Viễn ảnh về một chính quyền Donald Trump
Tổng Thống Đắc Cử Donald Trump đã bổ nhiệm gần xong thành phần nội các mới, và theo ý người viết, đây là những khuôn mặt khá ấn tượng với thành tích và kinh nghiệm nhất là về kinh doanh.
Nổi bật là có khá nhiều tỷ phú đã thành công lớn trong thương trường như chính vị tổng thống Hoa Kỳ tương lai. Tuy vậy nhìn kỹ không khỏi có chút dè dặt là thiếu hẳn những bộ óc chiến lược, nhất là về chính trị ngoại giao, và ngay cả về kinh tế tài chính.
Đa số các vị bộ trưởng chờ được Quốc Hội phê chuẩn là những “operators” (người hoạt động) và hiếm có strategists (nhà kế hoạch hay chiến lược gia) với lý thuyết đã được vạch ra trong một cuốn sách hay các bài báo đã có (kiểu Henry Kissinger chẳng hạn).
Ông Trump có thể dựa vào Ban Tham Mưu cho ông từ Tòa Bạch Ốc hay các thứ trưởng tương lai để lấp khoảng trống đó. Thí dụ rõ nhất là như ở Bộ Ngoại Giao, ông dự trù sẽ bổ nhiệm nhà chính trị và ngoại giao lão thành John Bolton vào vai trò số 2 (thứ trưởng) và chọn Rex Tillerson làm ngoại trưởng. Ông Tillerson là một tay thương thuyết lão luyện trong ngành dầu hỏa Thế giới. Ông cũng là người quen biết nhiều lãnh đạo các quốc gia sản xuất dầu, đặc biệt với Tổng Thống Nga Putin. Điều này cho thấy ông Trump đã chuyên chú tâm về kinh tế thương mại ngay cả trong địa hạt chính trị quốc tế.
Ngoài ra việc thiết lập ở Tòa Bạch Ốc một Ban Tham Mưu riêng về mậu dịch (White House Trade Council) cũng nằm trong chiến lược này của ông Trump. Đáng chú ý là chủ tịch của ban này lại là Giáo Sư Peter Navarro (tác giả cuốn “Death by China”) một người nổi tiếng cứng rắn chống chính sách kinh tế của Trung Quốc.
Dựa trên cuốn “Death by China,” nhiều người kỳ vọng Ông Navarro sẽ đưa ra một chính sách thương mại mới để đối phó với Trung Quốc hầu tái cân bằng cán cân mậu dịch.giữa hai nước.
Nhưng cú nặng nhất có thể là ông Trump sẽ áp đặt một sắc thuế nhập khẩu 35%-45% lên hàng nhập cảng từ Trung Quốc, vì thấy rằng chính sách buộc Trung Quốc tăng tỷ giá của đồng Nhân Dân Tệ (NDT) với đồng đô la (USD) sẽ khó thành công. Nguyên do giản dị là Trung Quốc sẽ để tiền NDT bị phá giá thêm hầu làm hàng hóa rẻ hơn và cạnh tranh hơn. Nhưng quan trọng nhất là với chính sách “bao vây” của Mỹ, dân chúng Trung Quốc sẽ mất tin tưởng và bán tống tháo tiền NDT lấy USD và các ngoại tệ mạnh khác để “chạy trốn” hay chuyển ra ngoài nước, như họ đã làm từ 2 năm qua. Biến cố này đã khiến khối dự trữ ngoại tệ Trung Quốc giảm 1/4 từ 3200 tỷ USD xuống còn khoảng 2400 tỷ trong hiện tại. Nếu Hoa Kỳ làm mạnh tay hơn nữa để “đập” Trung Hoa thì không loại trừ khối dự trữ đó sẽ xuống nhanh còn một nửa và tiền NDT sẽ sụp đổ nhanh hơn nữa khoảng 8-9 NDT/1 USD.
“Nói tóm tắt, Hoa Kỳ nắm trong tay hai vũ khí đơn giản dễ thực hiện vượt sức chống cự của Chính phủ Trung Quốc là: 1) thuế suất 35%-45% trên hàng nhập cảng từ TH và 2) kích thích khủng hoảng lòng tin của dân chúng Trung Quốc khiến tiền NDT sụt giá mạnh.”
Đó mới là cú kích hoạt mạnh nhất làm kinh tế Trung Quốc sụp đổ nhanh chóng. Nhưng có thể chính phủ Trump phải làm từ từ hơn trong 12 tháng đầu để tránh việc đưa kinh tế thế giới vào cơn khủng hoảng nghiêm trọng mới, làm phương hại đến kinh tế Hoa Kỳ.
Các chiến lược gia thương mại của Tòa Bạch Ốc có lẽ phải rất đắn đo khi đương đầu với Trung Quốc. Nếu Trung Quốc khiêu khích hơn về quân sự ở Biển Đông thì liệu Tòa Bạch Ốc có ra tay mạnh hơn?
Trump-China-Putin
Nhiều người cũng kỳ vọng ông Trump sẽ giữ lời hứa khi tranh cử là làm cho nước Mỹ mạnh trở lại (America Great Again), nhưng đồng thời cũng mong ông và các cố vấn không quá ngây thơ với tay cáo già cựu tư lệnh tình báo Nga KGB, Tổng Thống Vladimir Putin. Họ cũng khuyên chính quyền Donal Trump hãy đề cao cảnh giác trước chiến lược ngoại giao thủ lợi của Trung Quốc để bảo toàn quyền lợi của Hoa Kỳ và các nước đồng minh trong hai lĩnh vực chính trị và quân sự.
Ngoài lập trường rõ ràng với Trung Hoa, chính phủ (CP) Trump lại chưa có chính sách rõ rệt về Á Châu và Thái Bình Dương. Hai chữ Việt Nam lại còn vắng hẳn trên lịch làm việc (agenda) của ông Trump.
Nổi bật và đang gây xao động là ông Trump có thể sẽ không muốn duy trì chính sách “một nước Trung Quốc” (One China) của các đời tổng thống Mỹ tiền nhiệm. Ông Trump tuyên bố trong chương trình “Fox News Sunday” (11 Tháng Mười Hai, 2016) rằng Hoa Kỳ không cần thiết phải bị ràng buộc vào chính sách “một nước Trung Quốc,” ngoại trừ khi chúng ta đạt được những thỏa thuận khác với Trung Quốc, kể cả vấn đề mậu dịch. (I don’t know why we have to be bound by a ‘one China’ policy unless we make a deal with China having to do with other things, including trade.)
Trung Quốc tất nhiên bị “nhột” nhiều khi nghe điều này, nhất là khi ông Trump nhấc điện thoại nói chuyện đơn phương với Bà Tổng thống Đài loan Tsai Ing-wen (Thái Anh Văn) như một khiêu khích. Nhiều người lại còn chờ ngày ông Trump vào Tòa Bạch Ốc và đón tiếp chính thức Đức Đạt Lai Lạt Ma, lãnh tụ lưu vong Tây Tạng để biết thêm phản ứng của Bắc Kinh.
Có thể sẽ bực tức hơn nhưng Trung Quốc có lẽ còn phải đối phó với nhiều cú đấm kinh tế ngoạn mục khác từ Ban Tham Mưu Thương Mại của Tòa Bạch Ốc Donal Trump.
Nhiều nhà phân tích cũng cho rằng khi thân thiện với Nga về cả mặt chính trị lẫn kinh tế, Hoa Kỳ sẽ rảnh tay “đối phó” với Trung Quốc hơn. Và như một trao đổi, có thể chính phủ Trump sẽ chấp nhận mức giá dầu hỏa cao hơn như 60-70 USD/thùng (từ mức 50 USD hiện nay), để giúp Nga sớm hồi phục về kinh tế, bất chấp những cấm vận về kinh tế thương mại do khối Âu – Mỹ áp đặt để trừng phạt nước Nga đã đem quân chiếm phần đất Crimea của Ukraien năm 2014.
Ngoài ra, chính phủ Trump cũng hy vọng khi nâng cao giá dầu, Hoa Kỳ sẽ giúp khối OPEC nhiều hơn về kinh tế để mong khối này giúp tiêu diệt hay cô lập dần nhóm khủng bố ISIS.
Điểm yếu hiện tại của chính phủ Trump trong một trận chiến tỷ giá với Trung Quốc là đang thiếu mối liên kết cần thiết giữa Tòa Bạch Ốc, Bộ Tài Chính và Quỹ Dự trữ liên bang FED để có chính sách kinh tế với tầm vóc rõ rệt.
Vì vậy ông Trump đã đề cử chuyên gia tài chính Steven Terner Mnuchin giữ Bộ Tài Chính. Ông Mnuchin là một nhà đầu tư ngân hàng (investment banker) thành công nhưng không phải là nhà kinh tế chiến lược. Vì vậy ông rất cần bàn tay trợ giúp của bà Janet Yellen bên FED.
