WASHINGTON, DC (NV) – Một chánh án liên bang ra phán quyết rằng Tổng Thống Donald Trump không thể bắt buộc cử tri phải chứng minh họ là công dân Mỹ trên phiếu ghi danh bầu cử của họ trong các cuộc bầu cử liên bang, theo AP hôm Thứ Sáu, 31 Tháng Mười.
Chánh Án Colleen Kollar-Kotelly ở Washington, DC đứng về phía các tổ chức Dân Chủ và dân quyền kiện chính quyền Trump về sắc lệnh hành pháp của ông nhằm điều chỉnh các cuộc bầu cử.
(Hình minh họa: Chandan Khanna/AFP via Getty Images)
Bà Kollar-Kotelly phán quyết rằng chỉ thị yêu cầu giấy tờ chứng minh công dân là vi hiến trong khía cạnh phân chia quyền lực.
Phán quyết này giáng một đòn mạnh vào chính quyền Trump và các đồng minh vốn lập luận rằng một yêu cầu như vậy là cần thiết để khôi phục niềm tin của công chúng rằng chỉ có công dân Mỹ mới bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử ở Mỹ.
“Bởi vì Hiến Pháp của chúng ta giao trách nhiệm về quy định bầu cử cho các tiểu bang và Quốc Hội, tòa cho rằng tổng thống không có thẩm quyền để ra lệnh những thay đổi như vậy,” Chánh Án Kollar-Kotelly, người được Tổng Thống Bill Clinton bổ nhiệm, viết trong phán quyết.
Bà nhấn mạnh rằng đối với các vấn đề đưa ra các tiêu chuẩn cho cử tri và điều chỉnh các quy trình bầu cử liên bang, “Hiến Pháp không giao cho tổng thống vai trò trực tiếp nào trên cả hai lĩnh vực.”
Phán quyết cấm yêu cầu phải có bằng chứng công dân. Phán quyết cho rằng Ủy Ban Hỗ Trợ Bầu Cử Mỹ, vốn đang xem xét đưa thêm yêu cầu này vào mẫu ghi danh cử tri liên bang, vĩnh viễn bị cấm có hành động như vậy.
Trong một tuyên bố, bà Sophia Lin Lakin của Liên Đoàn Dân Quyền Hoa Kỳ (ACLU), một trong những nguyên đơn trong vụ kiện, nói phán quyết này là “chiến thắng rõ ràng cho nền dân chủ của chúng ta. Nỗ lực của Tổng Thống Trump nhằm áp đặt yêu cầu đưa ra bằng chứng về tư cách công dân trên mẫu ghi danh cử tri liên bang là sự thâu tóm quyền lực và vi hiến.”
Tòa Bạch Ốc không đồng ý với phán quyết trong một tuyên bố đưa vào cuối ngày Thứ Sáu.
“Tổng Thống Trump đã thực hiện thẩm quyền hợp pháp của mình để bảo đảm chỉ có công dân Mỹ mới được bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử ở Mỹ,” bà Abigail Jackson, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc, cho biết. “Chuyện này là lẽ thường đến mức chỉ có đảng Dân Chủ mới đệ đơn kiện. Chúng tôi hy vọng sẽ chiến thắng tại tòa cấp cao hơn.” (NNL) [đ.d.]
SANTA ANA, California (NV) – Đông đảo đồng hương, văn hữu, học trò, và bạn hữu vùng Little Saigon, và một số nơi khác, có mặt tại chùa Bảo Quang ở Santa Ana hôm Thứ Bảy, 1 Tháng Mười Một, tiễn biệt ông Doãn Quốc Sỹ, một nhà giáo tận tụy và là một nhà văn chân chính.
Chân dung nhà văn Doãn Quốc Sỹ trên bàn thờ trong lễ tưởng niệm ở chùa Bảo Quang, Santa Ana. (Hình: Thiện Lê/Người Việt)
Ông qua đời vào ngày 14 Tháng Mười, tại bệnh viện West Anaheim Medical Center, Anaheim, California, thọ 103 tuổi.
Vì là một người vô cùng được kính trọng trong nghề nhà giáo và nghiệp nhà văn, nên tang lễ nhà văn Doãn Quốc Sỹ có rất đông người đến dự, và có thể nói ai cũng bày tỏ thương tiếc cho sự ra đi của ông.
Có mặt tại tang lễ là nhiều văn sĩ, học giả, nhiều người từng là học trò của ông.
Một trong những người đó là Giáo Sư Trần Huy Bích, chia sẻ trước lễ tưởng niệm rằng: “Tôi từng học với thầy Sỹ lúc thầy 29 tuổi và mới ở hậu phương về, thấy được sự hiền hòa và nhã nhặn của thầy, khiến học sinh nào cũng quý mến.”
Ông còn kể lại những lần họp lớp lúc nào mời người thầy đến, “luôn đến thăm thầy hồi ở Houston, rồi khi thầy về California cũng không quên mời thầy đến dự các buổi họp mặt.”
“Thầy luôn hòa nhã và vui vẻ với học trò,” Giáo Sư Bích cho biết thêm.
Giáo Sư Phạm Thị Huê thì cho hay bà không phải là học trò của nhà văn Doãn Quốc Sỹ, nhưng biết được nhiều giai thoại từ nhiều học trò của ông. Theo bà, ông coi học trò như con, không chỉ đưa kiến thức về văn chương và triết lý, mà còn đưa cho học trò một lối sống đầy tinh thần cởi mở, biết nhận thức về con người để mở rộng trái tim.
Bà còn nói ông luôn có “đầy niềm vui khi dạy học tại giảng đường, không nghiêm nghị như nhiều nhà giáo khác.”
Về tư cách nhà văn của ông, bà nói: “Có thể nói cụ là một chứng nhân của lịch sử Việt Nam. Văn chương và các tác phẩm của cụ phản ảnh đời sống của người Việt Nam trong thời gian của cụ.”
Với giọng nói như cố kiềm lại nước mắt, bà còn khen ngợi ông am tường văn học Việt Nam, có cuộc sống đầy văn phong, sống như một nhà nho, cũng như luôn sống và thực hành Phật Giáo.
Hội trường tang lễ tại chùa Bảo Quang chật kín người, và có nhiều người lên phát biểu để chia sẻ nhiều điều về nhà văn và nhà giáo Doãn Quốc Sỹ.
Người đầu tiên là Giáo Sư Lê Xuân Khoa, cho biết: “Trong 14 năm bị ngục tù hành hạ, Doãn Quốc Sỹ đã hoàn toàn sống hiến, vượt lên khỏi mọi khó khăn, và đạt được trạng thái an nhiên tự tại.”
Chùa Bảo Quang chật kín người dự lễ tưởng niệm nhà văn Doãn Quốc Sỹ. (Hình: Thiện Lê/Người Việt)
“Ông không chỉ mang lại hạnh phúc, bình an cho riêng mình, mà còn làm kẻ thù phải nghiêng đầu thán phục,” ông Khoa nói thêm.
Ông còn kể một kỷ niệm mà đến giờ vẫn nhớ là lúc về Việt Nam để thăm Giáo Sư Nguyễn Đăng Thục nhưng không biết nhà ông, nhưng được nhà văn Doãn Quốc Sỹ chở đi bằng xe mobylette để đến thăm vị giáo sư.
Cuối cùng, ông nói: “Tôi xin cầu nguyện vị Bồ Tát cho kẻ sĩ, nhà văn, nhà giáo, và thiền sư Doãn Quốc Sỹ sớm về cõi vĩnh hằng, nơi miền cực lạc.”
Giáo Sư Trần Huy Bích cũng nói về nhiều đức tính của nhà giáo Doãn Quốc Sỹ, rồi có đôi lời tiễn biệt người thầy: “Thầy dạy cho em văn chương chữ nghĩa rất nhiều, nhưng để trả lại thầy thì chúng em ít chữ không dám có nhiều lời, chỉ xin 14 chữ là ‘Dân tộc lưu danh trang quốc sỹ, văn chương in dấu bậc hiền nhân.”
Một thân hữu khác của nhà văn Doãn Quốc Sỹ là nhà thơ Đỗ Quý Toàn, nhắc đến hai chữ mà ông Sỹ hay nói là “thế đấy,” khi nói về thái độ không oán trách và không thù hận của ông sau nhiều năm bị ngục tù. Nhà thơ còn nói về cách cố nhà văn suy nghĩ về những thay đổi trong cuộc sống và xã hội, và chỉ nói “thế đấy” khi được hỏi ý kiến.
“Cả đời ông, ông ấy nhìn đời chỉ bằng hai chữ ‘thế đấy,’” ông Toàn nói.
Sau đó, ông còn nhắc đến các triết lý của Phật Giáo trong hai chữ “thế đấy,” nói về cái nghiệp của con người, cho hay nhà văn Doãn Quốc Sỹ luôn chấp nhận “thế đấy.”
Nhà văn Cung Tích Biền cho biết ông Doãn Quốc Sỹ là một nhà văn tiên phong, gầy dựng nền văn chương học thuật của VNCH, một nền văn chương, âm nhạc và hội họa rực rỡ một thời, từ năm 1954 đến năm 1975.
Ông nói nhà văn Doãn Quốc Sỹ có một nền học vấn vững vàng, uyên thông, và có tư cách đạo đức gương mẫu, và cảm thấy rất may mắn khi được “cụ Doãn” nhận như là một người em, lại học được ở ông rất nhiều vì từng trải qua một cuộc sống gay go của dân tộc, đi qua nhiều thời đại.
“Tôi đứng ở đây là bậc hậu sinh, được may mắn đứng để mạo muội đôi điều về cụ. Nếu có cái gì mà sai thì cụ bỏ qua dùm,” ông chia sẻ.
Những người không phải trong giới văn sĩ cũng lên phát biểu, bày tỏ tình cảm dành nhà văn, trong đó có nữ tài tử Kiều Chinh. Bà cho biết tang lễ của ông là “hồng tang” vì được phù hộ cho có cuộc sống ở trần thế đến 103 năm, và rất xúc động khi được nghe những lời phát biểu từ các bậc tiền bối.
“Tôi rất xúc động vì trong chúng ta đã có một nhà giáo tận tụy, một nhà văn chân chính, một nhà tri thức,” bà nói.
Bà chia sẻ rằng bà không có nhiều kỷ niệm với nhà văn Doãn Quốc Sỹ, nhưng những năm gần đây được gặp ông tại những sinh hoạt trong cộng đồng, vẫn cảm động khi nhớ đến hình ảnh ông Doãn Quốc Hưng, con trai ông, đẩy xe lăn cho cha, và bà Doãn Thị Cẩm Liên, con gái ông, lo từng miếng ăn cho thân phụ.
Hình bìa các tác phẩm của nhà văn Doãn Quốc Sỹ. (Hình: Thiện Lê/Người Việt)
Nhà báo Nguyễn Văn Khanh, đại diện Gia Đình Sư Phạm, cho biết có nhiều lý do để cộng đồng đến dự tang lễ, nhưng lý do lớn nhất là ai cũng yêu quý ông Doãn Quốc Sỹ. Ông Khanh nói ông rất may mắn được là học trò của nhà giáo và nhà văn, là một vinh dự lớn nhất của cuộc đời.
“Cái chữ ‘buông’ là cái chữ lớn nhất mà ông dạy cho chúng tôi, nhưng mà trong suốt thời gian mà chúng tôi học ông ở Sư Phạm Sài Gòn, ông dạy cho chúng tôi cái ‘giữ’ như ‘Gìn Vàng Giữ Ngọc.’ Ông bảo với chúng tôi mình là người Việt Nam thì phải yêu nước Việt Nam, phải biết được vai trò của người Việt Nam. Đó là cái ‘giữ’ như khi ông viết ‘Gìn Vàng Giữ Ngọc’ và ‘Chiếc Chiếu Hoa Cạp Điều.’ Đó là những gì chúng tôi học được từ ông Doãn Quốc Sỹ,” ông Khanh trình bày.
Sau đó là nhà báo Đinh Quang Anh Thái, người được nhà văn Doãn Quốc Sỹ coi như trong gia đình, cho biết: “Những người bạn từng ở tù với cụ Sỹ chứng kiến được một nhân cách ‘thế đấy’ vì ông sống ung dung, tự tại. Cái đói không làm cụ khó chịu, cái nóng không làm cụ than thở.”
“Cái thái độ sống thanh thản không bị ngoại cảnh tác động đó kẻ thù mới sợ. Không lên án, không chửi rủa, không chỉ trích, mà dửng dưng,” ông Thái nói.
Ông Doãn Quốc Sỹ lấy tên thật làm bút hiệu. Ông sinh ngày 17 Tháng Hai, 1923 (nhằm ngày Mùng Hai Tết Quí Hợi) tại xã Hạ Yên Quyết, Hà Đông, Hà Nội.
Ông từng tham gia Việt Minh kháng chiến chống Pháp. Khi nhận thấy bản chất Cộng Sản của tổ chức này, ông rời bỏ kháng chiến. Vào năm 1946, ông lập gia đình với bà Hồ Thị Thảo, ái nữ nhà thơ trào phúng Tú Mỡ Hồ Trọng Hiếu.
Năm 1954, Hiệp Định Geneva chia đôi đất nước, ông di cư và mang gia đình vào miền Nam.
Hình nhà văn Doãn Quốc Sỹ trong video tưởng niệm. (Hình: Thiện Lê/Người Việt)
Nhà văn Doãn Quốc Sỹ có hai sự nghiệp song song: Một sự nghiệp nhà văn, một sự nghiệp nhà giáo. Ông thường nói: “Nhà giáo là nghề, nhà văn là nghiệp.”
Ông từng giảng dạy tại các trường Trung Học Công Lập Nguyễn Khuyến (Nam Định 1951-1952), Chu Văn An (Hà Nội), Hồ Ngọc Cẩn (Sài Gòn, 1961-1962), Trường Quốc Gia Sư Phạm Sài Gòn, Đại Học Văn Khoa Sài Gòn, Đại Học Vạn Hạnh Sài Gòn. Ông từng là hiệu trưởng trường Trung Học Công Lập Hà Tiên (1960-1961) và từng đi tu nghiệp về sư phạm tại Hoa Kỳ (1966-1968).
Năm 1956, ông đồng sáng lập nhà xuất bản Sáng Tạo, và tạp chí văn nghệ cùng tên với Mai Thảo, Nguyễn Sỹ Tế, Thanh Tâm Tuyền, Trần Thanh Hiệp, Duy Thanh và Ngọc Dũng.
Ông có tác phẩm đăng trên các tạp chí Sáng Tạo, Văn Nghệ, Bách Khoa, Văn Học, Nghệ Thuật…
Sau 30 Tháng Tư, 1975, Doãn Quốc Sỹ cùng các văn nghệ sĩ như Trần Dạ Từ, Thanh Thương Hoàng, Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh, Nguyễn Sỹ Tế, Chóe… bị chế độ Cộng Sản bắt giam. Đến năm 1980, ông được thả tự do nhờ sự can thiệp của nhiều tổ chức quốc tế.
Trong thời gian chờ đợi được con gái bảo lãnh đi nước ngoài, ông tiếp tục viết thêm nhiều tác phẩm nữa, trong đó có quyển “Đi,” ký bút hiệu Hồ Khanh. Ông gửi tác phẩm này sang Pháp để xuất bản tại hải ngoại. Cũng vì lý do này, ông bị bắt lần thứ hai vào tháng Năm, 1984. Cùng bị giam với ông trong đợt này có ca sĩ Duy Trác, nhà báo Dương Hùng Cường, hai nhà văn Hoàng Hải Thủy và Lý Thụy Ý. Ông bị kết án mười năm tù và mãn hạn tù lần thứ hai vào Tháng Mười Một, 1991.
