi cho đã rồi về kiếm chuyện ai cũng chê, để tui trợn mắt ra coi thằng chồng chị nữa mày ngang mũi dọc ra sao. Tự nhiên tôi lại nghĩ đến gương mặt vuông, cánh mũi rộng và cặp mắt mí lót của Thiện nên bụng đau thon thót lủi thủi đi vô phòng nằm chèo queo. Bên ngoài nghe má chắc lưỡi nói cái con Oanh thiệt là…

–Đêm Party đưa tôi về khi ngừng xe trước nhà, Nghiêm rõ ràng cố ý chọn khoảng tối và dứt câu chúc tôi ngủ ngon tôi chưa kịp đáp lại, nó đã chồm qua ghịt đầu tôi hôn mạnh bạo lên môi. Hơi thở, lưỡi, môi Nghiêm có mùi bạc hà của loại thuốc lá the có mùi after shave hơi ngọt. Mặt tôi áp sát da mặt thằng nhỏ mịn trân. Cái hôn kéo lâu, lưỡi Nghiêm xông xáo lục lạo trong miệng tôi giỡn hớt không chịu rời. Giọng Nghiêm dồn dập, your lipstick ngon như strawberry.

***

Ngôn ngữ và văn phong của “Điệp Khúc” rất riêng đó, khiến người đọc, khi đọc lên, nghe như tếu. Truyện diễn ra, không đầy kịch tính với những sự kiện hay chi tiết éo le gay cấn, nhưng chứa đựng những nét trớ trêu bất ngờ, hiếm thấy. Đó là sự so le, sự chệch choạc giữa tình yêu và cuộc đời. Tình yêu thì không tuổi, nhưng cuộc đời thì có tuổi. Dù tác giả cố biến câu chuyện thành ra là một trò đùa, thực ra, lại ngầm chứa nhiều nét đắng cay, chua chát. Hai mối tình, tuy khác nhau, thực ra, cũng chứa đựng nét bi kịch, hay đúng hơn, bi-hài-kịch nhân sinh. Chênh lệch tuổi tác quá xa, dù không hẳn đã là một nan đề trong chuyện lứa đôi, nhưng cũng là một rào cản không thể xem thường.

Cao Bình Minh đã khôn khéo, thậm chí tinh nghịch, biến nan đề đó thành hài kịch, giấu những ý tưởng sâu sắc dưới giọng văn dí dỏm. Đọc xong, ta có thể cười. Cười, nhưng vẫn cảm thấy lấn cấn. Nếu bạn là nhân vật trong câu chuyện, bạn sẽ giải quyết mối tình tay ba này như thế nào?

Cao Bình Minh đã kết thúc truyện theo cách riêng của chị. Bằng một cách nói mập mờ:

“Bây giờ nhớ lại tôi thở dài – lần nữa – nếu quả chuyện yêu đương là một bài nhạc, một tập ca không khéo trường hợp của tôi chỉ lướng vướng ở phần điệp khúc.”

Kết thúc mà y như…chưa hề kết thúc.

Không sao! Văn chương vốn dĩ chẳng phải là cuộc đời.

Cao Bình Minh, còn có bút hiệu khác là Sao Y, tên thật Tô Văn Minh, sinh năm 1953 tại Bến Tre. Chị theo học trung học Nguyễn Đình Chiểu, Kiến Hòa, rồi Đại Học Văn Khoa Sài Gòn khóa 71-73 và Quốc Gia Hành Chánh khóa 71-74. Vượt biên đến Hoa Kỳ năm 1980 và học Nhiếp Ảnh ở Pasadena City College, California. Trước 75, từng viết cho các báo Tuổi Ngọc, Tuổi Hoa; sau 1975, cộng tác với các tạp chí Văn, Văn Học, Làng Văn ở hải ngoại.  Ngoài “Điệp Khúc,” chị còn một truyện ngắn khác, “Trên Một Khoảng Đường,” đi trên Sáng Tạo (sangtao.org), một trang mạng đã ngưng cập nhật từ năm 2021.