Trump – Châu Á và Việt Nam
Đối với Châu Á, chính phủ Trump dự đoán sẽ không “xoay trục về Á Châu” nữa, như đã theo đuổi bởi Tổng Thống Barrack Obama do chính bà Hillary Clinton khởi xướng và ông John Kerry tiếp tục. Ngược lại Donald Trump sẽ tìm cách “tái cân bằng Á Châu” (Rebalancing Asia). Các chuyên gia cho rằng chính quyền Trump sẽ tìm cách giảm ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực nhưng sẽ tăng cường vai trò của Nhật Bản, Nam Hàn và Đài loan là những đồng minh mạnh về kinh tế của Hoa Kỳ ở Á Châu.
Trong khi đó thì Hiệp Định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương, hay TPP (Trans-Pacific Partnership) của khối 12 nước, kể cả Việt Nam, dự trù sẽ không còn. Một hiệp ước thương mại đa phương khác thay thế cho TPP, như một số người mong đợi, cũng sẽ khó thành hình.
Lý do vì TPP đã mất bảy năm để thương thảo rồi, bây giờ Hoa Kỳ không muốn đưa ra quốc hội để phê chuẩn thực hiện và có lẽ cho chìm xuồng luôn, thì làm sao lại muốn mất thêm ít năm nữa để thương thuyết một hiệp ước đa phương khác. Có lẽ Hoa Kỳ sẽ thay thế bằng một số hiệp ước song phương với vài đối tác mạnh để chiếm ưu thế xuất cảng và để duy trì sự hiện diện của Mỹ ở Á Châu-Thái Binh Dương.
Đây có lẽ sẽ là điểm then chốt trong chính sách tương lai của Hoa Kỳ.
Vậy chính sách Á Châu mới của Donald Trump ảnh hưởng tới Việt Nam như thế nào ?
Như đã nêu, Việt Nam đang chỉ là tờ giấy trắng trong agenda của chính phủ Trump. Cá nhân ông Trump có lẽ cũng chỉ mơ hồ là Việt Nam đang hưởng lợi trên đầu Hoa Kỳ như Trung Quốc về chính sách kinh tế toàn cầu (globalization) khiến công nhân Hoa Kỳ bị thiệt thòi.
Nhưng Việt Nam cũng phải lo ngại nếu Hoa Kỳ không thay thế TPP bằng một hiệp ước đa phương khác. Sự thiếu một chính sách rõ rệt của chính quyền Trump trong tương lai sẽ gây cho Việt Nam và một số các nước Đông Nam Á khác hai mối lo chính.
Về chính trị, Hoa Kỳ sẽ mở ra một khoảng trống (“vacuum”) và sẽ khuyến khích Trung Quốc càng tự tung tự tác về chính trị và quân sự ở Biển Đông.
Về kinh tế thương mại, Việt Nam sẽ dễ sa vào tay Trung Quốc với một hiệp ước đa phương riêng do Trung Quốc cầm đầu với một số đàn em trung thành như Lào và Cambodia. Do đó Việt Nam sẽ khó mà “thoát Trung” như một số giới hữu trách mong ước. Nhất là trước sức hấp dẫn của một Quỹ Phát Triển Hạ Tầng do Trung Quốc tài trợ mà đã có một số chuyên gia của Việt Nam đã kiến nghị nhà nước nên sử dụng để lấy vốn phát triển trong 5-10 năm tới.
Nhưng nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng nếu để sa vào cái bẫy của tài trợ của Trung Quốc thì Việt Nam khó có thể cầm cự một mình!
Vậy Việt Nam phải làm gì? Tất nhiên sự chú ý của chính phủ Trump tới Việt Nam trong 1-2 năm tới hoàn toàn tùy thuộc vào chính sách cải cách của Việt Nam cho chính mình và trong bang giao với Hoa Kỳ. Các cải tổ về dân chủ và nhân quyền tất nhiên phải đi đầu để gợi sự chú ý của quốc tế và nhất là Hoa Kỳ. Tiếp theo là các nỗ lực tái cơ cấu kinh tế theo chiều hướng thị trường sẽ làm Việt Nam mạnh hơn để trở thành một đối tác song phương xứng đáng với Hoa Kỳ như Nam Hàn và Đài loan. Với vị trí địa chính trị ưu đãi, biết đâu Hoa Kỳ không coi Việt Nam như là một trục mới để đối đầu với Trung Quốc. Doanh nghiệp Hoa Kỳ có thể sẽ dời hãng xưởng từ Hoa Kỳ sang Việt Nam để tìm nhân công rẻ hơn so với Trung Quốc và Thái Lan.
Các đường lối cần làm theo của Việt Nam đã quá rõ trong mắt chuyên gia, nhưng liệu Việt Nam có tỉnh sớm để nắm lấy cơ hội hay có nổi quyết tâm thay đổi thể chế và chính sách như Miến Điện đã làm trong vài năm mới đây hay không?
Diễn hành Hoa Hồng ở California
Trump dùng Assange để tạo nghi ngờ vụ tin tặc Nga
NEW YORK, New York (AP) – Tổng Thống Tân Cử Donald Trump đang dùng người sáng lập tổ chức WikiLeaks, ông Julian Assange, để tạo sự nghi ngờ về kết luận của các cơ quan tình báo Mỹ, theo đó cho rằng chính phủ Nga đứng sau cuộc tấn công của tin tặc vào Ủy Ban Quốc Gia Đảng Dân Chủ (DNC) trước ngày bầu cử 2016.
Ông Trump cũng nói rằng chính DNC có trách nhiệm về việc họ bị tấn công lấy cắp dữ kiện từ máy điện toán cũng như hệ thống điện thư, gồm cả của ông John Podesta, một cố vấn hàng đầu của bà Hillary Clinton.
Ông Trump tiếp tục dùng Twitter để tạo nhiều tranh cãi khi nói rằng DNC không có hệ thống phòng thủ chống tin tặc và hỏi là tại sao “DNC không trả lời về ‘những gì họ đã nói và đã làm,’” một điều có vẻ nhắc tới những gì đã bị tiết lộ khiến dẫn đến việc nữ chủ tịch DNC và các giới chức khác thuộc đảng Dân Chủ phải từ chức.
“Julian Assange nói rằng ‘một đứa trẻ 14 tuổi cũng có thể xâm nhập vào hệ thống điện toán của Podesta’ – tại sao DNC lại có thể quá khinh xuất như thế? Julian cũng nói người Nga không cho ông các tin tức này!” ông Trump gửi phát biểu qua Twitter vào sáng ngày Thứ Tư.
Sự kiện một tổng thống tân cử Mỹ coi trọng giá trị của Assange, người cùng tổ chức của ông đang bị điều tra về các tội hình sự, hơn cả các cơ quan tình báo Mỹ là điều chưa hề thấy.
Hồi năm 2010, trong một cuộc phỏng vấn với đài truyền hình Fox News, khi đề cập tới vụ WikiLeaks tung hồ sơ mật do binh nhì Chelsea Manning đánh cắp và chuyển cho, ông Trump nói rằng: “Tôi nghĩ đó là một sự ô nhục, tôi nghĩ phải bị tử hình hoặc gì đó.”
Ông Assange nói rằng nguồn cung cấp các điện thư bị đánh cắp từ DNC mà WikiLeaks công bố trong thời gian tranh cử không đến từ một chính phủ.
Phản ứng về những thông điệp của ông Trump gởi qua Twitter hôm Thứ Tư, một số giới chức tình báo Mỹ cho biết họ cảm thấy mất tinh thần, theo CNN.
“Không ai muốn đối đầu và bị sếp mới hiểu lầm. Nhưng chúng tôi đang sắp làm việc trong một môi trường đầy nghi ngờ và không thân thiện,” một giới chức nói với CNN.
Một giới chức khác nói thêm: “Đây là một ngày buồn, khi mà các chính trị gia tin ông Putin và ông Assange hơn người Mỹ, những người dám liều mạng hàng ngày để có các phân tích tình báo không mang tính đảng phái.”
Các cơ quan tình báo Mỹ và nhiều giới chức chính trị, ở cả đảng Dân Chủ và Cộng Hòa, đều nói rằng Nga đứng sau cuộc tấn công.
Tuy nhiên, ông Trump đến nay vẫn bác bỏ điều này, cho rằng chính phủ Mỹ không thật sự biết ai đứng sau cuộc tấn công và vẫn tiếp tục có thái coi thường các nhận định của giới phân tích gia tình báo. (V.Giang, Đ.D.)
Trung Quốc cảnh cáo Trump chớ dùng Twitter gây căng thẳng
BẮC KINH, Trung Quốc (NV) – Trung Quốc vừa có phản ứng với việc ông Donald Trump chỉ trích qua Twitter rằng Bắc Kinh không có nỗ lực kềm chế Bắc Hàn, cảnh cáo vị tổng thống tân cử Mỹ rằng chớ làm gia tăng tình trạng vốn đã căng thẳng ở bán đảo Triều Tiên qua việc ông Trump thường xuyên sử dụng mạng xã hội.
Vào tối ngày Thứ Hai, ông Trump dùng Twitter để bác bỏ lời khoe khoang của lãnh tụ Bắc Hàn Kim Chính Vân rằng quốc gia này đang “trong giai đoạn cuối” của việc chế tạo hỏa tiễn liên lục địa có gắn đầu đạn nguyên tử và có khả năng bắn tới lục địa Mỹ.