Đến năm 1995, ông được con trai Doãn Quốc Thái bảo lãnh sang Mỹ và sống tại Houston.
Doãn Quốc Sỹ là nhà văn có sức sáng tác phong phú và đa dạng. Một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là tiểu thuyết Khu Rừng Lau, gồm 4 tập: Ba Sinh Hương Lửa (1962), Người Đàn Bà Bên Kia Vỹ Tuyến (1964), Tình Yêu Thánh Hóa (1965) và Những Ngã Sông (1966).
Nhiều truyện ngắn của ông được độc giả ghi nhớ lâu dài. Trong đó có thể kể đến: Gìn Vàng Giữ Ngọc, Chiếc Chiếu Hoa Cạp Điều, Mình Lại Soi Mình, Đàm Thoại Độc Thoại, Dấu Chân Cát Xóa, Dốc Sương Mù…
Nhiều bìa sách của ông được in ra và đặt trước hội trường tang lễ để ai cũng có thể nhìn lại, và bây giờ có thể nói cộng đồng sẽ càng quý những tác phẩm văn chương đó hơn. [đ.d.]
Sáng ra ngủ dậy nhận được email thông báo bị sa thải đang trở thành chuyện bình thường ở Mỹ. Từ đầu năm đến nay, loạt tập đoàn hàng đầu của Mỹ – từ Amazon, Target đến Microsoft, Meta và UPS – đồng loạt công bố kế hoạch cắt giảm hàng chục nghìn việc làm. Dù lợi nhuận vẫn ở mức cao, các doanh nghiệp này đều viện dẫn cùng một lý do: “tái cơ cấu,” “tinh gọn bộ máy,” và “thích ứng với kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI).”
Chữ “AI” (Artificial Intelligence) tại một gian hàng Amazon Web Services (AWS) tại hội chợ kỹ nghệ thương mại Hanover Messe ở Đức. (Hình minh họa: Ronny Hartmann/AFP via Getty Images)
“Đại dịch” sa thải
Giữa Tháng Mười, Amazon – tập đoàn thương mại điện tử lớn nhất thế giới – xác nhận cắt giảm khoảng 14,000 vị trí trong khối nhân sự văn phòng. Trong thông báo đăng trên blog nội bộ, bà Beth Galetti, phó chủ tịch cấp cao phụ trách nhân sự và công nghệ, cho biết mục tiêu của đợt cắt giảm là “xóa bỏ các tầng nấc trung gian, tăng quyền tự chủ và nâng cao hiệu quả hoạt động,” hướng tới việc vận hành Amazon “như một ‘startup’ lớn nhất thế giới.”
Amazon hiện có khoảng 1.56 triệu nhân viên toàn cầu, bao gồm cả khối kho vận và hành chính. Theo báo cáo tài chính nửa đầu năm 2025, tập đoàn đạt lợi nhuận hơn $35 tỷ, và dự kiến đầu tư tới $120 tỷ vào AI trong năm nay. Tuy nhiên, sự tăng trưởng lợi nhuận không ngăn được xu hướng “thắt lưng buộc bụng.” Giới quan sát cho rằng Amazon đang đi theo một công thức phổ biến trong giới doanh nghiệp Mỹ: Cắt giảm nhân sự để làm hài lòng Wall Street, đồng thời “đặt cược” vào hiệu suất mà AI được kỳ vọng mang lại. Theo hãng tin Reuters, tổng số việc làm bị ảnh hưởng trong Amazon có thể lên tới 30,000 trong giai đoạn tái cấu trúc.
Không chỉ Amazon, hàng loạt tập đoàn lớn cũng đang điều chỉnh quy mô nhân sự. Mới đây, tâp đoàn bán lẻ Target thông báo cắt giảm 1,800 việc làm tại khối văn phòng. Ban lãnh đạo cho biết hành động này là nhằm “tăng cường sức mạnh, tốc độ và khả năng thích ứng” trong bối cảnh doanh số giảm sút so với các đối thủ như Walmart. Một nhân viên Target chia sẻ trên diễn đàn The Layoff: “Chúng tôi không phải là ‘số lượng đầu người’ để bị cắt giảm. Chúng tôi là những người đã xây dựng công ty này.”
Cũng trong Tháng Mười, UPS cho biết đã loại bỏ 48,000 vị trí từ đầu năm, trong đó có 14,000 vị trí quản lý. Bà Carol Tome, giám đốc điều hành, nói rằng công ty “đang được định vị để vận hành mùa cao điểm hiệu quả nhất trong lịch sử,” nhờ các cải tiến công nghệ và cắt giảm chi phí.
Trong lĩnh vực công nghệ, Microsoft và Meta đều tiếp tục giảm biên chế, dù lợi nhuận vẫn ở mức kỷ lục. Microsoft xác nhận cắt giảm hàng nghìn việc làm trong nhiều bộ phận, nhưng cho biết “tổng số nhân viên gần như không đổi” do tái cơ cấu lại các mảng AI. Trong khi đó, Meta sa thải khoảng 600 nhân viên ở bộ phận AI, nhằm “tái định vị nguồn lực” cho các dự án liên quan đến “siêu trí tuệ” (superintelligence). Google, Salesforce, Accenture, và Lufthansa Group… cũng nằm trong danh sách các tập đoàn tái cấu trúc.
Một nền kinh tế đang tái định hình
Tất cả cho thấy một viễn cảnh sớm về cách trí tuệ nhân tạo (AI) thực sự đang tái định hình thị trường lao động, không phải bằng cách ngay lập tức thay thế những công việc tay chân, lặp đi lặp lại trong nhà máy như người ta từng nghĩ, mà là bằng cách “rỗng ruột hóa” (hollowing out) tầng lớp nhân sự văn phòng vốn điều hành các công việc đó.
Lối tư duy mang tính xu hướng này đang lan rộng khắp giới doanh nghiệp Mỹ. Các hệ thống AI ngày càng thành thạo chính những loại công việc chiếm phần lớn thời gian của các quản lý trung cấp: Tổng hợp thông tin, soạn thảo bản ghi nhớ, viết báo cáo tiến độ, và tóm tắt nội dung các cuộc họp. Trong khi người ta chưa rõ liệu những đợt sa thải hàng loạt có phải là kết quả trực tiếp của tính toán rằng AI có thể thực hiện các nhiệm vụ quản lý trung cấp hiệu quả – hoặc thậm chí tốt hơn – con người hay không, nhưng đối với các lãnh đạo đang chịu áp lực phải tăng năng suất với chi phí thấp hơn thì việc “làm phẳng” hệ thống quản lý rõ ràng là một lựa chọn hấp dẫn.
Trớ trêu thay, Amazon – công ty tiên phong trong tự động hóa nhà kho và biến “robot” thành biểu tượng cho sự thay thế lao động tay chân – nay lại cho thấy chính giới văn phòng mới là những người đầu tiên phải nếm “vết cắn” của AI. Theo các nhà phân tích của Gartner, đến năm 2026, cứ năm tổ chức/công ty thì có một nơi sẽ dùng AI để loại bỏ ít nhất một nửa số tầng quản lý.
Nhìn chung, thời điểm gay gắt này vô cùng bất lợi cho người lao động, nhất là những người trẻ đang cố gắng thăng tiến. Ông Jerome Powell, chủ tịch Ngân Hàng Liên Bang Mỹ (FED), cảnh báo hồi Tháng Chín rằng tuyển dụng đã “chững lại rõ rệt,” đặc biệt với nhân viên mới vào nghề. Ông Powell và nhiều kinh tế gia khác thừa nhận nền kinh tế đang bước vào giai đoạn “tuyển ít – sa thải nhiều.”
Nếu AI thực sự “làm phẳng” các hệ thống doanh nghiệp, tạo ra thị trường “tuyển ít – sa thải nhiều,” điều đó có thể làm xói mòn thêm chiếc thang sự nghiệp truyền thống và gây tổn hại trên mọi tầng lớp kinh tế. Báo cáo mới nhất của hãng tư vấn nhân sự Challenger, Gray & Christmas công bố ngày 2 Tháng Mười mô tả đúng bức tranh này: Các doanh nghiệp Mỹ công bố tổng cộng 946,000 đợt sa thải từ đầu năm đến nay (con số này đứng thứ năm trong lịch sử 36 năm thống kê của hãng), tăng 55% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất kể từ giai đoạn đại dịch COVID-19 hồi năm 2020, trong đó, hơn 17,000 được cho là trực tiếp do AI gây ra và khoảng 20,000 khác liên quan đến tự động hóa và “cập nhật công nghệ.”
Riêng ngành công nghệ đã mất 108,000 việc làm trong năm 2025, trong khi ngành bán lẻ chứng kiến tỉ lệ sa thải tăng 203% so với cùng kỳ, do các công ty chuẩn bị cho mùa mua sắm chậm lại. “Rất có khả năng tổng số kế hoạch cắt giảm việc làm trong năm nay sẽ vượt mốc 1 triệu – lần đầu tiên kể từ 2020,” theo ông Andy Challenger, phó chủ tịch cấp cao của Challenger, Gray & Christmas.
Bên cạnh các yếu tố công nghệ, môi trường kinh tế toàn cầu cũng góp phần tạo áp lực. Tình trạng lạm phát tăng trở lại, chiến tranh thương mại Mỹ – Trung chưa ngã ngũ, cùng với việc chính phủ Mỹ đang trong tình trạng đóng cửa một phần (shutdown), khiến nhiều doanh nghiệp tạm dừng tuyển dụng hoặc cắt giảm chi phí.
Số liệu chính thức cho thấy tỉ lệ thất nghiệp đã tăng từ 3.4% đầu năm 2023 lên 4.3% giữa năm 2025, trong khi nhiều tiểu bang như Michigan – trung tâm của ngành công nghiệp xe hơi – đã rơi vào suy thoái cục bộ. Làn sóng sa thải không chỉ giới hạn trong lĩnh vực công nghệ hay bán lẻ. Trong ngành xe hơi, General Motors thông báo cắt giảm 200 người ở bộ phận thiết kế kỹ thuật, Rivian – “startup” xe điện – cắt 600 nhân viên, và Ford tạm dừng hoạt động nhà máy sản xuất xe điện F-150 Lightning sau vụ hỏa hoạn tại một nhà cung cấp linh kiện ở New York.
Trong lĩnh vực công nghệ cao, Applied Materials (thiết bị bán dẫn) cắt giảm 1,400 người, tương đương 4% nhân sự. Texas Instruments đóng cửa một dây chuyền sản xuất ở Dallas, ảnh hưởng đến 200 việc làm. Ngay cả khu vực học thuật cũng không tránh khỏi: Forbes ghi nhận “hàng trăm vụ cắt giảm” tại các trường đại học Mỹ do “suy giảm tuyển sinh, cắt giảm ngân sách liên bang và chi phí lạm phát tăng cao.” Tại Montclair Public Schools (New Jersey), 153 vị trí đã bị cắt do thiếu hụt tài trợ công.
Sự hoài nghi về AI
Dù các lãnh đạo doanh nghiệp nhấn mạnh vai trò của AI trong việc nâng cao năng suất, nhiều chuyên gia cho rằng hiệu quả thực tế của công nghệ này vẫn còn hạn chế. Ông Sam Ransbotham, giáo sư phân tích kinh doanh tại trường Carroll School of Management thuộc đại học Boston College, cho biết: “Chúng ta đang chứng kiến một làn sóng kỳ vọng khổng lồ vào AI, nhưng không phải tất cả đều sẽ thành hiện thực.”
Một nghiên cứu của Indeed công bố trong Tháng Mười cho thấy 25% bản tin tuyển dụng có đề cập “AI” nhưng không nêu rõ công nghệ này được áp dụng như thế nào – hiện tượng mà giới phân tích gọi là “AI-washing,” tức là gắn mác AI để tăng giá trị truyền thông. Bà Jessica Kriegel, giám đốc chiến lược của hãng tư vấn Culture Partners, nhận xét: “Rất ít công ty thực sự thay thế con người bằng AI vào lúc này. Những gì chúng ta đang thấy là các đợt sa thải mang tính phòng ngừa – họ muốn có không gian tài chính để thử nghiệm công nghệ, nhưng AI chưa đủ mạnh để thay thế hầu hết vai trò của con người.”
Dù nhiều tập đoàn tin rằng việc “tinh giản” hôm nay sẽ giúp họ mạnh hơn trong tương lai, bức tranh tổng thể của nền kinh tế Mỹ lại chứa đựng nhiều ẩn số: Nguy cơ suy thoái, nợ công cao, và áp lực lạm phát đang trở lại. Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia khuyến nghị cần phân biệt giữa cải tiến thực chất và tái cấu trúc tài chính ngắn hạn. Giáo Sư Sam Ransbotham cảnh báo: “AI có thể thay đổi cách chúng ta làm việc, nhưng không thể thay thế bản chất con người trong việc ra quyết định. Khi các công ty dựa quá nhiều vào những hứa hẹn chưa được chứng minh, họ có thể tự cắt đi chính nền tảng sáng tạo của mình.” [đ.d.]
KUALA LUMPUR, Malaysia (NV) – Việt Nam và các nước thuộc Hiệp Hội Các Quốc Gia Đông Nam Á (ASEAN) khác có bị Tổng Thống Donald Trump của Mỹ ép với những điều kiện ràng buộc có thể dẫn đến thiệt hại hơn cho nền kinh tế về sau này?
Nhật báo The South China Morning Post (SCMP) đặt câu hỏi như vậy khi dẫn ý kiến của một số chuyên gia, nhà phân tích thời sự, sau khi ông Trump đến thủ đô Kuala Lumpur, Malaysia, dự thượng đỉnh ASEAN với các đối tác khu vực hồi tuần trước.
Tổng Thống Donald Trump (thứ ba từ trái) bắt tay Thủ Tướng Phạm Minh Chính của Việt Nam tại thượng đỉnh ASEAN ngày 26 Tháng Mười, ở Kuala Lumpur, Malaysia. (Hình: Andrew Caballero-Reynolds/AFP/Getty Images)
Theo nguồn tin, tại đó, ông Trump đạt được thỏa thuận thương mại và đất hiếm với bốn nước gồm Cambodia, Malaysia, Thái Lan, và Việt Nam. Giới chuyên gia cho rằng, lợi ích trước mặt thì có ngay vì không bị Mỹ đánh thuế quan đối ứng cao tối tăm mặt mũi. Tuy nhiên, rất có thể họ sẽ rước lấy nhiều thiệt hại trong đường dài, biết đâu lợi bất cập hại.
Washington đánh thuế quan từ 19% đến 20% cho bốn nước này sau mấy tháng đàm phán. Nhưng rồi lại cho một số điều kiện nhượng bộ, chẳng hạn đánh thuế quan 0% đối với một số loại hàng hóa và cũng có thể có thêm nhiều thỏa thuận thương mại khác, để đổi lại, mở rộng thị trường nội địa của họ hơn nữa cho các loại sản phẩm của Mỹ.