Ông Trump sau đó gửi thêm một tweet nữa, nói rằng Trung Quốc không có hành động cương quyết kềm chế Bắc Hàn.
“Trung Quốc đang lấy đi tiền bạc của cải của Mỹ trong mối quan hệ thương mại một chiều, nhưng không giúp gì trong vấn đề Bắc Hàn!” theo tweet của ông Trump.
Đáp lại, phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc Geng Shuang trong cuộc họp báo hôm Thứ Ba nói rằng các nỗ lực của chính phủ ông được “cả thế giới công nhận” và Bắc Kinh hy vọng “mọi bên tránh có phát biểu hay hành động làm tình hình trầm trọng hơn.” (V.Giang)
Canada giữa cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung
OTTAWA, Canada (NV) – Ông Gordon Ritchie, một thành viên của nhóm thương thảo Hiệp Ước Tự Do Mậu Dịch Mỹ-Canada năm 1989 tiên đoán Canada có thể bị kẹt trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung khi ông Donald Trump tiến hành các biện pháp bảo hộ thương mại nhắm vào Mexico và Trung Quốc.
Ông Gordon nhận định, bằng việc công khai chỉ trích việc GM bán xe sản xuất ở Mexico tại Mỹ và đề cử ông Robert Lighthizer, một nhân vật bài Trung Quốc, làm đại diện thương mại Hoa Kỳ, Tổng Thống Đắc Cử Donald Trump củng cố quyết tâm mang các công việc sản xuất trở lại cho người dân Mỹ, thậm chí còn nguy cơ phát động một cuộc chiến tranh thương mại toàn cầu có thể làm tổn thương nền kinh tế giữa Mỹ và Canada.
Đừng quên nhiều phương cách khác nhau mà chính quyền Trump tiến hành có thể tổn thương nền kinh tế Canada.
Tổng thống tân cử Mỹ muốn giảm thuế doanh nghiệp, trong đó có thể loại bỏ những lợi thế về thuế mà Canada đã đạt được qua một thập kỷ giảm thuế.
Ông chế nhạo những nỗ lực chống lại sự tăng nhiệt trên toàn cầu, nghĩa là thuế carbon của chính phủ Justin Trudeau.
Và nhóm chuyển giao của Trump nói rằng ông chủ trương đưa việc bảo đảm công ăn việc làm cho dân Mỹ lên trên tất cả các ưu tiên khác, nghĩa là việc tái đàm phán NAFTA sẽ được tập trung thực hiện ngay sau lễ ngày nhậm chức 20 Tháng Giêng.
Điều đó cũng có nghĩa là các cuộc đàm phán khó khăn về gỗ xẻ mềm, có khả năng một sự mở rộng chính sách Mua Hàng Mỹ (Buy American) sẽ đóng băng sức cạnh tranh của Canada, và nguy hiểm hơn cả là mối đe dọa của hình phạt 35% đối với hàng hóa nhập vào Mỹ từ các nhà sản xuất của Mỹ. Mức thuế phạt nhằm ngăn chặn các công ty Mỹ chuyển hoạt động sang Mexico và các nơi khác để tận dụng lợi thế của mức lương thấp hơn. Liệu điều đó có sẽ được áp dụng đối với hàng hóa nhập vào Hoa Kỳ từ các công ty Mỹ sở hữu nhưng hoạt động tại Canada ?
Chính quyền Mỹ sắp tới cáo buộc hành vi thao túng tiền tệ của Trung Quốc, các biện pháp khuyến khích nhập cảng Trung Quốc và khuyến khích xuất cảng của Mỹ. Nếu ông Trump áp đặt thuế trừng phạt đối với hàng Trung Quốc và Bắc Kinh trả đũa, nền tảng hệ thống thương mại toàn cầu và WTO sẽ có nguy cơ, lôi kéo theo ảnh hưởng đến các nước khác trong đó có Canada.
Khi Ottawa đang tích cực chuyển động để làm sâu sắc thêm quan hệ thương mại với Bắc Kinh, đất nước này đang phải tự chuẩn bị cho mình những đối sách trước chính quyền Trump ngày càng quyết đoán hơn trong quan hệ ngoại thương và chính trị với Trung Quốc. (L.Q.T.)
Indonesia tạm ngưng hợp tác quân sự với Úc
JAKARTA, Indonesia (NV) – Chính phủ Indonesia công bố quyết định tạm ngưng hợp tác quân sự với Úc sau khi các tài liệu huấn luyện có nội dung bị coi là xúc phạm Indonesia được tìm thấy tại một căn cứ quân sự Úc, theo giới hữu trách hôm Thứ Tư.
Bản tin của hãng thông tấn AFP cho hay các cuộc thao dượt chung cũng như các chương trình trao đổi huấn luyện bị tạm ngưng sau khi một sĩ quan Indonesia viếng thăm căn cứ Úc bày tỏ sự bất bình về nội dung tài liệu ông đọc được.
Giới hữu trách không cho biết rõ ràng điều gì đã gây ra việc này.
Đài phát thanh ABC của Úc nói rằng vụ này có liên hệ tới các tấm bích chương về West Papua, một tỉnh ở phía Đông Indonesia, nơi có cuộc nổi dậy kéo dài từ mấy thập niên qua.
“Hợp tác quân sự với phía Úc được tạm ngưng vì lý do kỹ thuật,” theo lời phát ngôn viên quân sự Indonesia Wuryanto khi cho hãng thông tấn AFP hay. Ông Wuryanto nói rằng ông hy vọng vấn đề sẽ sớm được giải quyết.
Tờ báo Kompas ở Indonesia cho hay vụ này xảy ra sau khi một sĩ quan lực lượng đặc biệt quốc gia này tìm thấy các tài liệu về West Papua bị coi là có tính cách coi thường quân đội Indonesia.
Ông Yohanes Sulaiman, một chuyên gia quân sự Indonesia, nói rằng việc tạm ngưng này là điều quan trọng nhưng cũng tiên đoán rằng sẽ không kéo dài quá lâu vì cả hai quốc gia cần cộng tác với nhau trong cả lãnh vực an ninh lẫn thương mại. (V.Giang)
New Jersey: Thị trấn vi hiến vì không cho xây đền thờ Hồi Giáo
NEWARK, New Jersey (AP) – Một chánh án liên bang nói rằng một thị trấn giàu có ở New Jersey đã vi phạm luật chống kỳ thị khi bảo rằng một đền thờ Hồi Giáo đang xin giấy phép xây cất đã yêu cầu phải có bãi đậu xe lớn hơn một nhà thờ hoặc đền thời Do Thái Giáo.
Phán quyết đưa hôm Thứ Bảy cho rằng thị trấn Bernards Township đã vi phạm Đạo Luật Sử Dụng Đất Cho Mục Đích Tôn Giáo Để Thờ Phượng khi áp dụng một tiêu chuẩn khác trong việc xét đơn xin xây dựng đền thời Hồi Giáo này.
Tòa phán rằng ủy ban quy hoạch của thành phố đã sử dụng đặc quyền của mình một cách tùy tiện và bất hợp hiến khi không chịu cấp phép xây dựng đền thờ này chỉ vì bãi đậu xe bên ngoài bị coi là quá nhỏ.
Đơn xin xây dựng ngôi đền thờ của Hiệp Hội Hồi Giáo bị bác bỏ sau hơn ba năm trời bị trì hoãn và qua 39 phiên họp hội đồng thị trấn.
Hồi Tháng Ba năm rồi, Hiệp Hội Hồi Giáo đâm đơn kiện Bernards Township lên tòa án liên bang. (V.P.)
Canada và thử thách mới trong ngoại thương với Mỹ
OTTAWA, Canada (NV) – Khi Tổng Thống Đắc Cử Donald Trump đề cử ông Robert Lighthizer, một nhân vật thiên về bảo hộ thương mại, làm đại diện thương mại Hoa Kỳ, các chuyên gia cảnh báo Canada sẽ phải đối diện với những ngày giông bão trong giao thương với Mỹ.
Ông Saul Klein, hiệu trưởng trường thương mại Gustavson, đại học Victoria University, cho biết ông không ngạc nhiên với sự đề cử nhân vật “diều hâu về thương mại” Robert Lighthizer, vì ông phù hợp với quan điểm bảo hộ của ông Trump.
Ông Lighthizer từng là phó đại diện thương mại dưới thời cựu Tổng Thống Ronald Reagan và đã làm việc như một luật sư thương mại hàng đầu đại diện cho nhiều công ty trong các lĩnh vực khác nhau đang tìm cách tiếp cận thị trường nước ngoài.
Ông Klein cho biết, đừng mong đợi ông Lighthizer có những nhượng bộ để giải quyết các tranh chấp đang diễn ra như sữa và gỗ mềm với Canada.
Cũng trong vấn đề này, ông Lawrence Herman, một luật sư thương mại quốc tế đại diện cho Canada ở nước ngoài, bao gồm cả ở WTO, nhận định: “Cho dù chúng ta là mục tiêu bị nhắm đến hoặc chỉ bị ảnh hưởng, tôi cho rằng trước mắt sẽ có những ngày rất khó khăn trong thương mại giữa Canada và Mỹ.”
Ông tin rằng chính quyền mới của Mỹ sẽ có rất ít ham muốn để đạt được bất kỳ thỏa thuận nhanh chóng nào với Canada về gỗ mềm, vốn rất căng thẳng giữa hai nước kể từ Tháng Mười, 2016, khi thời gian một năm để đạt được thỏa thuận mới về gỗ mềm hết hạn.
Ông nói Tổng Thống Trump cũng có thể khởi động lại các biện pháp bảo vệ nông dân nuôi bò, thách thức nguồn cung ứng sữa của Canada và chống lại quyền nhập cảng độc quyền rượu bia độc của tỉnh.
Ông Mark Warner, một luật sư thương mại tại Toronto nhận định, Canada sẽ phải đối diện với việc thực thi pháp luật thương mại quyết liệt hơn.
Ông cảnh báo, vì ông Lighthizer có hiểu biết sâu sắc về thị trường Canada và các vấn đề thép và gỗ mềm thông qua công việc từ chính công ty của mình, ông sẽ không dễ dàng bị một số điểm thương lượng của Canada ảnh hưởng.
Ông Lighthizer từng cáo buộc Trung Quốc về các thực hành thương mại không công bằng trong quá khứ, một luận điểm quan trọng phù hợp với Giáo Sư Peter Navarro, người mà chính quyền Trump bổ nhiệm đứng đầu Hội Đồng Thương Mại Quốc Gia Tòa Bạch Ốc hồi tháng trước.
Trong thông báo đề cử ông Lighthizer, ông Trump tuyên bố: “Ông ấy có nhiều kinh nghiệm để bảo vệ một số lĩnh vực quan trọng nhất cho nền kinh tế của chúng ta và đã nhiều lần chiến đấu trong khu vực tư nhân để ngăn chặn các giao dịch xấu từng làm tổn thương người Mỹ. Ông sẽ làm một công việc tuyệt vời giúp xoay quanh các chính sách thương mại thất bại từng cướp đi rất nhiều thịnh vượng của người dân Mỹ.” (L.Q.T.)
Máy bay xả phân người xuống nhà dân ở Utah
WEST JORDAN, Utah (NV) – Một phụ nữ ở West Jordan, Utah, khiếu nại với chính quyền địa phương về vụ một phi cơ xả phân người xuống lúc bay ngang qua nhà bà, báo mạng KSL.com loan tin.
Vào khoảng 3 giờ chiều Thứ Ba, lúc ra khỏi nhà để đi đón các con từ trường về, bà Bethany Bowker phát giác thấy một số phân người từ trên trời rơi xuống sân và chiếc xe hơi của bà đậu bên ngoài ngôi nhà mình.
Đây không phải là lần đầu tiên máy bay tưới phân xuống nhà bà như thế này.
Mấy năm trước, cũng đã có lần ngôi nhà này phải hứng phân từ trời cao rớt xuống.
Bà Bowker tin rằng một máy bay thương mại đã thả số phân người đó xuống không đúng lúc, khiến nhà bà phải lãnh đủ.
Ngôi nhà của phụ nữ này ở tại West Jordan, phía Nam phi trường Salt Lake City, và vùng trời trên khu nhà bà thường có phi cơ bay qua.
Sau khi nhận được thư khiếu nại của bà Bowker, Cơ Quan Quản Trị Hàng Không Liên Bang (FAA) trả lời: “FAA thỉnh thoảng có nhận được các báo cáo về việc chất ‘blue ice,’ tức phân người đông lạnh, rớt xuống nhà dân. Nếu gia chủ có thể nói cho chúng tôi biết số phân đó đã rơi xuống chính xác vào lúc nào và chỗ nào trong khu gia trang của mình thì chúng tôi sẽ duyệt lại hình ảnh radar để biết đích xác chiếc máy bay nào đã bay qua chỗ đó vào lúc đó, nhưng chúng tôi không thể chỉ cho gia chủ biết phải làm cách nào để dọn dẹp số phân rơi này.”
Nữ phát ngôn viên Nancy Volmer của phi trường nói rằng cơ quan phải chịu trách nhiệm dọn sạch số phân đó trong khu nhà bà Bowker chính là thành phố West Jordan. (V.P.)
San Francisco: Chủ phố phải tuân theo quy định phòng cháy mới
SAN FRANCISCO, California (NV) – Các quy định phòng cháy, chữa cháy mới được soạn thảo sau những trận hỏa hoạn chết người ở khu Mission District tại San Francisco, California, sắp được đem ra áp dụng vào cuối tháng này, nguồn tin Bay City News cho hay hôm Thứ Ba.
Các quy định mới, có hiệu lực vào ngày 31 Tháng Giêng này, đòi hỏi chủ phố phải gắn các hệ thống báo động hỏa hoạn tốt hơn và kêu to hơn cũng như phải cung cấp cho người thuê nhà các thông tin cập nhật về mức độ an toàn tại khu nhà và về các máy báo động khói, và luôn cả bản báo cáo khu gia cư đã thỏa mãn các đòi hỏi về báo động hỏa hoạn hàng năm.
Hai vụ hỏa hoạn chết người tại khu Mission District, một vào ngày 28 Tháng Giêng, 2015, làm một người chết, và một vào 11 Tháng Ba, 2015, làm hai người thiệt mạng, khiến thành phố San Francisco phải duyệt xét lại các quy định cứu hỏa đã ban hành và đưa ra các quy định phòng cháy, chữa cháy mới.
Những vụ hỏa hoạn này đều do các khu gia cư thiếu vòi nước chữa cháy, các lối ra vào tòa nhà bị nghẽn, và tòa nhà thiếu các máy báo động khi có khói phát ra. (V.P.)
Kết bạn bốn chân
Ít đẻ con bèn nuôi gia súc làm bạn
Vào buổi đầu năm, hồ sơ Người Việt xin đặc cách nói về một đề tài khác hơn là bối cảnh của thời sự quốc tế.
Nền văn minh tin học ngày nay khiến chúng ta có đầy đủ thông tin và biết rất nhiều về những gì đang xảy ra mà có khi lại không hiểu tại sao và hậu quả có thể là gì. Do đó, từ nhiều năm nay, hồ sơ Người Việt tự đặt ra yêu cầu là trình bày những sự kiện thuộc về bối cảnh mà có khi bị thời sự lãng quên trong khối lượng tin tức dồn dập hàng ngày, hàng giờ. Mục đích là để nhìn ra những nguyên nhân sâu xa của một biến cố và từ đó có hy vọng dự đoán ra hậu quả, với một lời kết ngắn.
Vào buổi đầu năm dương lịch, chúng ta hãy cùng nhìn vào bối cảnh văn hóa của cuộc sống mới và chú ý đến hiện tượng – xin quý độc giả kiên nhẫn – “không muốn đẻ con hai chân, nuôi con bốn chân để giải khuây.”
Hiếm con vì kinh tế
Giới nghiên cứu về kinh tế và chính trị thường nói đến tầm quan trọng của vụ khủng hoảng tài chánh năm 2008 và nạn Suy Trầm Toàn Cầu sau đó, vào các năm 2008-2009.
Ngược với nhận định thiên lệch của nhiều người mà báo chí của ta cứ thản nhiên phiên dịch lại, hai nguyên nhân chính của biến cố đó xuất phát trước đấy đã lâu. Năm 1978, chính quyền Jimmy Carter ban hành đạo luật Community Reinvestment Act, Tái Đầu Tư Vào Cộng Đồng, với nội dung khuyến khích, thực tế là bắt ép, các ngân hàng cho dân da đen dễ mượn tiền mua nhà. Vì đa số thành phần này không đủ tiêu chuẩn vay mượn nên mới có thủ tục nâng đỡ và loại tín dụng “thứ cấp,” dưới tiêu chuẩn, subprime loans.
Thời Ronald Reagan và George H. Bush, chánh sách này được tạm hoãn nhưng lại phục hoạt với Chính quyền Bill Clinton từ năm 1993.
Sau đó, từ năm 1999 cũng chính quyền Clinton còn thu hồi đạo luật kiểm soát ngân hàng gọi là Glass-Steagall để giải phóng khả năng kinh doanh của hai loại ngân hàng thương mại và đầu tư chập làm một. Song song là vai trò bao thầu của hai doanh nghiệp bán công là Fannie May và Freddie Mac, hai ổ tham nhũng lưu cữu từ nhiều năm. Vì vậy, tình trạng kinh doanh bất cẩn do ý thế làm liều (moral Hazard) đã xảy ra khiến một chu kỳ thăng giáng của thị trường gia cư địa ốc mới đổ bể thành vụ khủng hoảng tài chánh, với hậu quả trầm trọng lan rộng ra mọi nơi.
Khi liếc nhìn vào một góc của bối cảnh, chúng ta thấy được một hậu quả bất ngờ của biến cố. Trong giai đoạn sau đó, từ 2008 trở lại đây, người Mỹ đẻ ít con hơn trước!