Malaysia đạt thỏa thuận thuế quan 0% cho các loại sản phẩm hàng không, dược phẩm, và nông sản chính yếu như dầu cọ, ca cao, và cao su. Chi tiết về thuế quan thấp hơn hay được hưởng thuế xuất 0% cho Cambodia và Thái Lan không thấy loan báo.
Tại Kuala Lumpur, không thấy ông Trump đề cập gì tới lời đe dọa trước đây là áp đặt thuế quan 100% đối với các sản phẩm bán dẫn (semiconductors) cũng như đánh thuế 40% đối với các sản phẩm bị coi là của Trung Quốc mượn đường ASEAN xuất cảng để hưởng thuế quan thấp hơn. Mục đích là Mỹ muốn ngăn chặn Trung Quốc tránh né thuế quan cao khi đi đường vòng qua ASEAN.
Theo các nhà phân tích thời sự, những nhượng bộ mà Mỹ đưa ra tại thượng đỉnh ASEAN, bao gồm cả nhượng bộ giới hạn về thuế quan, thực tế chỉ là gia tăng chứ không phải giảm. Đối với Cambodia, Malaysia, Thái Lan, và Việt Nam, thỏa hiệp cho họ tiếp cận thị trường Mỹ nhiều hơn trong đoản kỳ nhưng không giúp thay đổi bao nhiêu trong bối cảnh thương mại toàn cầu bị các hàng rào thuế quan và phi thuế quan chi phối.
Như vậy, cả bốn nước này “bây giờ đối diện với việc gia tăng nhập cảng sản phẩm kỹ nghệ và nông sản của Mỹ, đồng thời cam kết ‘tạo điều kiện thuận lợi’ cho các nhà sản xuất Mỹ,” bà Vũ Lâm, phân tích gia chính sách và quan sát viên khu vực ASEAN, nhận định như vậy trên tạp chí This Week in Asia.
Bà Lâm gọi các thỏa thuận của bốn nước này với ông Trump là “tạm dừng chiến thuật hơn là một sự chuyển đổi có ý nghĩa thay đổi, được lợi ngay một ít, nhưng không đem lợi ích lâu dài cho nền kinh tế cả khu vực.”
Bà Joanne Lin, một chuyên gia cấp cao và cũng là phối trí viên tại viện nghiên cứu ISEAS-Yusof Ishak Institute’s Asean Studies Centre ở Singapore, cho rằng các nhượng bộ thuế quan “có vẻ tốt đẹp trên bề mặt, nhất là đối với các nước thiên về xuất cảng như Việt Nam, Malaysia, Thái Lan vì phụ thuộc phần lớn vào thị trường Mỹ, nhưng lại có những điều kiện đi kèm.”
Bà Lin cho rằng thỏa thuận thương mại song phương có phạm vi hẹp, mang lại lợi ích cho những loại hàng cụ thể, chẳng hạn mạch bán dẫn và quần áo, đồng thời, các nước ASEAN phải mở rộng thị trường hơn nữa cho sản phẩm của Mỹ, đồng thời hạ thấp hơn nữa hàng rào phi thuế quan.
Thợ may chăm chỉ làm việc tại một xưởng may xuất cảng ở Sài Gòn. Tuy vẫn bị Mỹ đánh thuế quan cao, hàng dệt may có thể được hưởng nhiều ưu đãi hơn. (Hình: Hữu Kha/AFP/Getty Images)
“Trên thực tế, Washington đạt được lợi ích chính trị từ việc giảm thuế quan, vừa được lợi thế thương mại cho kỹ nghệ Mỹ,” bà Lin nói.
Theo nhận định của bà Lin, các thỏa thuận mà ông Trump đạt được với từng nước tại thượng đỉnh ASEAN báo hiệu ông không coi các nước Đông Nam Á như một khối tập thể, khi ông đàm phán riêng từng nước, phù hợp với chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông. Cách tiếp cận của ông Trump có thể góp phần làm rạn vỡ nhiều hơn trong khối ASEAN trong bối cảnh thương mại khu vực Đông Nam Á “nếu không điều phối thận trọng.”
Ông Kevin Chen, một nhà nghiên cứu tại trường S. Rajaratnam School of International Studies, Singapore, cho rằng các thỏa hiệp ông Trump đạt được ở thượng đỉnh ASEAN có vẻ như Mỹ được lợi hơn, nhưng ít nhất nó cho thấy ông không bỏ rơi khu vực này. Theo ông Chen, điều này cho thấy nước Mỹ vẫn cam kết 100% quan hệ gắn bó với ASEAN.
“Đối với nhiều người, nó bảo đảm rằng Washington không bỏ chạy khỏi khu vực Đông Nam Á. Ông Trump có thể không củng cố các thể chế, nhưng sự hiện diện của ông ở khu vực và tầm ảnh hưởng của ông báo hiệu ông coi ASEAN như một nền tảng cho sự hiện diện và ảnh hưởng,” ông Chen phát biểu. (NTB) [đ.d.]
WESTMINSTER, California (NV) – Khi tiền đồn Xà Bang, Tiểu Khu Phước Tuy, bị địch vây hãm vào năm 1973, cựu Đại Úy Vũ Đình Lưu khi đó là trung úy đã thay thế chi đoàn trưởng giải cứu.
Cựu Kỵ Binh Vũ Đình Lưu tại nhà ở Stanton, California, với nhiều loại mẫu Thiết Giáp do ông sưu tầm. (Hình: Vũ Đình Lưu cung cấp)
Cựu Kỵ Binh Vũ Đình Lưu sinh năm 1946 tại quận Phù Mỹ, tỉnh Bình Định, thuộc vùng duyên hải miền Trung.
Năm 1968, trong lúc đang dạy học trường trung học tư thục Lê Bảo Tịnh, Sài Gòn, thì ông nhận lệnh tổng động viên. Ông nhập ngũ Tháng Tư, 1968, Khóa 2/68 Trừ Bị Thủ Đức.
Giai đoạn 1 ông học căn bản quân sự tại Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung ba tháng, và giai đoạn 2 ở Trường Bộ Binh Thủ Đức ba tháng.
Khóa 2/68 Trừ Bị Thủ Đức có khoảng 2,000 Sinh Viên Sĩ Quan. Phân nửa được thụ huấn ở Quân Trường Thủ Đức, và số còn lại thụ huấn tại Quân Trường Đồng Đế, Nha Trang.
Đây là khóa sĩ quan đầu tiên có tại Trường Đồng Đế Nha Trang. Tất cả các Sinh Viên Sĩ Quan Khóa 2/68 của hai quân trường đều ra trường khoảng cuối Tháng Chín, 1968.
Sau đó tân Chuẩn Úy Vũ Đình Lưu được thụ huấn Khóa 23 Căn Bản Thiết Giáp trong khuôn viên Trường Bộ Binh Thủ Đức. Đầu năm 1969, ông ra trường Thiết Giáp.
Năm 1970 sau khi tham gia chiến dịch Toàn Thắng 42 tại Cambodia thì đầu năm 1971, ông được đặc cách thăng cấp trung úy và được làm chi đoàn phó Chi Đoàn 2/5 Thiết Kỵ thuộc Thiết Đoàn 5 Kỵ Binh trực thuộc Sư Đoàn 18 Bộ Binh đóng quân tại Long Khánh.
Kể với phóng viên nhật báo Người Việt tại Westminster, một thành phố trung tâm của Little Saigon, nơi có cộng đồng người Việt lớn nhất hải ngoại, ông Lưu cho biết sau khi chấm dứt chiến dịch Toàn Thắng tại Cambodia vào năm 1972, là chuyện Chi Đoàn 2/5 Thiết Kỵ và ông giải cứu tiền đồn Xà Bang.
Thay thế chi đoàn trưởng giải cứu đồn Xà Bang
Ông Vũ Đình Lưu nhớ lại: “Sau Hiệp Định Paris 1973, Trung Đoàn Bình Giã Việt Cộng lại bao vây đồn Xà Bang. Trấn thủ đồn chỉ có một đại đội Địa Phương Quân VNCH. Mặc dù lời kêu gọi đầu hàng từ loa phóng thanh của Việt Cộng, nhưng đơn vị này cùng vợ con họ vẫn tiếp tục chiến đấu không mệt mỏi trong những lô cốt kiên cố ngạt mùi khói súng, và trong những giao thông hào dày đặc vỏ đạn đồng. Những người vợ thương chồng can đảm giúp chồng khui từng thùng lựu đạn, bóc hộp từng quả đạn súng cối… Những đứa con tiếp tế lựu đạn đến cho cha, nối kết những dây đạn đại liên để họ sẵn sàng nhả đạn chính xác trước sức tấn công của địch quân.”
Chuẩn Úy Vũ Đình Lưu lúc mới ra trường Thiết Giáp. (Hình: Vũ Đình Lưu cung cấp)
Nhưng đến ngày thứ năm, sức chống cự của đại đội Địa Phương Quân VNCH gần như kiệt lực. Đại đội trưởng xin tiếp ứng trong nhiều ngày, nhưng xem như tuyệt vọng! Trong suốt thời gian tiền đồn Xà Bang bị vây hãm, nhiều đơn vị tại địa phương âm thầm hành quân tiếp cứu, nhưng không đem lại kết quả nào. Đến ngày thứ sáu thì các đơn vị chủ lực bạn thật sự nhảy vào vòng chiến để giải vây. Một câu hỏi lớn là tại sao phải chờ đến ngày thứ sáu? Trong khi đó Bộ Tư Lệnh Quân Đoàn III, Sư Đoàn 18, Trung Đoàn 48 Bộ Binh, và Tiểu Khu Phước Tuy đã có kế hoạch giải tỏa từ khi cuộc giành dân, lấn đất của cộng quân bắt đầu.
Ông Lưu kể tiếp: “Khi tiền đồn Xà Bang bị địch vây hãm, thượng cấp đã ban lệnh chúng tôi xuất phát nhiều lần, nhưng oái oăm thay, chúng tôi lại nhận lệnh phải tạm hoãn trước sự quan sát của những cặp mắt liếc xéo, nhìn ngang của những người ngoại cuộc, gọi là trong Ủy Ban Kiểm Soát Đình Chiến. Và đơn vị chúng tôi đóng quân ngay trước mắt của hai ông Tây chủ đồn điền thân Cộng thuộc xã Cẩm Mỹ, quận Xuân Lộc, Long Khánh.”
Thời gian nguy ngập không thể chờ được nữa, Tướng Lê Minh Đảo, tư lệnh Sư Đoàn 18 Bộ Binh, ban lệnh tiến quân, bất kể những đôi mắt dòm ngó, bất chấp những báo cáo cản trở nào của những người mắt xanh, đầu đỏ đó.
Vì thế, đến ngày thứ sáu, các cánh quân của Trung Đoàn 48 Bộ Binh và của Tiểu Khu Phước Tuy bắt đầu xuất phát, nhằm tấn công, giải tỏa áp lực địch là Trung Đoàn Bình Giã đang kìm hãm, pháo kích sắp tràn ngập tiền đồn Xà Bang. Đồng thời địch cũng đang uy hiếp Chi Khu Đức Thạnh thuộc Tiểu Khu Phước Tuy.
Trong trận giải cứu tiền đồn Xà Bang, chi đoàn trưởng vắng mặt, nên Trung Úy Lưu thay thế chi đoàn trưởng điều động Chi Đoàn 2/5 Thiết Kỵ giải tỏa đồn Xà Bang.
Ông Lưu nhớ lại: “Tôi nhìn đồng hồ đã 12 giờ trưa, theo lệnh của cấp trên, chúng tôi chỉ còn bốn tiếng nữa phải đánh tan sức đề kháng mãnh liệt của một tiểu đoàn Cộng Quân. Có sức mạnh nào bằng sự nhất trí, quyết tâm kiên trì chiến đấu của các cấp trong đơn vị, vì sự bảo toàn tánh mạng 200 con người đang tử thủ và đang bị đe dọa trong đồn Xà Bang.”
“Hai cánh quân Bộ Binh và Thiết Giáp dùng hết hỏa lực tiến chiếm mục tiêu với tốc độ nhanh nhất. Những quả đạn 76 của chiến xa M41, 106 ly không giật của chi đoàn, đạn 75 ly, 57 ly, M72 của Bộ Binh, rời nòng bay thẳng, cày nát công sự phòng thủ của Việt Cộng. Chi Đội 4 Chiến Xa M41 và Chi Đội 4 M113 xen kẽ nhau, hàng ngang hùng dũng vừa tác xạ vừa nhào tới dùng xích sắt cán đè bẹp hầm hố địch. Chiến sĩ Bộ Binh đồng loạt cùng xung phong tiến lên tuôn những quả lựu đạn vào hầm hố của địch một cách nhanh nhẹn và chính xác,” ông kể thêm.
Hàng chục khẩu Đại Liên 50, Đại Liên 30 và M 60 nổ rền vang dội. Hàng trăm quả đạn M79 phóng ra và lực lượng vừa đánh và tiến tới không ngừng nhanh như gió bão. Hai chiếc M113 bị trúng B40, nhưng còn khiển dụng vẫn bám sát giữ vững đội hình. Các chiến sĩ Bộ Binh và Thiết Kỵ VNCH bị thương được băng bó tạm thời ngồi trên xe vẫn ghìm chắc tay súng. Những chi đội trưởng kinh nghiệm, trưởng xa can đảm và những tài xế khôn ngoan, lanh lẹ luồn lách tránh từng hòn đá lớn, gốc cây cao su lởm chởm. Những xạ thủ vững vàng nhả từng loạt đạn đại liên chính xác. Các chiến sĩ Bộ Binh vững tay súng khom người với tư thế xung phong hàng ngang với Thiết Giáp.
Trên không trung, hai chiếc trực thăng chở ba vị chỉ huy bay lượn không ngừng. Những giọng nói phấn khởi, vui mừng và cổ võ bốn cánh quân đầy khích lệ, được truyền qua hệ thống loa truyền tin trên xe thiết giáp mở hết công suất để mọi người cùng nghe.
Các cánh quân tấn công từ hướng Nam, đó là Tiểu Đoàn 2/48 Bộ Binh dày dạn trên chiến trường miền Đông đất đỏ, và Tiểu Đoàn 332 Địa Phương Quân khét tiếng vùng Bình Phước, Long An, tiểu đoàn trưởng là Thiếu Tá Vũ Đình Mai, người anh ruột của Trung Úy Vũ Đình Lưu, cũng đồng loạt tiến lên không ngừng, sắp đánh tan một tiểu đoàn Cộng Quân đang ngăn chặn lực lượng của các chiến sĩ VNCH từ hướng Nam đồn Xà Bang.
Ông Lưu kể tiếp: “Như những mũi tên thép, xé gió vút lên không ngừng. Qua ống dòm, chúng tôi đã thấy lá Cờ Vàng Ba Sọc Đỏ vẫn hiên ngang tung bay trước gió của tiền đồn Xà Bang. Bấy giờ là 3 giờ chiều, còn một tiếng đồng hồ nữa và với khoảng cách là 1 km chúng tôi phải bắt tay được với đại đội Địa Phương Quân. Cộng Quân biết chúng đã thất bại trước sức tấn công như vũ bão của các cánh quân Quân Lực VNCH. Họ tăng cường pháo liên tục bằng súng cối 61 ly và 82 ly, nhưng không có đại pháo và hỏa tiễn 122 ly vào các đội hình của chúng ta để dễ bề tháo chạy.”
“Thừa thắng xông lên, dốc toàn bộ hỏa lực cơ hữu, chúng tôi tấn công dồn dập vào phòng tuyến cuối cùng của địch, cũng là phòng tuyến đầu bao vây và tấn kích vào đồn trong sáu ngày qua. Hầu hết các cửa hầm của chúng hướng về phía đồn nên lực lượng chúng tôi đè bẹp và thanh toán mục tiêu chót một cách nhanh gọn. Những quả B40 bay vút lên trời rồi rớt nổ sau lưng các xa đội vì sự hốt hoảng của các xạ thủ địch, những tràng tiểu liên AK 47 của địch nổ giòn, nhưng đạn bay thẳng lên bầu trời xanh ngắt vì địch quá hốt hoảng chỉ biết bắn thẳng lên trời để tẩu thoát,” ông kể thêm.
Đồn Xà Bang được giải tỏa
Kể đến lúc này, ông Vũ Đình Lưu chợt nhìn xuống bàn chân trái của mình, vẫn còn những vết thẹo từ hai trận chiến năm xưa. Lần thứ nhất ông bị thương tại đồn điền Memot, Cambodia. Lần thứ hai ông cũng bị thương ngay bàn chân trái trong mặt trận này, vì “sinh nghề tử nghiệp” ông bị xích của Thiết Giáp M 113 cán trong lúc tài xế lui xe để tránh một chướng ngại vật, thì bị một quả đạn cối 82 Ly nổ tùng cách 2 mét bên hông trái xe. Sức ép của quả đạn này vật ông lộn nhào xuống đất phía sau xe, nên ông mới bị xích của xe mình cán. Và lần thứ ba thì ông cũng bị thương ngay bàn chân trái trên rừng núi Sơn La trùng điệp vì bị cây to lăn qua người, trong lúc bị Cộng Sản giam cầm sau năm 1975.
Đại Úy Vũ Đình Lưu cùng gia đình tại Phước Tuy. (Hình: Vũ Đình Lưu cung cấp)
Ông kể tiếp: “Bàn chân trái của tôi sưng đau buốt, bụng thì đói, chỉ vài muỗng cơm chiên nuốt vội từ sáng, miệng khô đắng, chỉ uống nước cầm hơi. Mặc kệ, miệng cứ điều động, thúc giục đại đội Bộ Binh tùng thiết và Thiết Giáp của Chi Đoàn 2/5 Thiết Kỵ tiến lên thật nhanh, và tràn ngập mục tiêu cuối cùng. Một mặt giữ liên lạc chặt chẽ, tiến quân nhịp nhàng hàng ngang với các chiến sĩ Bộ Binh bên cánh trái.”
“Tất cả các cánh quân của Quân Lực VNCH hướng Bắc cũng như hướng Nam cùng nhau thanh toán mục tiêu chót. Không bao lâu, chúng tôi tiếp cận vòng rào kẽm gai phòng thủ ngoài cùng của đồn Xà Bang, lúc 3 giờ 45 phút chiều. Địch kinh hoàng tháo chạy để lại hàng chục cán binh bị thương và tử thương. Pháo địch cũng giảm dần và ngưng hẳn, vài loạt tiểu liên bắn vu vơ, tuyệt vọng khá xa trong vườn cao su ngút ngàn. Tôi điều các chi đoàn di chuyển bố trí phòng thủ trong các vườn cà phê, cao su cùng với các chiến sĩ Bộ Binh chung quanh đồn. Đúng 4 giờ chiều, xe chỉ huy của tôi cùng các tiểu đoàn trưởng có mặt trước cổng tiền đồn Xà Bang. Thế là đúng giờ hẹn của tư lệnh chiến trường,” ông kể thêm.
Nhiệm vụ giải tỏa đồn Xà Bang xem như kết thúc. Những chiến sĩ của Thiết Giáp và Bộ Binh, trên mặt mọi người đầy lớp bụi đỏ xen kẽ những đốm tro trắng, đen bám đầy. Những bộ quân phục đã đổi màu trở thành nền ô liu bệch đen, bệch đỏ rằn ri. Tất cả nét mặt thật vui tươi, bỗng chùng xuống nhìn chăm chăm vào đồn.
Một cảnh tượng đau thương đầy cảm động hiện ra trước mắt, dù có con tim sắt đá cũng phải ngấn lệ. Đó là những chiến sĩ can trường Địa Phương Quân và những người vợ, tay bồng, tay dắt những em bé tội nghiệp. Hầu hết họ đều bị thương nhiều nơi, với vết thương còn rướm máu, mặc dù được băng bó tạm thời, kể cả bằng những mảnh áo, những chiếc khăn đủ màu sắc.
Ông Lưu ngậm ngùi nói: “Họ đã vui mừng đổ xô ra trước cổng đồn để chào đón đoàn quân giải tỏa. Câu hỏi của chúng tôi khi tiếp cận được họ sau sáu tiếng đồng hồ hành quân là, ‘Tại sao các chị bồng bế con nhỏ lên nơi tiền đồn heo hút, xa xôi hẻo lánh này làm gì để rồi bị đau thương như thế?’ Họ trả lời cho chúng tôi bằng giọng thật thà, chất phác đầy xúc động, ‘Chúng em tưởng đã hòa bình!’”
Nhìn quanh bên trong đồn lỗ chỗ nhiều lỗ đạn pháo kích bằng súng cối 82 ly và 61 ly của Việt Cộng rơi vương vãi trên mặt đất cằn khô làm mặt đất xám xịt là một cây súng cối 81 ly đứng cô đơn một mình sau khi trận chiến kết thúc, trên các nóc hầm từng lớp bao cát bị pháo xé nát thảm hại.
Sau khi đồn Xà Bang được giải tỏa, có thể nói, các chiến sĩ Quân Lực VNCH đã hoàn thành một sứ mệnh. Một sứ mệnh tuy nhỏ nhoi, nhưng đầy ý nghĩa của tình đồng đội và tình người. “Tổ Quốc-Danh Dự-Trách Nhiệm” họ đã khắc ghi từ lúc trong quân trường.
Cựu Đại Úy Vũ Đình Lưu nói: “Chỉ trong một ngày, nói đúng hơn chỉ trong sáu tiếng đồng hồ, mà lực lượng giải tỏa được xem như chiến thắng khá toàn vẹn. Nhưng chiến thắng đó lại nằm im lìm trong sổ sách, trong hồ sơ nội bộ được giấu kín của từng đơn vị. Tôi thầm nghĩ, nhiệm vụ là trên hết và chúng tôi đã hoàn thành một nhiệm vụ của một quân nhân, một chiến sĩ của Quân Lực VNCH.” [đ.d.]
RIYADH, Saudi Arabia (NV) – Sự thật về video sân bóng đá “chọc trời” phục vụ cho World Cup 2034 được lan truyền với tốc độ chóng mặt đã được phát hiện “tác giả” là một người Anh nghịch ngợm với AI và được thực hiện trong 2 phút, theo Daily Mail ngày 31 Tháng Mười.
Thời gian qua, những ai quan tâm đến bóng đá đều ngạc nhiên và trầm trồ với đoạn video dài 10 giây mô tả công trình có tên là Neom Sky. Công trình này nằm trong dự án đô thị tương lai “The Line” của Saudi Arabia, nổi bật với sân bóng đá nằm trên đỉnh tòa nhà chọc trời cao 985 foot (hơn 300 mét) có sức chứa 46,000 chỗ ngồi.
Hai mặt của “sân bóng chọc trời” được thực hiện từ AI với thời gian chỉ trong 2 phút do anh Liam Hawes thực hiện trước khi đi ngủ. (Hình: Chụp từ video của Liam Hawes)
Sau khi video trên xuất hiện, hàng chục tờ báo quốc tế lớn và hàng triệu người xem đều hết sức ngạc nhiên với mô hình được tạo từ bản vẽ quá hoàn hảo. Hầu như tất cả đều tin đây là sân bóng thực sự đang được chuẩn bị cho World Cup 2034 mà Saudi Arabia đăng cai.
Thế nhưng khi sự thật được phơi bày thì mới vỡ lẽ toàn bộ đoạn video với bản vẽ và mô hình sân bóng trên nóc tòa nhà chọc trời ấy không hề do những nhà phát triển dự án tại Saudi Arabia tạo ra mà chỉ là “công trình” của chàng trai 34 tuổi sống ở East Sussex, Anh, có tên Liam Hawes, thực hiện video trên chỉ trong vòng 2 phút bằng điện thoại.
Anh Liam Hawes, khi được báo chí tìm đến phỏng vấn, thản nhiên kể về “công trình” gây xôn xao cả thế giới của mình: “Từ dự án thật của Saudi Arabia với sân bóng được xây trên cao cho World Cup 2034, tôi chỉ nảy ra ý tưởng thử tạo một sân bóng trên nóc tòa nhà chọc trời. Ý tưởng ấy đến từ suy nghĩ hình ảnh đó sẽ gây chú ý toàn cầu và thế là tôi thực hiện chỉ trong vòng 2 phút trước khi đi ngủ.”
Người hâm mộ Saudi Arabia vui mừng khi FIFA công bố World Cup 2034 diễn ra tại đất nước này, nhưng một người Anh học làm AI lại gây sốt với “sân bóng chọc trời” khiến cả thế giới bị việt vị. (Hình: Francois Nel/Getty Images)
Anh Liam Hawes còn cho biết mình rất ngạc nhiên về hiệu ứng từ “tác phẩm” của mình: “Sau khi video được đưa lên, tôi không ngờ chỉ vài giờ sau, nó được chia sẻ hàng chục nghìn lần và lan tỏa khắp thế giới với hiệu ứng mạnh. Tôi cũng không hề biết tới dự án thật của Saudi Arabia và càng bất ngờ khi thấy video của mình xuất hiện trên bản tin truyền hình hàng đầu.”
Sau giấc ngủ, Liam Hawes bất ngờ được mẹ anh và bạn bè gọi điện thoại liên tục, hỏi video ấy có phải do anh thực hiện không, đồng thời mắng anh là làm chuyện điên rồ.
“Bật mí” của Liam Hawes là khi thực hiện anh không hề biết dự án thật mang tên Neom Sky của Saudi Arabia. Còn về ý tưởng sân bóng trong video 10 giây nhanh chóng thành hiện tượng thì anh thú thật là mình học AI và làm chơi, ai ngờ thành hiện tượng của cả thế giới. Trang Facebook “Hypora Ultraworks” mà anh Hawes lập hồi đầu Tháng Mười với video “sân bóng chọc trời” đã nhanh chóng thu hút gần 350 triệu lượt xem chỉ sau vài tuần.
Lượng truy cập xem lớn như thế nhưng anh Hawes thú nhận: “Tội không kiếm được đồng nào từ đấy vì chưa bật tính năng kiếm tiền.” (Anh Khoa) [đ.d.]
LUANDA, Angola (NV) – Chuẩn bị cho kỷ niệm 50 năm ngày độc lập Angola, liên đoàn bóng đá nước này đã đồng ý chi $13.8 triệu để mời nhà vô địch thế giới Argentina trong đó có đội trưởng Messi đến thi đấu tại sân vân động Quốc Gia, theo Africa Top Sports ngày 31 Tháng Mười.
Chi ra một số tiền quá lớn để mời nhà vô địch thế giới trong đó có Messi đến thi đấu, Liên Đoàn Bóng Đá Angola khiến nhiều tờ báo thể thao lớn trên thế giới chú ý. Đặc biệt hơn là chưa bao giờ một quốc gia ở Phi Châu chấp thuận chi số tiền “khủng” như thế để phục vụ cho một trận giao hữu.
Để có 90 phút thi đấu cùng Lionel Messi (trong hình) và những nhà vô địch thế giới, Angola phải chi hơn $13 triệu. (Hình: Carmen Mandato/Getty Images)
Nhiều tờ báo bán tín bán nghi về thông tin này đã tra lịch thi đấu của đội tuyển Argentina và thấy lịch thi đấu Tháng Mười Một của nhà vô địch thế giới xác định có trận gặp Angola dự kiến vào ngày 14.
Trận đấu trên được phía Angola quảng bá là một “đêm lễ hội” của bóng đá Angola, kỳ vọng lấp kín hơn 48,000 chỗ ngồi tại sân vận động Quốc Gia nhưng đã gặp nhiều ý kiến phản bác.
Chi số tiền lớn cho trận đấu 90 phút, Angola bị một số tổ chức xã hội dân sự và cả người hâm mộ đặt câu hỏi về việc dùng ngân sách lớn cho một trận giao hữu tại một đất nước đang đối mặt với nhiều thách thức kinh tế. Cũng cần biết, Angola, ngoài việc lạm phát, còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận lương thực. Đó là chưa kể đến những căng thẳng xã hội từng dẫn tới biểu tình và các sự việc thiệt hại về người.
Câu hỏi lớn tiếp theo là hiệu quả lâu dài và hiệu ứng sau một trận giao hữu quá nhiều tiền. Điều đó liệu có giúp người dân Angola vui hơn trong dịp kỷ niệm 50 năm ngày độc lập và một trận giao hữu đắt đỏ có giúp phát triển bóng đá nước nhà hay thúc đẩy du lịch…
Cầu thủ Angola (phải) hụt hơi ở vòng loại World Cup khiến đội nhà bị loại sớm nhưng Liên Đoàn Bóng Đá Angola vẫn chi đậm cho một trận giao hữu. (Hình: Franck Fife/AFP via Getty Images)
Chính những dấu hỏi và tranh luận nêu trên mà những tổ chức phi chính phủ tại Angola đã lên tiếng kêu gọi đội tuyển Argentina hãy cân nhắc hủy trận đấu vì tính nhân đạo và chính trị địa phương tại Angola.
Về phía Argentina, mục đích của huấn luyện viên Lionel Scaloni là sử dụng các trận giao hữu để tập trung rà soát lực lượng trước World Cup 2026. Ông cũng xác định trận gặp Angola là cơ hội để thử nghiệm các cầu thủ dự bị và giữ nhịp thi đấu cho những ngôi sao chủ chốt trong đó có Messi là cầu thủ “bắt buộc” phải có trong bản hợp đồng đắt giá cho trận giao hữu.
Với Angola, đội bóng được xem là chịu chi đậm cho một trận giao hữu có giá kỷ lục ở Phi Châu, lại là đội bị loại sớm ở vòng loại World Cup 2026. Tại Bảng D khu vực Phi Châu cùng các đội tuyển Cameroon, Cabo Verde, Libya, Eswatini và Mauritius, Angola rơi xuống hạng tư của bảng, xếp sau cả Libya.
Với thành tích tệ hại này nhiều người cho rằng Angola không xứng đáng cho một trận giao hữu với cái giá quá đắt, trong khi số tiền này có thể giúp đất nước này thực hiện nhiều việc có ích và thiết thực hơn. (Yến Nhi) [đ.d.]
WASHINGTON, DC (NV) – Các lãnh đạo lưỡng đảng của Ủy Ban Quốc Phòng Thượng Viện Mỹ cho biết chính quyền Tổng Thống Donald Trump vẫn chưa cung cấp chi tiết về các hoạt động nhằm vào các băng đảng ma túy và cơ sở pháp lý mà họ muốn, Reuters đưa tin hôm 31 Tháng Mười.
Các cuộc không kích của Mỹ vào các tàu bè bị cáo buộc buôn bán ma túy ở biển Caribbean và Thái Bình Dương giết chết hàng chục người kể từ đầu Tháng Chín, làm gia tăng căng thẳng giữa Hoa Kỳ và Venezuela.