Cuối năm 2013, trung tâm Nghiên Cứu Carsey Research của Phân Khoa Carsey School of Public Policy trong đại học New Hampshire có một phúc trình cho thấy sinh suất (tỉ lệ sinh đẻ) tại Hoa Kỳ đã sụt hẳn so với đà gia tăng trung bình của những năm trước. Từ 2008 đến 2013, nước Mỹ “mất” khoảng hai triệu 300 ngàn trẻ sơ sinh; trong năm 2013 thì giảm mất nửa triệu. Mà chiều hướng ấy vẫn tiếp tục. Công trình nghiên cứu của Giáo Sư Xã Hội Học Kenneth M. Johnson cho biết là xã hội chưa phục hồi mức sinh đẻ cũ.
Nếu không bị nạn Suy Trầm Toàn Cầu, nước Mỹ đã có thêm ba triệu 400 ngàn trẻ em trong khoảng thời gian 2008-2015. Nếu sinh suất trung bình của các năm trước 2007 được duy trì, đáng lẽ năm qua nước Mỹ có thêm được bốn triệu trẻ sơ sinh. Đáng chú ý trong phúc trình là số phụ nữ có khả năng sinh sản vào giai đoạn ấy có tăng chứ không giảm. Nguyên nhân tại sao thì ai cũng có thể biết: khi kinh tế sa sút và việc làm khó khăn thì các gia đình đều muốn tránh sinh con.
Hậu quả là gì thì ta nên tìm hiểu thêm: Vì ít con hơn, các hộ gia đình giảm hẳn mức tiêu thụ các sản phẩm cho trẻ em, từ sữa, thực phẩm đến tã lót, áo quần, hay dịch vụ y tế, chăm sóc trẻ em, mẫu giáo, v.v… Kinh tế bị “thất thâu” và thị trường lao động sẽ ít người tham gia hơn kể từ khoảng 2025 trở về sau.
Một kỹ nghệ phồn thịnh
Thật ra, người ta thấy là trong các xã hội “văn minh” tiên tiến từ Âu sang Á, từ Đức qua Nhật chạy về Mỹ, thì các gia đình đều đẻ con ít hơn. Chậm kết hôn và sau khi kết hôn thì chậm và tránh có con.
Nhưng chúng ta nên tìm hiểu thêm, rằng trong cảnh gọi là hiếm muộn đó, người Mỹ tìm niềm vui ở đâu? Họ trút tình cảm cho một loại sinh vật khác. Không có con, họ nuôi chó mèo làm bạn, và tốn khá bộn!
Người Mỹ gọi loại gia súc thân yêu họ nuôi trong nhà như bầu bạn con cái là PET, chúng ta chưa có một từ thích hợp để phiên dịch.
Trong giai đoạn “hậu khủng hoảng” từ 2008 đến nay, nếu số trẻ sơ sinh giảm mất khoảng bốn triệu thì chi phí của các gia đình Mỹ cho gia súc thân yêu lại tăng đến 50%! Theo thống kê của The American Pet Products Association APPA, Hiệp Hội Sản Xuất cho Gia Súc, thì năm 2007, dân Mỹ tốn $41 tỷ cho súc vật trong nhà, năm 2016, con số ước lượng là gần 63 tỷ. Người ta không chỉ phải mua thực phẩm mà còn tốn kém cho nhiều việc khác, như “giường,” “chuồng,” “áo quần” cho các mùa nóng lạnh, dịch vụ thú y, thuốc men và cả đồ chơi cần thường xuyên thay đổi vì bị cắn nát!
Người ta cứ tưởng nhiều gia đình nuôi thú trong nhà là vì cưng chiều con cái. Có lẽ sự thể lại khác: Khi kinh tế sa sút, người Mỹ ít đẻ con hơn mà vẫn nuôi thú làm vui và chi tiền bộn hơn trước. Tình cảm âu yếm chất chứa trong con người được dồn vào con thú.
Không có con để ôm ấp cưng chiều, người ta nuôi nấng và chăm sóc người bạn bốn chân trong nhà, nhiều nhất là chó mèo. Kỹ nghệ cung cấp sản phẩm cho gia súc không hề bị suy trầm mà còn phát đạt hơn. Khi kinh tế sa sút, người ta càng phải có thêm bầu bạn dù tốn kém cũng không nề hà. Và nói gì thì nói, nuôi thú cũng không cực bằng nuôi con! Ai cũng có thể kết luận như vậy.
Ở trên, chúng ta nói tới trào lưu của thế giới văn minh là có ít con hơn trước. Thế giới văn minh hơn vậy lại có nhiều thú trong nhà hơn trước. Cái “khoảng trũng” vì sinh đẻ ít hơn trong tám năm khó khăn vừa qua tại Hoa Kỳ chỉ là một bước hụt nho nhỏ – bốn triệu đứa trẻ không ra đời – trong khi chiều hướng nuôi thú làm bạn lại là hiện tượng trường kỳ. Cũng theo khảo sát của Hiệp Hội APPA, năm 1994, dân Mỹ tiêu 17 tỷ bạc cho gia súc, mười năm sau thì tốn gấp đôi, 34 tỷ vào năm 2004.
Tức là trung bình tăng 7% một năm, cho tới con số ngất trời là 63 tỷ cho năm 2016.
Trong cả ngàn tin chúng ta đọc hay thấy hàng ngày, loại dữ kiện “hiếm con nuôi thú” và “kết bạn bốn chân” rất đáng cho chúng ta suy nghĩ.
Theo thói quen rất Mỹ, nếu quý vị “chơi stock,” hãy tìm mua cổ phiếu của các doanh nghiệp sản xuất phẩm vật cho gia súc trong nhà. Nếu mức lời tăng được 7% một năm trong mấy chục năm liền thì ngon lành hơn chỉ số Standard and Poor’s, và có thể đáp ứng nhu cầu chi dụng cho con thú thân yêu trong phòng khách.
Thế còn sự cô đơn?
Kết luận ở đây là gì?
Giới kinh tế và xã hội học có thể tò mò tìm ra nhiều khía cạnh bất ngờ của đời sống. Nhưng có lẽ giới tâm lý học nên chú ý đến hiện tượng văn minh đó. Tình cảm dành cho con vật có thay thế được tình cảm cho con người không? Có cái gì đó rất đáng buồn trong thế giới văn minh.
Báo cũ, Sáng Tạo 60 năm trước
1-Cầm trên tay tờ tạp chí đã cầm đã đọc 60 năm trước, trong tôi một ngày đầu năm dương lịch 2017, có lác đác vài giọt mưa thưa thớt hiếm hoi của Little Saigon ở Nam California, là một trời sũng mưa của Sài Gòn 1957, một mình trong áo mưa đứng trước một sạp báo bên lề đường, hay một mình trên chiếc velo-solex chạy băng băng trên đường Võ Di Nguy Phú Nhuận, lòng ngổn ngang những nỗi bâng khuâng đơn lẻ đang đi kiếm bạn tâm giao.
Hồi ấy người bạn ngồi quán thân nhất của tôi là Hoán, em ruột họa sĩ Phạm Tăng nổi tiếng trên tờ Bách Khoa, Hoán vẽ đẹp không thua anh, tiếc thay đã không bao giờ đi theo nghiệp vẽ, đậu tú tài xong theo học Sư Phạm, và trở thành một nhà giáo chuyên nghiệp, song tôi tin anh chỉ là nhà giáo vì việc mưu sinh, con người ấy không sinh ra để chỉ sống giữa bốn bức tường lớp học. Thế mà hình như tôi đã sai, người tôi tin sẽ là một họa sĩ tài ba lại chẳng bao giờ là họa sĩ, trừ thời gian ngắn ngủi anh trình bày minh họa cho tạp chí Văn Chương của nhóm Joseph Huỳnh Văn, Phạm Kiều Tùng, Nguyễn Tường Giang. Còn tôi trái lại, lăn vào đời, mài miệt với bút mực, không thiết cái gì khác, sáng mê báo sáng tin tức nóng hổi, chiều mê báo chiều tin tức mới hơn, đọc và đọc, không biết đọc để làm gì, nhưng đọc trước hết để thấy để biết có cái gì mới hơn vừa xảy ra. Hôm nay đọc chưa hết báo hôm nay thì sáng mai lại có báo kế tiếp, báo chẳng bao giờ ngừng ra nên tôi chẳng bao giờ ngừng đọc, thú vị biết bao khi ta có được thứ chẳng bao giờ hết?