Thượng Nghị Sĩ Roger Wicker (Cộng Hòa-Mississippi), chủ tịch Ủy Ban Quốc Phòng Thượng Viện, phát biểu trước báo giới tại Quốc Hội. (Hình minh họa: Kevin Dietsch/Getty Images)
Trong một hành động lưỡng đảng hiếm hoi, Thượng Nghị Sĩ Roger Wicker (Cộng Hòa-Mississippi), chủ tịch Ủy Ban Quốc Phòng Thượng Viện, và Thượng Nghị Sĩ Jack Reed (Dân Chủ-Rhode Island), phó chủ tịch ủy ban này, nói trong một tuyên bố chung rằng hai ông không nhận được thông tin họ muốn có từ chính quyền Trump về chiến lược chiến đấu với các băng đảng ma túy.
Chính quyền Trump một mực cho rằng những người bị tấn công đang vận chuyển ma túy, nhưng không trưng ra bằng chứng hoặc giải thích công khai về cơ sở pháp lý cho quyết định tấn công các tàu bè, thay vì chặn tàu và bắt giữ người trên tàu.
Ông Trump cũng ra lệnh triển khai lực lượng quân sự rầm rộ ở biển Caribbean.
Ông Wicker và ông Reed cho biết họ đã yêu cầu cung cấp “Lệnh xuất quân” liên quan đến các chiến dịch quân sự chống buôn bán ma túy trong một bức thư ngày 23 Tháng Chín.
Trong một bức thư khác vào ngày 6 Tháng Mười, họ yêu cầu cung cấp ý kiến bằng văn bản về cơ sở pháp lý của chiến dịch.
Hai thượng nghị sĩ cho biết họ đã không nhận được những gì mà họ yêu cầu cho tới ngày 31 Tháng Mười.
Trả lời truyền thông, bà Kingsley Wilson, thư ký báo chí Ngũ Giác Đài, ghi trong email như sau: “Một số tài liệu được yêu cầu đã được cung cấp cho chủ tịch, phó chủ tịch, và nhân viên của họ để xem xét vào ngày hôm qua. Ngoài ra, chúng tôi đã có buổi cập nhật lưỡng đảng thứ tư về các chiến dịch này cho nhân viên Thượng Viện vào ngày hôm qua.” (NNL) [đ.d.]
ĐẮK LẮK, Việt Nam (NV) – Một thầy giáo công tác tại trường trung học phổ thông Ngô Gia Tự, tỉnh Đắk Lắk, bị Công An Xã Ea Kar xử phạt hành chính 7.5 triệu đồng ($285) với cáo buộc “đăng thông tin sai sự thật, xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm của hiệu trưởng.”
Báo Người Lao Động hôm 31 Tháng Mười đưa tin này và cho biết thầy giáo bị phạt tiền là ông LVT.
Trường trung học phổ thông Ngô Gia Tự ở tỉnh Đắk Lắk tổ chức sự kiện của Shopee ngay trong sân trường. (Hình: Facebook “Tin Sự Thật”)
Bản tin dẫn hồ sơ công an, quy chụp rằng ông T. dùng mạng xã hội để đăng nhiều thông tin liên quan đến quy trình bổ nhiệm lại chức vụ hiệu trưởng trường Ngô Gia Tự nhiệm kỳ 2024-2029 cho bà Phạm Thị Dinh.
Các bài đăng của ông T. bị kết luận là “chưa được kiểm chứng, làm ảnh hưởng xấu đến uy tín, danh dự, nhân phẩm của bà Dinh.”
Tuy vậy, bản tin không làm rõ cụ thể ông T. đã đăng tải những gì liên quan bà Phạm Thị Dinh.
Trong khi đó, mạng xã hội xuất hiện trang Facebook “Tin Sự Thật” đưa nhiều cáo buộc nhắm vào bà Phạm Thị Dinh mà trang này gọi là “Palace Phạm.”
Một bài đăng trên trang này tố cáo bà Dinh “dùng mọi chiêu trò để kiếm tiền” khi tổ chức sự kiện của Shopee – sàn thương mại điện tử, ngay trong sân trường.
Trường trung học phổ thông Ngô Gia Tự. (Hình: Người Lao Động)
Theo ảnh chụp màn hình do trang Facebook “Tin Sự Thật” đăng tải, bà Dinh chỉ đạo đoàn trường nhắn tin cho các thầy cô rằng “trường mình [Ngô Gia Tự] vẫn chưa đạt chỉ tiêu đăng ký Shopee KOC affiliate (tiếp thị liên kết) theo quy định…”
Nữ hiệu trưởng yêu cầu các giáo viên nhờ học sinh làm lớp trưởng hoặc bí thư đoàn nhắc các học sinh khác hoàn thành đăng ký “Shopee KOC affiliate,” cố gắng “đạt số lượng trên 70% và báo cáo bằng hình ảnh.” “Tại sao phải đạt chỉ tiêu đăng ký ‘affiliate’? Trường có hợp đồng thỏa thuận gì với bên Shopee hay sao? Tại sao phải áp đặt việc đăng ký số lượng người làm ‘affiliate’ cho bên Shopee vào việc thi đua nề nếp? Bà Dinh đã dùng mọi chiêu trò để ép học sinh tham gia chương trình quảng cáo ‘Đại Sứ Shopee’ để kiếm tiền. Một việc làm bỉ ổi!,” Facebook “Tin Sự Thật” viết.
Một bài khác đăng trên trang này tố cáo bà Phạm Thị Dinh quanh năm suốt tháng cho đập phá, cơi nới phòng học, thay đổi công năng vì “được giải ngân” và “xin được kinh phí,” biến trường Ngô Gia Tự thành công trường xây dựng.
Hiện chưa rõ ông LVT có liên quan gì đến trang Facebook “Tin Sự Thật” hay không. (N.H.K) [đ.d.]
SÀI GÒN, Việt Nam (NV) – Công An TP.HCM loan báo rằng vụ phát giác thi thể một cô gái nằm trong cốp xe hơi đậu tại một đoạn đường ở xã Đông Thạnh, ngoại ô thành phố, là do nạn nhân “bằng cách nào đó đã chui vào nhưng không thoát ra được, chết do ngạt thở.”
Theo báo VietNamNet hôm 1 Tháng Mười Một, danh tính nạn nhân là cô NHL, 27 tuổi, người địa phương, được mô tả là “có biểu hiện bất thường, trầm cảm.”
Hiện trường vụ phát giác thi thể cô gái trong cốp xe hơi đậu tại một đoạn đường ở xã Đông Thạnh, ngoại ô Sài Gòn. (Hình: VietNamNet)
Trước đó, vào sáng cùng ngày, người dân trong khu vực ngửi thấy mùi hôi thối và phát giác mùi bốc ra từ một chiếc xe hơi màu đen đậu trên lề đường nên báo cho chủ xe.
Người đàn ông là chủ xe sau đó tá hỏa khi nhìn thấy thi thể một cô gái phân hủy nặng nằm trong cốp xe.
Gia đình nạn nhân đến nhận dạng thi thể và cho biết con gái họ có dấu hiệu trầm cảm, tâm lý không bình thường và đã rời khỏi nhà nhiều ngày trước.
Gia đình tìm kiếm cô NHL khắp nơi nhưng bất thành.
Tuy xác định sự việc “không phải án mạng,” nhà chức trách đang làm rõ các tình tiết liên quan đến chủ xe và nạn nhân.
Nhà chức trách phong tỏa hiện trường. (Hình: Dân Việt)
Theo báo VnExpress cùng ngày, khai với công an, chủ chiếc xe hơi cho biết ông đậu xe ở đây từ hôm 27 Tháng Mười.
Sáng 1 Tháng Mười Một, khi đến lấy xe thì phát giác kính cửa sổ bên phải bị vỡ, có mùi hôi thối và thi thể phụ nữ trong cốp.
Một nhân chứng được nêu tên tắt là ông Thượng, sống gần hiện trường, cho biết chiếc xe hơi đậu trên lề đường, sát một nhà xưởng từ nhiều ngày trước.
“Tôi không thấy ai ra vào chiếc xe này. Có thể sự việc xảy ra ban đêm,” ông Thượng nói.
Trong một vụ tương tự, báo Pháp Luật TP.HCM hồi đầu Tháng Tám cho hay, một cô gái được giấu danh tính, chạy xe gắn máy đến cầu Trường Phước, thành phố Thủ Đức trước đây, rồi nhảy xuống sông Tắc, thiệt mạng.
Những người đi đường chứng kiến sự việc nhưng không kịp cứu vớt nạn nhân.
Thi thể cô gái sau đó được phát giác gần bờ sông Tắc, vướng trong đám lục bình và cỏ dại.
Nạn nhân được ghi nhận là một phụ nữ ở phường Long Phước, Sài Gòn, có biểu hiện trầm cảm. (N.H.K) [đ.d.]
Trump khoe phòng tắm dát vàng ở Bạch Ốc, nhà hát cẩm thạch, giữa lúc dân đói, công chức không lương
Hôm 31/10, sau chuyến công du Châu Á, trên Air Force One, Tổng thống Trump đăng đàn khoe trùng tu phòng tắm của phòng ngủ Lincoln tại Tòa Bạch Ốc. Bài đăng kèm 24 tấm ảnh chụp phòng tắm trắng muốt, vân đen, vòi nước mạ vàng bóng loáng. Trump cũng khoe trên mạng việc sửa chữa Trung tâm Nghệ thuật Kennedy ở Washington D.C., với “các cột ngoài tòa nhà giờ được sơn trắng bóng lộng lẫy, đá cẩm thạch, sân khấu, ghế, vải bọc, thảm cao cấp, mọi thứ thay mới theo đúng phong cách của tôi”.
Những bài đăng này bị giới quan sát cho là vô cảm trong bối cảnh chính phủ đóng cửa bước qua tuần lễ thứ 5, hàng triệu nhân viên liên bang không được trả lương, chi phí bảo hiểm y tế có thể tăng chóng mặt, hàng chục triệu người có nguy cơ mất trợ cấp thực phẩm.
HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Bị can Vũ Thị Phương Thảo, 26 tuổi, ở xã Hát Môn, ngoại thành Hà Nội, bị bắt, khởi tố với cáo buộc lừa tiền nhiều đàn ông mà cô làm quen qua ứng dụng hẹn hò.
Theo báo Tiền Phong hôm 1 Tháng Mười Một, bị can Thảo bị anh NQP, 24 tuổi, ở Hà Nội, tố cáo hành vi lừa đảo chiếm đoạt 30 triệu đồng ($1,140).
Bị can Vũ Thị Phương Thảo lúc bị bắt. (Hình: Công An Hà Nội)
Khi bị đưa về đồn, bị can Thảo khai rằng do nợ tiền nhiều người, cô nảy sinh ý định lập các danh khoản Facebook “Kim Ly,” “Trần Trang Hà”… rồi vào ứng dụng hẹn hò đăng bài làm quen những thanh niên đang tìm kiếm người yêu.
Sau khi nhắn tin qua lại, bị can tự giới thiệu mình là nhân viên ngân hàng, đang cần chạy chỉ tiêu mở thẻ tín dụng.
Lợi dụng sự tin tưởng của những “bạn trai” mới quen, bị can Thảo tải các ứng dụng ngân hàng, đăng ký mở tài khoản dưới tên họ, rồi vay tiền nhưng tiền được chuyển thẳng vào tài khoản của cô.
Ngoài nạn nhân NQP, nhà chức trách ghi nhận bị can Thảo còn lừa ít nhất hai người đàn ông khác để chiếm đoạt 100 triệu đồng ($3,800).
Xã Hát Môn, ngoại thành Hà Nội, nơi bị can Vũ Thị Phương Thảo cư ngụ. (Hình: Hà Nội Mới)
Sau khi vụ bắt giữ, bị can Vũ Thị Phương Thảo được loan báo, Công An Hà Nội kêu gọi những ai là nạn nhân của cô cần trình báo.
Trước vụ này, cứ vài tháng, các báo ở Việt Nam lại đưa tin một vụ bắt giữ “hot girl” với cáo buộc lừa đảo.
Theo báo Bảo Vệ Pháp Luật hồi Tháng Bảy, bị can Lê Thị Nguyệt, 23 tuổi, ở phường Bắc Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh, bị bắt, khởi tố vì lừa môi giới nhà đất, chiếm đoạt 17 tỷ đồng ($646,020).
Bản tin cho biết, bị can Nguyệt hành nghề môi giới nhà đất, do làm ăn thua lỗ và bị vỡ nợ, nên cô lừa tiền của nhiều người trong và ngoài tỉnh.
Nữ bị can vay tiền của các nạn nhân hoặc kêu gọi họ góp vốn đầu tư bất động sản.
Bị can Nguyệt đưa thông tin gian dối về việc một số lô đất đã có người hỏi mua nhưng họ thiếu tiền đặt cọc và kêu gọi các nạn nhân cùng tham gia đầu tư.
Cô hứa hẹn với các nạn nhân rằng họ sẽ được chia lợi nhuận cao khi góp tiền.
Số tiền chiếm đoạt của các nạn nhân được bị can Nguyệt dùng để trả nợ cho các khoản vay nặng lãi trước đó. (N.H.K) [đ.d.]
ĐÀ NẴNG, Việt Nam (NV) – Ước tính nhiều hộ nuôi cá ven sông Trường Giang ở xã Duy Nghĩa, thành phố Đà Nẵng, mỗi nhà gánh chịu thiệt hại hàng trăm triệu đồng (hàng chục ngàn đô la) do hàng chục tấn cá chết vì mưa lũ dài ngày.
Theo tờ Tuổi Trẻ hôm 1 Tháng Mười Một, tại xã Duy Nghĩa có hàng chục hộ nuôi cá thả lồng, chủ yếu là các loại cá nâu, cá hồng đỏ, cá diêu hồng…
Vớt cá chết trên sông Trường Giang ở xã Duy Nghĩa, thành phố Đà Nẵng. (Hình: Thanh Thùy/Tuổi Trẻ)
Cơn lũ lịch sử vừa qua khiến nhiều căn nhà ngập gần 2 mét, hàng chục tấn cá trong lồng bè trên sông bị chết, một số trôi dạt theo dòng nước.
Hai hôm nay, khi nước lũ vừa rút, người dân sững sờ khi nhìn thấy cá nuôi trong các lồng ven sông Trường Giang nổi trắng.
Nhiều lồng bè bị dòng nước xiết cuốn trôi.
Phần lớn cá đang trong giai đoạn chuẩn bị thu hoạch.
Sự việc khiến nhiều hộ nuôi cá mất trắng sau cơn lũ, đành ngậm ngùi nhìn công sức cả năm trôi theo dòng nước lũ.
Bà Lê Thị Thu cho biết gia đình bà có hơn 30 lồng bè nuôi cá nâu, cá diêu hồng.
Bà ước tính lồng buồn nhà bà có 20 tấn cá các loại bị chết, thiệt hại gần 1 tỷ đồng ($38,000).
Một lồng bè nuôi cá bị đứt neo, bị nước cuốn lên bờ. (Hình: Thanh Thùy/Tuổi Trẻ)
“Cá đang trong giai đoạn sắp thu hoạch. Nợ tiền thức ăn cho cá chưa trả mà bây giờ cá chết hết ba phần tư rồi. Dân ở đây đa số vay vốn để đầu tư nuôi cá mà giờ cá chết, số còn lại thì lừ đừ. Coi như mất trắng rồi,” bà Thu nói.