2-Mấy hôm nay đầu năm dương lịch, lòng tôi trống vắng từ nửa tháng qua khi xuống máy bay ở phi trường Dulles, IAD, trở về vùng tam biên Hoa Thịnh Đốn 14 ngày, thì 3 ngày đầu Virginia lạnh có lúc tới 20 độ, không ra tới đường, bấm điện thoại cho các bạn cũ, không thấy một ai. Bạn Cao Thế Dung gan thật, gọi mãi không nghe. Thanh Hà thổi sáo cũng thế, [hôm sau mới biết Hà về Việt Nam ở lại, mà qua đời cũng hai ba tháng rồi]. Trong 9 ngày liền chỉ gặp hai người bạn tị nạn năm xưa, ra phố được hai buổi, bằng hữu cũ tiêu sơ, đúng ra là hoang vắng. Đầu năm Đinh Cường ra đi, cuối năm Nguyễn Ngọc Bích lên trời rồi không bước xuống nữa. À còn Đào Trường Phúc, gọi mới hay tuần báo Phố Nhỏ mới đóng cửa, chàng ký giả trẻ [trẻ có nghĩa là lớp sau, chứ cũng cỡ hơn 60 mươi rồi]. Bây giờ người bạn trẻ có nghề mới: làm thông dịch viên Tòa Án. Thế là lớp làm báo vùng tam biên nơi tôi khởi sự năm 1975 với các tờ Lửa Việt, Đuốc Tuệ, Thời Tập nay không còn ai là người cũ theo nghề báo nữa, sau 42 năm. Đi sớm nhất là Linh Mục Trương Duy Nhất của tờ Việt Chiến, rồi nhà thơ Nguyễn Đức Vinh chủ xướng thơ Phi Thi, rồi Giang Hữu Tuyên của Hoa Thịnh Đốn Việt Báo, còn quá trẻ; rồi Hồ Anh Nguyễn Thanh Hoàng của Văn Nghệ Tiền Phong [tờ báo mà hai nhân viên bị bắn chết vì bị thanh toán – trong có một ký giả và một chỉ là người sửa bài] – còn Chử Bá Anh của tờ Phụ Nữ đột sinh đột tử; đến Ngô Vương Toại, cũng còn quá trẻ; rồi Văn Uyển của Trần Nghi Hoàng đã dọn lên gần New York;…
Ngôi nhà tôi cư ngụ ít ngày ở Virginia lại không có internet, thành ra sự liên lạc bị cắt đứt, cũng may cửa sau nhìn thẳng ra Hồ Ngỗng Trời, nhờ đó tôi có cái thú đếm xem buổi sáng trong cái hồ bên Jaguar Trail ấy có mấy chục con, sao buổi chiều chỉ còn lác đác, chúng bay đi đâu, hay chui vào hang hốc ven hồ. Không có bạn văn nghệ báo chí, cũng may còn một hai bạn 75, bạn Mai Thọ lái bà già L.19, bạn Cảnh đầu bò trực thăng võ trang, … Dù sao, đó là những ngày cho tôi thấy rõ, như một nhan đề tiểu thuyết của Ngọc Linh: “Tới một tuổi nào…” Đúng thế, tới một tuổi nào, lẳng lặng và bất ngờ, tất cả lịm đi mất tăm mất tích. Cũng đến lúc đứng trước tủ sách, đi tìm những gáy sách cũ nhất, những tập báo vàng ố nhất, tìm lại người xưa, bóng cũ, để thấy thật sự ai còn ai mất, ai đã mất mà vẫn còn, ai vẫn còn mà thực sự đã mất. Nhớ một lời nhạc hình như là của Y Vân: “60 năm cuộc đời…”
3-Mấy tờ Sáng Tạo trong năm 1957 còn rất hiền hòa, tác giả nửa này nửa kia, chưa phải tất cả đều đã “đứng về phía những cái mới” như lời hô hào của Mai Thảo sau này. Trên tờ số 8 tháng 5.1957 bên bài thơ tự do “Bài ngợi ca tình yêu” của Thanh Tâm Tuyền còn cái đoản văn mở đầu “Bích Hà mến” của Tô Kiều Ngân; nhưng tờ báo trông đã đẹp, sáng sủa và gọn gàng, chững chạc, bài vở đa diện với các tác giả tên tuổi: Duy Thanh bàn về hội họa, Nguyên Sa nói về triết, truyện ngắn của Vĩnh Lộc, Lý Hoàng Phong, thơ của Tô Thùy Yên, Cung Trầm Tưởng, Nguyễn Sỹ Tế viết biên khảo văn học và Thanh Nam đọc sách mới của Doãn Quốc Sỹ. Báo còn mỏng, có 56 trang, song không tẻ vì thứ gì cũng có, tin tức, phê bình, viết ngắn viết dài, thư tín trả lờn bạn đọc, quảng cáo sách, …bên cạnh những sáng tác nhận định đã kể ở trên.
Cũ như thế, cũ đã 60 năm, song thơ văn của nó cho tới giờ vẫn không cũ. Những gì gọi là sáng tác – chữ nghĩa nẩy sinh từ những cây bút ý thức, viết từ sự khổ công tra vấn tìm tòi, sẽ còn mới mãi vì những chữ chủ yếu trong ấy là do các tác giả dùng theo sự xếp đặt, cấu trúc riêng của bài thơ câu văn của họ, sẽ không ai có thể dùng lại được giống như họ. Có những bài thơ trong số báo này đã trở thành những bài thơ của văn học Việt Nam thế kỷ XX.
Bài ngợi ca tình yêu
ĐEN
Một người da đen một khúc hát đen
Bầu trời đen sâu không cùng
Những giòng nước mắt
Xé nát thân thể bằng tiếng kèn đồng
Bằng giọng của máu của tủy của hờn bắt đầu ngày tháng
Giữa rừng không lối rừng mãi trống không
Ném mình ném đám đông vào trần truồng tủi cực hơn xác thịt
Tan vỡ hôm qua hôm nay kể gì ngày mai.
(Thanh Tâm Tuyền, Sáng Tạo số 8, 5.1957, trang 48)
Nhan đề “Bài ngợi ca tình yêu” do Thanh Tâm Tuyền đặt ra, trong có nhiều khúc, mà khúc trên có ghi ở đầu bài chữ ĐEN [viết hoa], có những câu nhiều người thuộc lòng. Bài thơ nhắc đến điệu kèn nhạc Blues của người da đen: “Vì Blues không xanh vì điệu blues đen.” Lúc này thi phẩm đầu tay của ông, “Tôi không còn cô độc” mới xuất bản được vài tháng (1956). Tên ông còn mới tinh trên văn đàn miền Nam. Cũng còn mới tinh là bài thơ và bút hiệu Tô Thùy Yên dưới đây, xuất hiện ở trang 10 trong cùng số báo:
Tôi lên tiếng
Tôi gật đầu trước mặt ái tình
Như một loài cỏ ngoan vâng lời gió dạy
Kìa máu chảy ngoài đường
Kìa máu chảy
Tôi ra giữa công trường cất tiếng kêu oan
Nhân loại ngây thơ đời đời chịu tội
Sắt đỏ cày nhăn trán mịn màng
Lúa đầy đồng người gặt thiếu ăn
Chúng nó đòi thủ tiêu thi sĩ
Tôi là thi sĩ tôi yêu
Chúng ta góp tay đẩy đời đi tròn
(Tô Thùy Yên, Sáng Tạo số 8, 5.1957, trang 10)
Và ở hai trang trước, cũng cùng số báo, là một bài thơ và người thơ sau này đều cùng nổi tiếng bên nhau, gần nhau, trở thành ba thi sĩ thơ tự do trong văn học sử Việt Nam suốt 60 năm qua:
Tôi sẽ bỏ đi rất xa
Tôi sẽ bỏ đi rất xa thành phố
Có những bờ hè
Và những người gặp nhau buổi sáng thứ hai
Không cười với nhau một lần
Không nói với nhau lấy một câu
Người con gái áo tím đã trả lời: không có thì giờ!
Phải người con gái đã trả lời: không có thì giờ!
Và tôi không dám góp ý kiến
Vào chuyện người ta
Nhưng òng tôi thầm hỏi:
Như một người bơ vơ
Hỏi một người bơ vơ
Có những người yêu nhau không có thì giờ
Chim lấy đâu mà về tổ
Tôi lấy đâu mà làm thơ
Em lấy đâu mà đọc những bài thơ sắp viết.
(Nguyên Sa, Sáng Tạo số 8, 5.1957, trang 8)
Chỉ một số báo, Sáng Tạo số Tháng Năm, 1957, 60 năm trước, chúng ta có ba bài thơ như thế, ba thi sĩ như thế, tạp chí như thế mới là tạp chí văn chương. Và văn chương như thế mới gọi là văn chương sáng tạo. Khi tôi viết những dòng này, hai người trong số trên đã ra đi, chỉ còn Tô Thùy Yên ở Houston, nhưng không thấy lên tiếng gì nữa. *
*Tòa soạn Sáng Tạo trước sau chỉ có hai người: Mai Thảo và Đặng Lê Kim, như ghi trong ô vuông trong hình trên ở trang bìa 3 tờ báo. Sau này ở Sài Gòn có người tự nhận là thư ký tòa soạn Sáng Tạo, điều đó không đúng. Ông quản lý Đặng Lê Kim hiện ở Úc, có qua thăm gia đình ở California, có ghé thăm tôi ở tòa báo, ông có thể xác nhận điều này. (3 Tháng Giêng, 2017).
Hàng loạt trận bão đưa mưa lớn, tuyết, khí lạnh đến khắp nước Mỹ
SAN FRANCISCO, California (NV) – Mưa, tuyết, và tình trạng lạnh cóng sẽ thấy ở khắp nơi trên nước Mỹ tuần này, khi một loạt các trận bão từ hướng Tây kéo tới.