Trước đợt mưa lũ, gia đình bà Thu cố xoay sở bán bớt lượng cá trong lồng bè nhưng không kịp, chỉ thu được 100 triệu đồng ($3,800).
Đồng cảnh ngộ, ông Nguyễn Tâm, thẫn thờ nhìn số cá ở trong 11 lồng chết trắng.
Ông Tâm cho biết trong đợt lũ, một số lồng cá bị đứt neo, bị nước cuốn lên bờ.
“Cá trong các lồng của tôi chết hết. Khoảng 10 tấn cá, thiệt hại ước tính 500 triệu đồng ($19,000). Cá nuôi gần năm tháng trời, gần đến ngày bán mà lũ lụt, cá chết. Chán vô cùng,” ông Tâm chia sẻ.
Sau những ngày mưa lũ, số cá còn sót lại trong lồng bè được ghi nhận bị trầy vảy, tróc đầu…
Các chủ hộ nuôi cá hy vọng những ngày tới họ sẽ vớt vát được một phần vốn liếng và công sức bỏ ra.
Trong một diễn biến khác, tờ Thanh Niên hôm 1 Tháng Mười Một cho hay, giới chức Cục Khí Tượng Thủy Văn, Bộ Nông Nghiệp và Môi Trường Việt Nam, cảnh báo về cơn bão Tino sắp vào Biển Đông hôm 5 Tháng Mười Một.
Cơn bão này được dự báo có cường độ mạnh lên cấp 12 và có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến các tỉnh miền Trung.
Dự báo trong những ngày tới, miền Trung tiếp tục hứng chịu hai đợt mưa to liên tiếp đến ngày 9 Tháng Mười Một. (N.H.K) [đ.d.]
HÀ NỘI, Việt Nam (NV) – Bộ Ngoại Giao Việt Nam đề nghị chuyển giao trụ sở có vốn đầu tư lên đến 4,000 tỷ đồng ($152 triệu) cho tập đoàn PVN, còn bộ này xây trụ sở ở nơi khác.
Dự án xây dựng trụ sở Bộ Ngoại Giao nằm trên đường Lê Quang Đạo, Hà Nội, được khởi công hồi Tháng Tám, 2009 – thời điểm ông Phạm Gia Khiêm còn tại vị ghế bộ trưởng kiêm phó thủ tướng trong chính phủ Nguyễn Tấn Dũng.
Trụ sở Bộ Ngoại Giao Việt Nam trên đường Lê Quang Đạo, Hà Nội, gần như bỏ không. (Hình: Tuyến Phan/Thanh Niên)
Sau khi xây xong, hiện trụ sở Bộ Ngoại Giao “chỉ được sử dụng một phần nhỏ, còn lại để không.”
Theo tờ Thanh Niên hôm 1 Tháng Mười Một, sau khi bị công luận chỉ trích về mức độ lãng phí của công, Bộ Ngoại Giao đề nghị chuyển dự án trụ sở nêu trên cho tập đoàn Công Nghiệp-Năng Lượng Quốc Gia Việt Nam (PVN).
Sau việc chuyển giao, bộ này sẽ trình dự án đầu tư xây dựng trụ sở mới “tại một địa điểm phù hợp.”
Đáng nói, các báo ở Việt Nam đưa tin về vụ lãng phí hơn $150 triệu khi xây trụ sở Bộ Ngoại Giao nhưng không dám đả động đến tên của bất kỳ giới chức nào phải chịu trách nhiệm.
Báo Dân Trí ghi chung chung là “trách nhiệm thuộc về bộ trưởng, thứ trưởng Bộ Ngoại Giao phụ trách dự án, cùng Ban Quản Lý Dự Án, Cục Quản Trị-Tài Vụ và các tổ chức, cá nhân” nhưng không cho biết rõ danh tính của những người này.
Liên quan vụ này, bản kết luận thanh tra nêu, Bộ Ngoại Giao tổ chức chỉnh thầu và ký hợp đồng 20 gói thầu, vi phạm nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng, vi phạm điều cấm trong đấu thầu.
Việc trình, thẩm tra, phê duyệt dự toán và ký hợp đồng, thuê tư vấn ngoại quốc cũng bị cho là “có vi phạm.”
Các báo ở Việt Nam đưa tin về vụ lãng phí hơn $150 triệu khi xây trụ sở Bộ Ngoại Giao nhưng không dám đả động đến tên của bất kỳ giới chức nào phải chịu trách nhiệm. (Hình: Chụp qua màn hình)
Các sai phạm trên dẫn đến các phát sinh, vướng mắc làm chậm tiến độ của dự án, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước “hàng trăm tỷ đồng” (hàng triệu đô la).
Bà Trần Thị Sánh, cựu nhà báo tại Hà Nội, bình luận trên trang cá nhân: “Ngoại giao vi vu khắp nơi, lúc nào cũng com lê mỏ lết sang trọng, toàn nói tiếng Tây, những điều cao siêu, có cánh, gặp toàn người quan trọng, thế mà cũng là ổ tiêu cực, tham nhũng khủng khiếp từ ăn tiền xây trụ sở đến chuyến bay giải cứu, đến mua kit test COVID-19, thiết bị, buôn bán ngà voi… Hỏi ở xứ mình: Có ngành nào, bộ nào không tham nhũng, lãng phí không?”
Theo báo VnExpress hôm 30 Tháng Mười, dự án trụ sở Bộ Ngoại Giao được xây trên khu đất có tổng diện tích 8 hécta, gồm ba khối nhà.
Thoạt đầu, trụ sở này được kỳ vọng trở thành khu tổ chức các nghi lễ chính thức, hội nghị quốc tế, họp báo quốc tế, tiếp khách, chiêu đãi.
Nơi này còn dự kiến là khu làm việc của lãnh đạo Bộ Ngoại Giao, văn phòng và các cục, vụ, viện chức năng thuộc cơ quan này.
Theo ghi nhận của tờ Tuổi Trẻ hôm 1 Tháng Mười Một, hiện trạng của khu đất là sau khi xây xong, “cây cỏ mọc um tùm, khuôn viên vắng bóng người.” (N.H.K) [đ.d.]
ORANGE COUNTY, California (NV) – Doanh số bán nhà cũ trong Tháng Chín tăng 1.5% so với Tháng Tám, đạt tốc độ đã điều chỉnh theo mùa và quy đổi theo năm là 4.06 triệu căn, theo thông tin từ Hiệp Hội Môi Giới Địa Ốc Quốc Gia (NAR). Con số này thấp hơn một chút so với dự báo của giới phân tích, nhưng vẫn là mức cao nhất trong vòng bảy tháng qua.
Theo CNBC, so với cùng kỳ năm ngoái, doanh số bán nhà tăng 4.1%.
Xét theo vùng miền, doanh số hàng năm tăng mạnh nhất ở miền Nam và Đông Bắc. So với Tháng Tám, doanh số tăng mạnh nhất ở miền Tây, trong khi khu vực Trung Tây lại giảm nhẹ, Trung Tây là vùng duy nhất ghi nhận sụt giảm theo tháng.
Một căn nhà rao bán ở Miami, Florida. (Hình minh họa: Joe Raedle/Getty Images)
CNBC đưa ra thống kê này dựa trên số lượng hợp đồng đã hoàn tất, nghĩa là phần lớn giao dịch được ký trong Tháng Bảy và Tháng Tám, thời điểm lãi suất thế chấp bắt đầu giảm nhưng vẫn chưa xuống mức thấp như hiện nay.
Theo Mortgage News Daily, lãi suất trung bình cho khoản vay cố định kỳ hạn 30 năm khởi tạo trong Tháng Bảy ở mức 6.67% và hiện nay đã giảm xuống 6.17%.
“Đúng như dự đoán, lãi suất thế chấp giảm đang thúc đẩy doanh số bán nhà,” ông Lawrence Yun, kinh tế gia trưởng của NAR, nhận định. “Khả năng chi trả nhà ở được cải thiện cũng góp phần vào đà tăng doanh số này.”
Nguồn cung nhà ở tiếp tục mở rộng, tăng 14% so với năm ngoái, đạt 1.55 triệu căn vào cuối Tháng Chín. Tuy vậy, nguồn cung vẫn ở mức thấp so với lịch sử. Với tốc độ bán như hiện nay, thị trường có nguồn cung tương đương 4.6 tháng — trong khi mức 6 tháng mới được xem là điểm cân bằng giữa người mua và người bán.
“Lượng nhà cung ứng cho thị trường đã đạt mức cao nhất trong 5 năm, dù vẫn thấp hơn giai đoạn trước COVID,” ông Yun nói thêm. “Nhiều chủ nhà đang có vị thế tài chính ổn định, nên rất ít trường hợp cần phải bán tháo hoặc bị tịch biên. Giá nhà tiếp tục tăng ở hầu hết mọi nơi ở Mỹ, góp phần gia tăng tài sản hộ gia đình.”
Tuy nguồn cung cải thiện, thị trường vẫn khan hiếm, tiếp tục đẩy giá nhà lên cao. Giá bán nhà trung vị (median) trong Tháng Chín đạt $415,200, tăng 2.1% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu tháng thứ 27 có giá tăng liên tiếp theo năm. Giá nhà hiện đang cao hơn 53% so với trước đại dịch.
Phân khúc địa ốc cao cấp dẫn đầu mức tăng doanh số, có thể do nguồn cung dồi dào hơn. Doanh số nhà có giá trên $1 triệu tăng 20% so với năm ngoái, trong khi nhà có giá dưới $100,000 chỉ tăng chưa đến 3%.
Người mua nhà lần đầu đang chiếm tỷ trọng lớn hơn, phần nào nhờ vào lãi suất giảm. Họ chiếm 30% tổng giao dịch trong Tháng Chín, tăng từ 26% của năm trước.
Khoảng 30% giao dịch mua bán nhà được thanh toán hoàn toàn bằng tiền mặt. Thời gian trung bình một căn nhà nằm trên thị trường hiện nay là 33 ngày, tăng so với mức 28 ngày của cách đây một năm. (Ng.Tr)[kn]
WESTMINSTER, California (NV) – Một buổi tiệc gây quỹ cho đêm thánh nhạc “Đường Hy Vọng,” để tưởng nhớ và tôn vinh cố Hồng Y Nguyễn Văn Thuận sẽ được tổ chức lúc 6 giờ chiều Thứ Sáu, 21 Tháng Mười Một, tại nhà hàng Diamond Seafood Palace 3, địa chỉ 6731 Westminster Blvd., Westminster, CA 92683.
Bức tượng cố Hồng Y Nguyễn Văn Thuận đặt tại Trung Tâm Công Giáo Việt Nam, Santa Ana. (Hình minh họa: Văn Lan/Người Việt)
Linh Mục Thái Quốc Bảo, quản đốc Nhà Thờ Chính Tòa Chúa Kitô, Garden Grove, trưởng ban tổ chức đêm thánh nhạc, cho biết: “Hội Thánh Nhạc Journey of Grace sẽ tổ chức một đêm thánh nhạc với chủ đề ‘Đường Hy Vọng’ vào Thứ Sáu, 27 Tháng Hai, 2026, tại Nhà Thờ Chính Tòa Chúa Kitô nhằm tưởng nhớ cuộc đời phi thường và tinh thần bất khuất của Đức Cố Hồng Y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, một mục tử nhân hậu nhưng can đảm, một tù nhân trong ngục tối nhưng đã tỏa sáng bằng ‘Đường Hy Vọng,’ trở nên chứng nhân sống động cho tình yêu Thiên Chúa giữa khổ đau. Vì thế, ban tổ chức mới mở một buổi tiệc gây quỹ để thực hiện đêm thánh nhạc.”
Chương trình gồm các bài thánh ca chọn lọc và những ca khúc phổ từ thơ của cố Hồng Y Nguyễn Văn Thuận, xen lẫn những chia sẻ của Giám Mục Nguyễn Thái Thành, giám mục phụ tá Giáo Phận Orange, và các linh mục, cùng các chứng nhân và bạn tù của hồng y.
Đêm nhạc còn có sự góp mặt của các ca sĩ nổi tiếng, phần trình diễn của Ban Hợp Xướng Journey of Grace với hơn 120 ca viên được tuyển chọn từ nhiều ca đoàn khắp Hoa Kỳ, cùng dàn nhạc giao hưởng hùng hậu.
“Tất cả nhằm giúp cộng đoàn tham dự chiêm ngắm và cảm nhận ánh sáng đức tin trong bóng tối, để mỗi tâm hồn được khích lệ và can đảm sống Tin Mừng giữa những thử thách hôm nay,” Linh Mục Thái Quốc Bảo nói thêm.
Poster buổi tiệc gây quỹ tổ chức đêm thánh nhạc “Đường Hy Vọng.” (Hình: Ban tổ chức cung cấp)
Những phẩm vật đặc biệt được đấu giá trong tiệc gây quỹ
Ông Khanh Nguyễn, thành viên ban tổ chức, cho biết có hai điểm đặc biệt trong buổi tiệc gây quỹ cho việc tổ chức đêm thánh nhạc “Đường Hy Vọng” là sẽ có bán đấu giá tám phẩm vật rất giá trị, độc nhất vô nhị, lần đầu tiên ra mắt về cố Hồng Y Nguyễn Văn Thuận. Đó là:
1-Một bức tranh 3D (4.5in x 5.7in) khắc laser bên trong khối thủy tinh hình trái tim, chân dung của Hồng Y Thuận.
2-Một bức tranh 3D (5.5 in x 8 in) khắc laser bên trong khối thủy tinh, chân dung của Hồng Y Thuận.
3-Một bức tranh in trên vải, 24 in X 36 in, chân dung Hồng Y Thuận.
4-Một bức tranh sơn dầu, vẽ bằng acrylic nổi, 19 in x 27 in, chân dung Hồng Y Thuận.
5-Một bức tranh sơn dầu 23 x 33, chân dung Hồng Y Thuận.
6-Một bức tranh sơn dầu khổ 31.5 x 39.5, vẽ với kỷ thuật impasto nổi.
7-Một bức tranh điêu khắc phù điêu 3D kích thước 17.6 x 23.5 , nặng 21 lbs., chân dung Hồng Y Thuận trên một tấm gỗ giáng hương quý hiếm.
8-Một bức tượng điêu khắc, kích thước 24” x 14” x 14”, nặng 27 lbs., tượng Hồng Y Thuận trên một khúc gỗ giáng hương quý hiếm.
Theo ban tổ chức, những tác phẩm này là duy nhất về cố Hồng Y Nguyễn Văn Thuận, được các nghệ nhân và họa sĩ tài ba thực hiện.
“Chứng Nhân Đức Tin,” tác phẩm điêu khắc trên gỗ giáng hương của điêu khắc gia Tống Quân, sẽ được bán đấu giá trong tiệc gây quỹ. (Hình: Ban tổ chức cung cấp)
Điểm đặc biệt nữa là những ai tham dự tiệc gây quỹ vào ngày 21 Tháng Mười Một sẽ được mua vé tham dự đêm thánh nhạc vào ngày 27 Tháng Hai, 2026, với giá giảm 50%.
“Đây là một cơ hội để chung tay góp sức cho việc tổ chức đêm thánh nhạc, nhằm bày tỏ lòng yêu kính đến Đức Cố Hồng Y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận,” linh mục trưởng ban tổ chức cho biết.
Nhân dịp này, Linh Mục Thái Quốc Bảo cũng gởi lời mời đến tất cả linh mục và giáo dân đến tham dự buổi tiệc gây quỹ và đêm thánh nhạc “Đường Hy Vọng.”
Ông nói: “Chúng con chân thành tri ân mọi sự nâng đỡ và đồng hành của quý linh mục và giáo dân. Đồng thời kính xin quý cha cho phép chúng con được quảng bá và kêu gọi sự hưởng ứng của giáo dân trong các giáo xứ mà quý cha đang đảm trách. Nguyện xin Thiên Chúa, nhờ lời chuyển cầu của Đức Cố Hồng Y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận, ban muôn vàn hồng ân và bình an cho quý cha.”
Giá vé ủng hộ: $50.
Mọi bảo trợ và đặt bàn tiệc gây quỹ, xin liên lạc: (714) 542-2027 hoặc (949) 542-2027, hoặc email [email protected]. [đ.d.]
SACRAMENTO, California (NV) – Từ khi thành lập vào năm 2014, Covered California giúp hơn 5.9 triệu cư dân California có bảo hiểm y tế, và hiện nay có gần 1.8 triệu người đang thụ hưởng. Bắt đầu ngày 1 Tháng Mười Một, người mua bảo hiểm y tế qua Covered California sẽ ghi danh cho bảo hiểm mới năm 2026, giữa bối cảnh phải trả thêm ít nhất 10.3%.
Một trung tâm ghi danh chương trình bảo hiểm Covered California ở Chula Vista, California. (Hình minh họa: Adriana Heldiz, CalMatters)
‘Hãy chuẩn bị thuốc trợ tim’
“Tôi nhận một email từ Covered California đêm qua để ghi danh mới lại bảo hiểm sức khỏe của tôi cho năm 2026. Nó tăng từ $124/tháng lên $1,827.22/tháng,” ông Keith Stemler, cư dân Monterey, California, cho biết qua tin nhắn. Ông là một trong rất nhiều người dân ở California đã và sẽ đối diện với mức phí bảo hiểm tăng vọt vào đầu Tháng Mười Một.
Tâm lý này được cô Trinh Phi, người quen thuộc với cộng đồng Little Saigon với cái tên Trinh BestCare, dí dỏm khuyến cáo: “Khách hàng phải chuẩn bị thuốc trợ tim.”
Nói với nhật báo Người Việt qua điện thoại, cô giải thích rõ thêm vì sao “cần thuốc trợ tim.”
“Năm nay, một người có thu nhập dưới $31,300, nghĩa là dưới mức gọi là ‘nghèo khổ’ (từ 150% đến 200%, thì những người đó sẽ thấy trước đây họ đóng $0 giờ đây phải đóng $100, $200.”
Dù vậy, theo cô thì đó vẫn là con số có thể chấp nhận được. Nhưng với những người có thu nhập bắt đầu từ 200% hoặc 400% trở lên so với FPL (Federal Poverty Level – Mức Nghèo Liên Bang) thì sẽ thấy số tiền mua bảo hiểm tăng “đáng sợ.”
Mỗi năm, chính phủ Hoa Kỳ công bố chỉ số FPL tùy theo số người trong gia đình. Năm 2025 ước tính 100% FPL cho một người có thu nhập khoảng $15,060/năm; 100% FPL cho hai người khoảng $20,440/năm; 100% FPL cho bốn người khoảng $31,200/năm.
Như vậy, 200% FPL nghĩa là gấp đôi mức nghèo khó mà chính phủ quy định. Những người này trước đây mua bảo hiểm khoảng $200 thì bây giờ có thể sẽ là $400, $500. Những người có thu nhập 400% FPL trở lên trước đây mua bảo hiểm với giá $600 thì số tiền bây giờ sẽ là khoảng $1,000, theo cô Trinh BestCare.
Bảo hiểm Covered California sẽ tăng giá vào năm 2026. (Hình minh họa: Miguel Gutierrez Jr./CalMatters)
“Đặc biệt những người ở độ tuổi từ 60 đến 65, có thu nhập trên 200% FPL thì sẽ thấy sẽ phải trả gấp bốn lần số tiền họ trả trước đây, ” cô nhấn mạnh thêm.
“Cú đấm kép” làm tăng phí bảo hiểm
Bà Anne Sunderland, nhân viên truyền thông cao cấp của California Health Care Foundation, nói với nhật báo Người Việt về hai yếu tố chính dự báo tăng phí bảo hiểm Covered California vào năm 2026.
Thứ nhất, chi phí chăm sóc sức khỏe cơ bản tiếp tục tăng cao. Đó là những thứ như chi phí hoạt động của bệnh viện, giá thuốc, và phí khám bệnh của bác sĩ. Thứ hai, số tiền trợ cấp liên bang dành cho người mua bảo hiểm để giúp họ chi trả phí bảo hiểm sẽ giảm.
“Vì vậy, đó là ‘cú đấm kép,’” bà Anne ví von.
Bà giải thích thêm, trong thời gian đại dịch COVID-19, Quốc Hội đã tăng trợ cấp phí bảo hiểm liên bang dành cho người ghi danh bảo hiểm theo Đạo Luật Chăm Sóc Sức Khỏe và Giá Cả Phải Chăng (Affordable Care Act – ACA, còn được gọi là Obamacare). Các khoản trợ cấp này không được gia hạn tiếp, vì vậy mức trợ cấp đang trở lại mức trước đại dịch.
Ông Jagdip Dhillon, giám đốc truyền thông của Covered California, nói với nhật báo Người Việt, nếu các khoản trợ cấp nâng cao kết thúc, Covered California dự trù những người ghi danh nhận trợ cấp nâng cao sẽ thấy chi phí bảo hiểm của hơn 1.7 triệu người dân California đã ghi danh và nhận hỗ trợ thông qua Covered California tăng trung bình 97%.
Theo ông, các khoản tín dụng thuế bảo hiểm y tế nâng cao như Kế Hoạch Giải Cứu Nước Mỹ (American Rescue Plan) hoặc Đạo Luật Lạm Phát (Inflation Act) chính là những vấn đề đang được tranh luận trong thời gian chính phủ liên bang đóng cửa hiện nay. Do đó, “hơn 160,000 người có thu nhập trung bình hiện đang nhận được các khoản tín dụng thuế phí bảo hiểm được tăng cường của liên bang nhưng sẽ mất quyền đủ điều kiện vào năm 2026.”
Đầu năm 2025, những người có thu nhập 400% FPL (tương đương $63,000/năm) đủ điều kiện nhận trợ cấp liên bang theo Đạo Luật ACA. Với chính sách mới, họ sẽ không còn quyền lợi này.
“Sứ mệnh của chúng tôi không thay đổi”
Trong tình trạng chính phủ liên bang đóng cửa sang ngày thứ 31 nhưng vẫn chưa có dấu hiệu thỏa thuận lưỡng đảng, hàng trăm ngàn người dân California nói riêng và cả nước Mỹ nói chung đối diện với mức phí bảo hiểm tăng vọt đến nỗi “cần có thuốc trợ tim.”
Trả lời câu hỏi của nhật báo Người Việt rằng liệu có những khoản trợ cấp hoặc chương trình cụ thể nào của California tiếp tục làm cho phạm vi bảo hiểm có giá cả phải chăng hơn cho người dân có thu nhập trung bình hay không, ông Jagdip Dhillon nói: “Mặc dù chưa có quyết định chắc chắn nào từ chính quyền liên bang, nhưng sứ mệnh của chúng tôi vẫn không thay đổi.”
“Hệ thống chăm sóc sức khỏe của Mỹ rất phức tạp, nhưng việc có bảo hiểm y tế là vô cùng quan trọng và không thể thiếu. Chúng tôi ở đây để giúp người dân California có được bảo hiểm y tế toàn diện, giữ cho bản thân và gia đình khỏe mạnh vào năm 2026,” ông tiếp.
Covered California ra mắt trang web “Hãy Nói Về Sức Khỏe!” với nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Việt để cư dân dễ tìm hiểu bảo hiểm hơn. (Hình minh họa: Covered California)
Theo lời ông, năm 2025, Thống Đốc Gavin Newsom và Quốc Hội California đã tăng nguồn tài trợ của tiểu bang dành cho chương trình giảm chi phí chia sẻ nâng cao, phân bổ $165 triệu để mở rộng cho người đủ điều kiện. Điều này cho phép người dân California có thu nhập trên 200% FPL ghi danh cho gói bảo hiểm “Enhanced Silver 73” mà không phải trả phí khấu trừ và giảm chi phí tự trả.
Ông Jagdip Dhillon cho biết thêm, nếu các khoản tín dụng thuế phí bảo hiểm nâng cao hết hạn, California vẫn tiếp tục chủ động thực hiện các điều cần thiết để bảo vệ những người tham gia có thu nhập thấp nhất. Đối với năm 2026, tiểu bang đã phân bổ $190 triệu để cung cấp các khoản tín dụng thuế do tiểu bang tài trợ cho những cá nhân có thu nhập lên đến 150% FPL. Hỗ trợ này sẽ giúp giữ cho phí bảo hiểm hàng tháng ổn định ở mức năm 2025 đối với những người có thu nhập hàng năm lên đến $23,475/người hoặc $48,225 cho một gia đình bốn người. Nó sẽ mở rộng hỗ trợ bổ sung một phần cho những người có thu nhập lên đến $25,823 cho một cá nhân hoặc $53,048 cho một gia đình bốn người.
Ngoài ra, nếu các khoản tín dụng thuế phí bảo hiểm nâng cao được gia hạn, “Covered California sẽ cung cấp một chương trình tương tự như năm hiện tại, giúp giảm chi phí tự trả cho hầu hết khách hàng trên sàn giao dịch bảo hiểm.”
Đó là với những người có thu nhập dưới 400% FPL. Còn đối với bất kỳ ai có thu nhập trên 400% FPL sẽ không còn đủ điều kiện nhận bất kỳ khoản trợ cấp phí bảo hiểm liên bang nào vào năm 2026, nghĩa là họ phải trả thêm hàng trăm, hoặc thậm chí hơn $1,000/tháng tiền bảo hiểm. “Trừ khi Quốc Hội hành động,” theo lời bà Anne Sunderland. Tuy nhiên, cũng theo bà, chỉ một phần tương đối nhỏ người ghi danh Covered California có thu nhập trên 400% FPL.
Người dân California cần phải làm gì?
Bà Caitlin Rother, cựu ký giả điều tra của tờ The San Diego Union-Tribune, hướng dẫn kinh nghiệm với độc giả trên trang cá nhân của bà: “Tôi vừa gọi cho Covered California, chuyển từ gói bảo hiểm PPO sang HMO của Blue Shield. Chi phí đã giảm từ hơn $1,900 nếu trợ cấp không được khôi phục, hoặc $892 nếu ngược lại, xuống chỉ còn $135/tháng. Tôi đã hỏi và tất cả các bác sĩ của tôi đều chấp nhận gói bảo hiểm này, các chi phí khác cho thuốc men và khám bệnh vẫn giữ nguyên. Nếu Quốc Hội bỏ phiếu khôi phục trợ cấp, tôi có thể chuyển lại gói PPO trước ngày 31 Tháng Giêng, 2026.”
Thời gian ghi danh cho Covered California bắt đầu từ 1 Tháng Mười Một đến 31 Tháng Giêng, 2026. Cô Trinh BestCare khuyên người dân cập nhật thông tin về hộ gia đình và thu nhập càng chính xác thì càng có được những tư vấn thích hợp.
Với lời khuyên từ ông Jagdip Dhillon của Covered Caliornia, dù có những bất ổn về phí bảo hiểm y tế năm 2026, Covered California luôn sẵn sàng hỗ trợ người dân tiểu bang tìm được gói bảo hiểm phù hợp và dịch vụ chăm sóc phẩm chất.
Theo ông, các trường hợp khẩn cấp về sức khỏe vẫn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến phá sản ở quốc gia này, vì vậy việc không có bảo hiểm y tế là điều không đáng.
Gần 92% người ghi danh Covered California nhận được hỗ trợ tài chính. Gần một nửa đủ điều kiện nhận bảo hiểm y tế với chi phí từ $10 trở xuống mỗi tháng vào năm 2026, và gần 1/4 có thể nhận được gói bảo hiểm Silver với mức giá tương tự.
Ngoài ra, nghiên cứu của Covered California cho thấy khoảng 17% khách hàng hiện tại sẽ không phải trả phí bảo hiểm nào vào năm 2026 nếu họ giữ nguyên gói bảo hiểm hiện tại.
Do đó, như lời khuyến nghị của bà Anne Sunderland đưa ra, điều quan trọng nhất lúc này là “hãy nói chuyện với đại diện của Covered California hoặc một chuyên viên tư vấn ghi danh bảo hiểm và cả bác sĩ để tìm hiểu các lựa chọn cho mình.” [đ.d.]
QUẬN CAM, California (NV) – Ông chủ Tesla vốn nổi tiếng là một người có những suy nghĩ khác thường. Trong thời điểm Tesla đang tìm cách thoát ra cuộc khủng hoảng về doanh số toàn cầu, ông đã vẽ ra một tương lai sáng lạn liên quan đến trí tuệ nhân tạo.
Theo trang mạng kỹ thuật tomshardware.com, trong cuộc họp báo cáo thu nhập Quý 3 năm 2025 của Tesla, ông Musk đưa ra ý tưởng rằng Tesla sẽ tạo ra một đội xe “suy luận phân tán” khổng lồ, khai thác sức mạnh trí tuệ nhân tạo đáng kinh ngạc của chúng. Musk tiếp tục ước tính rằng, tại một thời điểm nào đó, đội xe tiên tiến này có thể tạo ra “100 gigawatt suy luận”.
Elon Musk hy vọng Tesla sẽ tạo ra một đội máy tính AI mạnh mẽ với 100 triệu xe (Hình minh họa: JONAS ROOSENS/BELGA MAG/AFP via Getty Images)
Suy luận phân tán (distributed inference) là khả năng các mô hình AI xử lý khối lượng công việc hiệu quả hơn bằng cách phân chia công việc suy luận cho một nhóm các thiết bị được kết nối với nhau. Hãy hình dung nó như một phần mềm tương đương với nhiều bộ óc cùng chia sẻ công việc. Suy luận phân tán sử dụng một hệ thống phân chia các yêu cầu trên một nhóm phần cứng, có thể bao gồm máy chủ vật lý và máy chủ đám mây. Từ đó, mỗi máy chủ suy luận xử lý phần được phân bổ song song để tạo ra đầu ra.
Theo ông Musk, sản lượng ba triệu xe hằng năm có thể đạt được trong vòng 24 tháng. Phần mở rộng sản xuất lớn nhất sẽ dành cho Cyber Cab, bắt đầu sản xuất vào Quý 2 năm 2026. Đây sẽ là một đội xe tự hành được tối ưu hóa về mặt tiện nghi, nhắm vào thị trường taxi.
Ngoài dự án đó, Tesla đang nghiên cứu một ứng dụng đột phá dành cho các mẫu xe mới với khả năng tự động tiên tiến. Đó là những chiếc xe hiện đại, có thể vừa lái xe vừa tự nhắn tin. Ông Musk tự tin đó là một bước đột phá về an toàn của khả năng lái tự động. Xe có khả năng tự động lái hoàn toàn không cần giám sát bởi con người.