Bão sẽ đổ thêm mưa và tuyết xuống tiểu bang California trong vài ngày tới, theo bản tin của ABC News, đe dọa có lụt lội và đất chuồi.
Khoảng hơn 30.5 cm nước mưa dự trù sẽ trút xuống vùng Trung California từ nay tới Thứ Bảy và ở các vùng đồi núi, gồm cả rặng Sierra Nevada và Rocky Mountains, có thể có tới 1 m tuyết, theo các chuyên gia khí tượng thuộc ABC News.
Hàng ngàn người dân ở vùng San Francisco Bay Area đã trong tình trạng mất điện vì gió mạnh và mưa lớn tối hôm Thứ Ba.
Trong khi đó, một bầu không khí lạnh cóng từ Bắc Cực thổi xuống đang hướng về vùng Trung Tây và Đông Bắc nước Mỹ.
Các chuyên gia khí tượng của ABC News nói rằng cái lạnh vì gió có thể xuống tới -2 độ F ở Buffalo, tiểu bang New York, và 19 độ F ở Washington, DC.
Khi bầu không khí Bắc Cực này hòa lẫn với các hệ thống mưa bão khác ở khu vực Tây nước Mỹ, các chuyên gia khí tượng của ABC News nói rằng sẽ có tuyết ở vùng Bắc và Nam khu vực bờ biển miền Đông nước Mỹ trong cuối tuần này.
Tuyết có thể khởi sự rơi xuống vùng Đông Bắc vào sáng ngày Thứ Sáu.
Trận bão thứ nhì có thể đưa tuyết rơi nhiều xuống vùng Bắc tiểu bang Georgia và North cùng South Carolina.
Trận bão này sau đó có thể tiến lên vùng bờ biển miền Đông và đổ tuyết xuống các thành phố như Boston và New York. (V.Giang)
Man beaten to death by Vietnamese Police
Police raided a group people playing an old Vietnamese game of Bau Cua Ca Cop Tuy Phuoc district, and beat 29 year old Đặng Phạm Toàn to death. Villagers and patrol members took Toan to the emergency centers in An Nhon town but he passed away on the way to the hospital.
Bánh canh cá lóc
1-Nguyên liệu
Xương heo: 500gr
Cá lóc: 1-2 con (khoảng 1kg)
Cà rốt: 2 củ
Củ cải trắng: 1 củ
Hành tây: 1 củ
Hành ngò, nước mắm, muối, đường phèn, ớt, hành tỏi, tiêu,…
Bánh canh bột gạo: 1 kg
Rau đắng, giá sống.
2-Cách làm
a-Chuẩn bị
Hành tỏi băm nhuyễn.
Xương heo chặt miếng vừa ăn rồi cho qua nước đang sôi khoảng 3 phút để loại bỏ nước dơ xong rửa lại bằng nước lạnh để ráo.
Cá lóc cạo sạch nhớt bằng muối và chanh cho sạch xong rửa lại bằng nước lạnh để ráo.
Cà rốt, củ cải trắng cạo vỏ rửa sạch rồi cắt khúc hoặc tỉa hoa.
Hành ngò cắt nhuyễn, rau giá rửa sạch.
Hành tím cắt lát.
Bánh canh rửa qua nước lạnh
b-Tiến hành nấu
Xương heo cho vào nồi nấu sôi với khoảng 1 lít nước, xong bớt lửa vớt bọt đều cho nước trong và cho chút muối, khoảng 1 h sau lọc xương lấy nước cho củ cải đỏ và củ cải trắng vào hạ lửa nhỏ và vớt bọt thường xuyên cho chút đường phèn vào nêm nếm. Ta có nồi nước dùng.
Nấu nồi nước, khi nước gần sôi ta cho cá vào luộc khoảng 15 phút với củ hành tây. Khi cá chín vớt cá ra để nguội, lọc qua ray lấy nước bỏ cặn rồi cho vào nồi nước dùng luôn.
Cá nguội ta gỡ lấy phần thịt ra rồi ướp chút hành tỏi xay nguyễn, 2 muỗng canh nước mắm, 1/2 muỗng café tiêu, 1 muỗng café đường (trộn nhẹ để cá không nát) cho thấm gia vị.
Phi hành cắt lát cho vàng và thơm rồi vớt hành ra để riêng. Sử dụng chảo ta thêm dầu ăn phi hành tỏi còn lại rồi cho cá đã ướp vào xào, khi nghe thấy mùi thơm ta cho vào nồi nước dùng đang sôi. Ta nêm nếm lại nồi nước dùng lần cuối với khẩu vị tùy ý
Bánh canh trụng qua nước sôi để ráo.
3-Hoàn tất
Để hoàn tất ta làm các bước sau
-Múc bánh canh vào tô ăn nóng. Chan nước dùng ngập bánh cho cá trên mặt tô cùng vài củ cải đỏ cải trắng, rắc chút tiêu hành ngò thái nhuyễn.
-Ăn kèm chút rau giá với nước mắm nguyên chất và ớt thật cay.
-Bánh canh cá cho rau đắng vô ăn đúng khẩu vị miền Tây “Ngon ngọt, đậm đà khó quên.” Chúc ngon miệng!
Bún Suông Vịt Ao Thiếc, Gò Công
Trong dịp về thăm Gò Công, chúng tôi được thưởng thức một món ăn bình dân đặc sắc là bún suông vịt.
Bún suông vốn là món ăn đặc sản của miền Tây, chúng tôi từng được thưởng thức mỗi khi có dịp ghé các tỉnh Vĩnh Long, Cần Thơ… Ở Sài Gòn, thỉnh thoảng chúng tôi cũng ghé sạp số 1020 Bún Suông Cô Mai, nơi duy nhất tại Sài Gòn có món bún suông đặc sản này.
Quán bún suông vịt mang tên Bún Suông Vịt Ao Thiếc cũng là nơi duy nhất tại thị xã Gò Công, phục vụ món bún suông vịt từ nhiều năm nay. Quán bún suông vịt Ao Thiếc là một căn nhà nhỏ bé khiêm nhượng so với tiếng tăm của một quán ăn đặc sắc, bên cạnh công viên Ao Thiếc. Mặt tiền công viên Ao Thiếc, đường Nguyễn Trọng Dân, phường 3, là một trong những đường phố lớn của thị xã Gò Công. Từ đường Nguyễn Trọng Dân nhìn vào công viên Ao Thiếc, quán bún suông vịt Ao Thiếc ở phía bên phải của công viên.
Rẽ vào chừng hai chục mét trên con đường nhỏ phía bên phải của công viên Ao Thiếc, chúng tôi thấy nhiều xe đạp, gắn máy, cả xe hơi nữa, đậu đầy trước quán Bún Suông Vịt Ao Thiếc. Vậy là đã có nhiều người chờ đợi giờ quán mở cửa để thưởng thức món bún suông vịt.
Quán mở cửa tầm giờ trưa mỗi ngày. Bên trong có chừng 5-7 bộ bàn ghế xoàng xĩnh, phía trước, trong khoảng sân nhỏ hẹp, sắp đặt thêm 2-3 bộ bàn ghế nữa. Khách ùa vào ngồi chật các bàn khi quán bắt đầu phục vụ.
Chúng tôi nhận thấy, quán bún suông vịt Ao Thiếc là hàng quán độc nhất vô nhị trong các nơi bán bún suông chúng tôi được biết, khi ở đây chế biến món bún suông thêm vào thịt vịt. Sạp bún suông Cô Mai trong chợ Bến Thành được nhìn nhận là đặc biệt hơn các quán bún suông tại miền Tây Nam Bộ, ở chỗ con tôm trong tô bún suông ở đây to bự, lại có chén tương đặc biệt để làm nước chấm con tôm. Trong tô bún suông của quán bún suông vịt Ao Thiếc, thay con tôm là những miếng thịt vịt hầm kỹ, chặt to bản, thứ vịt được gọi là “vịt siêu nạc.”
Đặc biệt nếu khách yêu cầu đùi vịt, tô bún suông sẽ rất hấp dẫn với cái đùi vịt khá lớn, khối thịt nạc của đùi vịt kềnh lên qua chỗ da vịt được hầm kỹ nứt ra.
Nồi nước lèo được nấu từ xương heo với nước dừa, thêm thịt vịt nữa, tạo nên vị ngon thật đậm đà cho nước lèo của tô bún. Ở Gò Công không hiếm dừa xiêm, hoặc từ cây dừa xiêm trồng tại địa phương, hoặc mua ở các vùng lân cận, thồ về bằng xe gắn máy dễ dàng, nên nồi nước lèo của bún suông Ao Thiếc luôn được nấu với nước dừa xiêm. Nước lèo của bún suông vịt Ao Thiếc được xem là ưu điểm mặc nhiên của quán. Nước lèo ở các hàng bún suông khác ít khi được nấu với nước dừa xiêm, vì giá thành của tô bún sẽ cao, nên chỉ được nấu bằng nước dừa khô, không thắm đượm bằng nước dừa xiêm.