Musk tự tin nói về khả năng của máy tính Tesla AI4, còn được gọi là HW4. Mặc dù mạnh mẽ, nhưng AI4 sẽ bị lu mờ bởi thế hệ tương lai AI5, khả năng xử lý các vấn đề cao hơn tới 40 lần trong các bài kiểm tra. Hiệu suất vượt trội đáng kể này sẽ hỗ trợ các hệ thống lái xe tự động an toàn hơn gấp 10 lần.
Với những con số “từ trên trời rơi xuống” như thế, ông chủ Tesla tiếp tục lạc quan dự đoán rằng đội xe này có thể mở rộng lên 100 triệu xe, với mức cơ sở là 1 kilowatt khả năng suy luận AI cho mỗi xe. Tổng cộng, đó là 100 gigawatt năng lực AI được chia sẻ, phân phối. Đó có vẻ là một tài sản đáng kể. Ông còn cho rằng những chiếc Tesla trong tương lai có thể “thông minh” quá mức cần thiết cho một chiếc xe bình thường!
Sự lạc quan về trí tuệ nhân tạo của đội xe Tesla tương lai của ông Musk là vậy. Nhưng không phải người mua xe nào cũng hưởng ứng. Có người lo lắng rằng những chiếc xe họ mua và trả tiền sẽ bị sử dụng cho lợi ích của người khác, có thể sử dụng thêm điện; hệ thống máy tính của xe phải chịu áp lực nhiệt nhiều hơn… Có lẽ ông Musk phải đưa ra một lợi ích rõ ràng cho người mua, để khuyến khích họ tham gia vào chương trình chia sẻ sức mạnh AI như vậy. (HD)
Tập ghi bàn thắng trước Trump tại Nam Hàn? Hoa Kỳ lún sâu vào khủng hoảng đóng cửa, gerrymandering
Tuần này, nước Mỹ một lần nữa chấn động trước những tuyên bố và hành động khó lường từ Tòa Bạch Ốc. Đầu tuần, Tổng thống Trump sau khi được chụp hình não bộ MRI thì tiếp tục úp mở khả năng tái tranh cử nhiệm kỳ thứ ba, thách thức Hiến pháp Mỹ. Vào hôm thứ năm 10/30, trước thềm cuộc gặp Tập Cận Bình tại Hàn Quốc, Trump chỉ thị Ngũ Giác Đài tiến hành thử nghiệm vũ khí nguyên tử. Về cuộc gặp Trump-Tập tại Hàn Quốc, theo báo NY Times: Trung Quốc là bên thắng nhưng khéo léo dàn xếp để “Trump tưởng mình thắng”.
Bên cạnh đó, “cuộc chiến vẽ lại bản đồ bầu cử” đang lan rộng, từ Texas đến Missouri, North Carolina, California, Virginia – nơi cả hai đảng đều tìm cách giành lợi thế trong các kỳ bầu cử sắp tới, giữa lúc chính phủ liên bang tiếp tục đóng cửa khiến 40 triệu người Mỹ lo sợ mất trợ cấp thực phẩm SNAP bước sang tháng 11.
Cùng nhà bình luận Ts Nguyễn Bảo Khanh từ Bắc Cali, phân tích.
Chính phủ liên bang Hoa Kỳ đóng cửa đã tròn một tháng, gây nhiều khó khăn cho cuộc sống người dân Mỹ và chưa biết bao giờ mới mở cửa hoạt động trở lại.
Ai cũng biết điểm vướng mắc chủ chốt dẫn tới vụ đóng cửa là bất đồng quan điểm giữa hai đảng Cộng Hoà cầm quyền và Dân Chủ đối lập chung quanh một chương trình chăm sóc sức khỏe, thường gọi là Obamacare. Chừng nào điểm nghẽn này chưa thông thì chính phủ liên bang chưa có tiền để hoạt động.
Người biểu tình trước trụ sở của Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ hồi năm 2020, bảo vệ ACA, hay còn gọi là Obamacare. (Hình minh họa: NICHOLAS KAMM/AFP via Getty Images)
Tin mới nhất là chiều tối Thứ Năm 30 Tháng Mười, Tổng Thống Donald Trump đã viết trên trang Truth Social của ông một thông điệp ngắn gọn: “Như tôi đã nói nhiều năm, OBAMACARE LÀ MỘT THẢM HOẠ! Chi phí tăng vượt trần cho sự chăm sóc y tế thực sự tồi tệ!!! Các đảng viên Dân Chủ làm gì đi chứ!!!”
Ông đá trái banh về chân đảng Dân Chủ nhưng vấn đề không đơn giản như thế.
Obamacare có phải là thảm hoạ không, tại sao nó trở thành điểm bất đồng gay gắt giữa hai đảng và nó ảnh hưởng thế nào đến túi tiền của người Mỹ?
Obamacare có phải là thảm hoạ?
Obamacare – ở California có tên là Covered California – tên đầy đủ là đạo luật Bảo Vệ Bệnh Nhân Và Chăm Sóc Y Tế Vừa Túi Tiền (The Patient Protection and Affordable Care Act – ACA) được Quốc Hội thông qua và Tổng Thống Barack Obama ký ban hành ngày 23 Tháng Ba năm 2010 và có hiệu lực đầy đủ vào năm 2014.
Mục đích chính của luật ACA là cải cách toàn diện hệ thống y tế Mỹ, giúp nhiều người Mỹ, nhất là các gia đình có thu nhập thấp và trung bình, có thể mua bảo hiểm y tế.
Những điều khoản chính của Obamacare là khuyến khích các tiểu bang mở rộng phạm vi bảo hiểm y tế miễn phí cho người thu nhập thấp (Medicaid); thiết lập các thị trường bảo hiểm trực tuyến (health insurance marketplace) nơi cá nhân và gia đình có thể so sánh và mua các chương trình bảo hiểm tư nhân; cung cấp các khoản trợ cấp tài chính dưới dạng tín dụng thuế phí bảo hiểm (premium tax credit) và các hình thức hỗ trợ khác để giảm gánh nặng chi phí bảo hiểm y tế cho người nghèo; cấm các công ty bảo hiểm từ chối bảo hiểm hoặc tăng phí bảo hiểm dựa trên tình trạng sức khoẻ hoặc bệnh lý có sẵn của người mua bảo hiểm; cho phép người dưới 26 tuổi được tiếp tục ở trong chương trình bảo hiểm của cha mẹ…
Đáng chú ý nhất là chính phủ liên bang sẽ trả trực tiếp cho công ty bảo hiểm một phần phí bảo hiểm hằng tháng, giúp giảm ngay số tiền bảo hiểm phải trả mỗi tháng cho những cá nhân và gia đình có thu nhập trong phạm vi từ 100% đến 400% mức nghèo liên bang (federal poverty level – FPL) và mua bảo hiểm qua thị trường bảo hiểm y tế (health insurance marketplace). Ngoài ra, Obamacare còn giúp giảm chi phí đồng chi trả (co-pay), mức khấu trừ (deductible) và giới hạn số tiền khách hàng phải trả trong một năm (out of pocket maximum)… Nhờ chính phủ, người nghèo và trung lưu đã có thể mua bảo hiểm sức khỏe “vừa túi tiền” như tên gọi của đạo luật.
Cũng nhờ sự trợ giúp tài chính của chính phủ, số người Mỹ mua được bảo hiểm y tế đã tăng rất nhanh. Thống kê cho biết, trước khi Obamacare có hiệu lực hoàn toàn năm 2014, tỷ lệ người Mỹ dưới 65 tuổi không có bảo hiểm y tế là 18.2% dân số, tương đương 48 triệu người. Những người này không dám đi khám bệnh, không phát hiện sớm được bệnh tật để chạy chữa; khi đau ốm họ vẫn được điều trị nhưng phải tự trang trải chi phí, nhiều người lâm vào cảnh nợ nần, tán gia bại sản, nhiều bệnh viện phải gánh núi nợ khổng lồ do bệnh nhân không có bảo hiểm để lại…
Chỉ trong vài năm sau Obamacare, số người không có bảo hiểm y tế đã giảm gần một nửa, xuống còn 10.4% năm 2016, tức thêm 20 triệu – 24 triệu người có bảo hiểm y tế. Số liệu mới nhất năm 2023 ghi nhận tỷ lệ người Mỹ dưới 65 tuổi không có bảo hiểm y tế chỉ còn 9.5%, thấp nhất từ trước đến lúc đó.
Obamacare là động lực chính dẫn tới sự gia tăng số người Mỹ được bảo hiểm sức khỏe; đẩy lùi mối lo nợ nần, phá sản khi chẳng may lâm trọng bệnh; và đó là thành quả không thể phủ nhận.
Trợ cấp tăng cường – mấu chốt gây tranh cãi
Đại dịch COVID-19 bùng phát năm 2020 gây ra một tác động kép: người dân dễ bị nhiễm bệnh hơn nhưng cũng khó khăn hơn về kinh tế do cơ sở kinh doanh đóng cửa, mất việc làm, mất thu nhập. Trong đạo luật Cứu Nước Mỹ (American Rescue Plan Act – ARPA) ban hành Tháng Ba 2021, chính phủ Mỹ thời Joe Biden đã giảm thiểu tác động tai hại này bằng cách mở rộng và tăng trợ cấp Obamacare để giúp người dân bị ảnh hưởng của đại dịch có thể mua bảo hiểm y tế với giá phải chăng. Khoản mở rộng này được gọi là trợ cấp tăng cường (enhanced subsidies) hoặc trợ cấp thêm (extra subsidies) bổ sung vào Obamacare.
Đạo luật ARPA loại bỏ giới hạn trợ cấp. Nếu trước đó người có thu nhập trên 400% mức nghèo liên bang FPL (tức khoảng $65,000 mỗi năm) thì không được trợ cấp để mua Obamacare thì nay giới hạn thu nhập đó bị bãi bỏ. Bất cứ ai mua bảo hiểm qua thị trường bảo hiểm y tế đều được trợ cấp nếu chi phí bảo hiểm cao hơn 8.5% thu nhập hằng tháng của họ; 8.5% thu nhập cũng là mức tối đa mà người dân có thể trả cho bảo hiểm y tế; người có thu nhập dưới 150% mức nghèo liên bang (tức khoảng $22,000 mỗi năm) thì tỷ lệ thu nhập phải trả cho bảo hiểm y tế là 0%.
Ban đầu các khoản trợ cấp tăng cường như vậy chỉ được áp dụng cho năm 2021 và 2022, sẽ chấm dứt khi đại dịch COVID được đẩy lùi. Nhưng sau đó Tổng Thống Biden ban hành Đạo luật Giảm Lạm Phát (Inflation Reduction Act – IRA) năm 2022, kéo dài các khoản trợ cấp Obamacare tăng cường đến ngày 31 Tháng Mười Hai 2025; nghĩa là hàng triệu người Mỹ tiếp tục được mua bảo hiểm y tế chi phí thấp đến hết năm nay.
Bất đồng giữa hai đảng trong Quốc Hội Mỹ hiện nay là nên chấm dứt hay kéo dài khoản trợ cấp tăng cường theo hai đạo luật ARPA và IRA nói trên. Đảng Cộng Hòa muốn chấm dứt trợ cấp tăng cường, muốn Quốc Hội thông qua ngân sách tạm thời để chính phủ hoạt động trở lại, sau đó sẽ bàn chuyện Obamacare, còn đảng Dân Chủ muốn mọi kế hoạch ngân sách đều phải bao hàm khoản trợ cấp Obamacare để bảo đảm người Mỹ tiếp tục được mua bảo hiểm y tế hợp túi tiền.
Theo tính toán của Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội (CBO), nếu duy trì khoản trợ cấp tăng cường thêm một năm 2026 thì ngân sách liên bang tốn khoảng $23 tỷ, nếu kéo dài thêm 10 năm (2025-2034) thì ngân sách có thể tốn $350 tỷ. (Thiệt hại cho nền kinh tế Mỹ trong một tháng chính phủ đóng cửa đã vượt quá con số $23 tỷ mà chính phủ có thể tiêu tốn nếu gia hạn trợ cấp Obamacare thêm một năm!)
Đảng Dân Chủ không tin rằng, sau khi chính phủ hoạt động trở lại, đảng Cộng Hòa sẽ nghiêm túc thảo luận và giải quyết vấn đề trợ cấp Obamacare nên họ cương quyết không bỏ phiếu thông qua kế hoạch ngân sách tạm thời chừng nào kế hoạch đó chưa bảo đảm duy trì Obamacare như trình bày trên.
Hai đảng bất hòa người dân chịu thiệt!
Nỗi nghi ngờ của đảng Dân Chủ có cơ sở là đảng Cộng Hòa ngay từ đầu đã phản đối Obamacare và đã nhiều lần tìm cách xoá bỏ nó dù không đưa ra được một chương trình thay thế tốt hơn. Từ một chương trình chăm sóc sức khỏe giá phải chăng cho người Mỹ, Obamacare bị biến thành một vấn đề chính trị, thành “chiến trường” cho cuộc tranh chấp ý thức hệ giữa hai đảng.
Đảng Cộng Hòa cho rằng Obamacare là sự can thiệp quá mức của chính phủ vào thị trường tự do, là một hình thức “xã hội chủ nghĩa”, trong đó người có thu nhập cao phải đóng góp nhiều để tài trợ cho người có thu nhập thấp hơn mà cả hai điểm này đều trái ngược với đường lối của đảng Cộng Hòa. Tổng Thống Trump gọi Obamacare là thảm họa xuất phát từ quan niệm đó.
Đảng Dân Chủ thì quan niệm chính phủ phải bảo đảm “quyền sống” của người dân, trong đó quyền được chăm sóc y tế là nhân quyền căn bản của con người, không thể phó mặc cho thị trường tự do vốn đặt ưu tiên cho lợi nhuận của nhà kinh doanh. Đảng Dân Chủ không chấp nhận tình trạng nước Mỹ hùng mạnh nhất thế giới, có thể giảm thuế hàng ngàn tỷ đô la cho giới nhà giàu, lại là nơi nhiều người dân đau bệnh không dám đến bệnh viện chạy chữa chỉ vì không đủ tiền mua bảo hiểm y tế.
Cuộc tranh chấp chưa biết lúc nào sẽ kết thúc. Chỉ biết rằng, từ ngày 1 Tháng Mười Một 2025, những người đang có bảo hiểm Obamacare sẽ phải ghi danh lại cho năm 2026 và do các khoản trợ cấp tăng cường sắp hết hạn nên phí bảo hiểm mà mỗi người phải trả sẽ tăng lên đáng kể, mức tăng nhiều hay ít còn tùy thuộc vào nơi sinh sống, tuổi tác và thu nhập.
Báo The New York Times dẫn dữ liệu của Kaiser Family Foundation cho ví dụ về mức tăng phí bảo hiểm Obamacare 2026 cho người trong độ tuổi 40 và 60 với các mức thu nhập khác nhau như sau: Người có thu nhập hằng năm $22,000 sẽ phải đóng $66 mỗi tháng (hiện là 0%), người có thu nhập $35,000 đóng $132 mỗi tháng, người có thu nhập $65,000 đóng mỗi tháng $196 nếu ở tuổi 40 nhưng phải đóng mỗi tháng $920 nếu ở tuổi 60. Đây chỉ là số liệu tham khảo, để biết chi tiết mức phí bảo hiểm Obamacare mà mình phải đóng quý vị nên liên lạc với nhân viên Covered California nơi mình sinh sống. [kn]