Trước mặt chúng tôi, tô bún suông vịt trông đẹp mắt, chỉ nhìn cũng đã có cảm giác ngon. Những con suông vàng nhạt màu nghệ, được làm bằng thịt con tôm quết nhuyễn với chút ít cá thác lác để tạo chất kết dính và độ dai. Lần chúng tôi thưởng thức bún suông tại sạp bún suông Cô Mai trong chợ Bến Thành, trong tô bún có 2 con suông và 1 con tôm. Con suông tại sạp Cô Mai màu đỏ, do được quét gạch tôm rồi để khô. Con suông của quán bún suông vịt màu vàng nhạt, được hòa trộn với một chút bột nghệ. Con suông ở đây nhỏ, nên mỗi tô bún có tới 7-8 con suông.
Chúng tôi từng tìm hiểu con suông như thế nào ở miền Tây Nam Bộ, đã được chủ nhân một quán bún suông ở thành phố Vĩnh Long giải thích rõ ràng: “Tạo hình chả tôm dùng cho tô bún giống hình con đuông, thứ côn trùng tinh sạch và thơm ngon bởi chỉ ăn đọt cây dừa, có rất nhiều ở miền Tây Nam Bộ. Nên từ đó đã kêu chệch tên con đuông thành con suông, để đặt tên cho thứ chả tôm dùng với bún này. Theo tui biết, bún suông đầu tiên là món ăn đặc sản của Vĩnh Long, do bà con địa phương chế biến ra, căn bản cũng chỉ là nước lèo cho đậm đà và bún, thêm thịt thà chi đó, và đủ thứ rau sống rau thơm nữa. Bà con xứ Vĩnh Long đã chế biến, thêm tô bún với thứ chả tôm này, lại tạo hình dáng tương tự con đuông, kêu là bún suông là dzậy.”
Chúng tôi được biết, sạp bún suông Cô Mai hiện diện trong chợ Bến Thành đã gần 70 năm, lúc bà Mai chủ sạp mới 17 tuổi. Chị Vân, cháu ngoại bà Mai, phụ trách sạp bún suông Cô Mai hiện nay cho biết, sạp bún suông Cô Mai hình thành từ công thức chế biến món bún suông của người Vĩnh Long. Như vậy món bún suông đã ra đời ở miền tây Nam bộ từ lâu năm, và sự “cải biên” trong chế biến món bún suông của quán Bún Suông Vịt Ao Thiếc – Gò Công, đã làm phong phú cho món ăn dân dã miền tây Nam bộ này thêm đặc sắc.
Đứng Thẳng Làm Người (Kỳ 118)
1,474 ngày trong nhà tù Cộng Sản Việt Nam
Hoàng Khương, tức Nguyễn Văn Khương, phóng viên báo Tuổi Trẻ, người viết loạt bài phóng sự điều tra về việc cảnh sát giao thông quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh, nhận hối lộ của mấy tay thừa tiền rửng mỡ để lấy xe đua vi phạm đang bị giữ trong công an ra. Duyệt kế hoạch làm việc, chi tiền công tác phí, duyệt bài cho đăng lên báo đâu phải do thằng Khương tự quyết, mà phải là tổng biên tập lúc bấy giờ là Vũ Văn Bình. Tay Vũ Văn Bình này biết làm báo mẹ gì, nguyên là cán bộ lãnh đạo thành đoàn được điều động sang nắm tờ Tuổi Trẻ thay ông Lê Hoàng, khi ông Lê Hoàng bênh vực lính của ông là Nguyễn Văn Hải (bị tù chung với Nguyễn Việt Chiến báo Thanh Niên) mà bị bứng đi. Mai mỉa ở chỗ thằng Hoàng Khương bị tù tội danh “đưa hối lộ” mà “nạn nhân” lại là cảnh sát giao thông quận Bình Thạnh. Cùng “ốm đòn” với Hoàng Khương có thêm thằng em vợ nó với vai trò “giúp sức.” Còn cả bộ sậu lãnh đạo báo Tuổi Trẻ lúc đó phủi tay không có trách nhiệm gì, chắc thằng Hoàng Khương lại ngậm ngùi tiếc sếp cũ Lê Hoàng?
Tôi nhìn kỹ thấy có nét giống Hoàng Khương xưa, bèn nói lớn:
-Nhớ rồi. Lúc đó tao có đọc báo, mày bị chúng nó gài bẫy rồi.
Tôi mới nói được tới đó thì nghe kêu tên tôi tới phiên kiểm tra đồ cá nhân nên tôi không nói nữa mà đi tới chỗ kiểm đồ. Cũng không có gì lôi thôi, đứa công an ngồi kiểm đồ tại đó chỉ chiếu lệ, bởi lẽ nó biết tôi từ trại khác chuyển sang, những đồ mang theo tất nhiên trại khác đã cho nhận mới có, chớ có phải mình từ ngoài mới vô đâu mà soi cho kỹ. Hơn nữa khi chia ra phòng giam thì tụi công an bên đó còn làm lại lần nữa.
Xong rồi có một thằng công an trại Bố Lá dẫn tôi đi qua khu nữ. Đến nơi cùng với mấy đứa đi cùng xe với tôi ban đầu. Tại một căn nhà chỉ có mái tôn ở trên, xung quanh trống hoác không có vách, dưới nền xi măng trải hai cái chiếu để kiểm tra đồ đạc của tù nhân. Có thêm một cái bàn và ghế bằng gỗ nó bắc ra giữa sân. Một cán bộ nam khoảng khoảng 30 tuổi ngồi sẵn ở đó, tôi quên không biết nó tên gì. Nó phải ngồi viết tay một một lúc hai tờ biên bản cộng với hai tờ thống kê để tạm giữ các loại giấy tờ, bằng cấp, tiền đô la của tôi… gần hết cả buổi sáng. Đến khi đằng kia kiểm tra đồ mấy đứa tù nữ mới xong xuôi hết và đưa vô phòng giam xong rồi thì biên bản chỗ tôi vẫn chưa xong.
Mất thời gian khá lâu mới ổn các thứ giấy tờ này, nó đưa cho tôi giữ mỗi thứ một bản, nó giữ một bản. Xong mới kêu con cán bộ trại kiểm tra đồ tới làm việc với tôi. Tôi nhìn thấy con này đổ tóc dài cột ra sau lưng, già chát cỡ tôi mà mới mang hàm đại úy, đeo bảng tên Trần Thị Sen, ngồi trên cái ghế nhựa nhỏ, còn đồ đạc của tôi đổ cái chiếu trải dưới nền nhà. Nhìn là biết ngay loại “trình độ yếu kém,” tôi nghỉ làm công an cách đó hơn mười năm rồi, nếu tôi còn tiếp tục làm việc tới giờ này thì thấp nhất cũng phải là trung tá. Con Trần Thị Sen này nói giọng trọ trẹ miền Trung, không rõ tỉnh nào.
Tôi đã nghe mấy đứa tù ngồi chung xe nói bọn trại Bố Lá này đối xử với tù nhân gian ác lắm, gặp chúng nó là chúng nó lột sạch không từ thứ gì gì nên tôi để ý nhìn kỹ từng động tác hai bàn tay con Sen này. Nó vừa bốc từ món đồ dùng cá nhân của tôi lên săm soi, vừa quăng ra ngoài vừa nói cái này không được mang vào, cái kia không được mang vào, v.v… và v.v…
Tôi quát nó ngay lập tức:
-Không được ném đồ của tôi, hư hỏng món gì cán bộ Trần Thị Sen phải đền. Tài sản cá nhân của tôi phải bỏ tiền ra mua mới có, đâu phải từ trên trời rơi xuống. Tôi từ trại giam khác tới chớ không phải ở ngoài mới vô đây. Đây là đồ nhựa, nội quy được phép mang vào.
Con Trần Thị Sen quát lại tôi:
-Con này ở đâu tới mà dám quát cán bộ?
Tôi sấn tới chỉ vào mặt Trần Thị Sen quát to hơn:
-Mất dạy. Bao nhiêu nhiêu tuổi mà dám gọi tôi là “con này?” “Con này” ở tù ba trại rồi, đến trại này là trại thứ tư nghe rõ chưa? Chưa có trại này dám ném đồ đạc của tôi nghe. Đừng tưởng mặc bộ đồ công an rồi muốn làm gì thì làm nhé. Ức hiếp tù thường phạm quen thói rồi vì thì chúng nó không biết, với con này là không xong đâu.
Trần Thị Sen trợn mắt nhìn tôi, chưa kịp phản ứng, tôi quay ra ngoài gào to lên:
-Chỉ huy trại giam này đâu? Đến đây mà coi cấp dưới của các người vi phạm phạm pháp luật, ngang ngược đàn áp tù chính trị nè.
Trong cái im ắng buổi trưa của trại giam Bố Lá, tiếng gào của tôi nghe âm vang, lồng lộng. Cũng rất nhanh chóng xuất hiện một cán bộ nam đứng tuổi chạy tới kêu con Trần Thị Sen ra ngoài to nhỏ mấy câu rồi bỏ đi.
(Còn tiếp)
