WASHINGTON, DC (NV) – Ba phúc trình quan trọng được công bố trong tháng này nhận định rằng Tổng Thống Donald Trump gây hại nghiêm trọng cho nền dân chủ Mỹ với tốc độ đáng kể kể từ khi ông trở lại Tòa Bạch Ốc, NPR đưa tin hôm Thứ Sáu, 20 Tháng Ba.

Phúc trình hàng năm của V-Dem, một viện nghiên cứu tại đại học University of Gothenburg của Thụy Điển kết luận rằng nền dân chủ ở Mỹ đã xấu đi đến mức họ hạ bậc nền dân chủ Hoa Kỳ từ hạng 20 xuống hạng 51 trong số 179 quốc gia.

Trong khi đó, Bright Line Watch, một tổ chức phi đảng phái theo dõi nền dân chủ Mỹ, sau khi khảo sát hơn 500 học giả ở Mỹ, đi đến kết luận rằng hệ thống chính trị của Hoa Kỳ hiện đang nằm gần trung điểm giữa dân chủ tự do và độc tài.

Bên cạnh đó, một phúc trình khác của Freedom House, tổ chức tư vấn dân chủ có trụ sở ở Washington, được công bố hôm Thứ Năm cho thấy trong số các nước tự do, Mỹ cùng với Bulgaria và Ý là những nước có sụt giảm lớn nhất về các quyền chính trị và tự do dân sự vào năm ngoái.

“Sự phát triển ở Mỹ đang hướng tới chế độ độc tài, điều mà những người lập quốc muốn tránh,” ông Staffan Lindberg, giám đốc sáng lập của Viện V-Dem, nhận định. “Đây là sự suy giảm nhanh nhất từ trước đến nay trong lịch sử nước Mỹ và là một trong những nơi mà nền dân chủ suy thoái nhanh nhất trên thế giới.”

Hơn 4,000 học giả khắp thế giới đóng góp vào phúc trình của V-Dem.

Bà Olivia Wales, phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc, bác bỏ phúc trình của V-Dem và gọi đó là “tuyên bố lố bịch được một tổ chức thiên vị trắng trợn đưa ra.”

Bà nói ông Trump là người tranh đấu cho tự do, dân chủ, và là tổng thống minh bạch và dễ tiếp cận nhất từ trước tới giờ.

Bản thân ông Trump từng bác bỏ những chỉ trích rằng ông cố gắng cai trị đất nước như nhà độc tài.

Ông Lindberg cho biết V-Dem hạ bậc Mỹ dựa trên việc chính quyền Trump tập trung quyền hành pháp, dẫm lên luật pháp, qua mặt Quốc Hội, và tấn công vào các phương tiện truyền thông và tự do ngôn luận.

“Dưới chính quyền Trump, nền dân chủ bị đảo ngược chỉ trong một năm trong khi ông Modi ở Ấn Độ và ông Erdogan ở Thổ Nhĩ Kỳ phải mất 10 năm mới làm được, còn ông Orban ở Hungary thì bốn năm,” ông Lindberg phân tích, ý nói đến Thủ Tướng Narendra Modi của Ấn Độ, Tổng Thống Recep Tayyip Erdogan của Thổ Nhĩ Kỳ, và Thủ tướng Viktor Orban của Hungary.

Cả ba nhà lãnh đạo này lên nắm quyền thông qua các cuộc bầu cử dân chủ, nhưng các học giả nói rằng họ đã làm suy yếu nguyên tắc kiểm soát và cân bằng đối với nhánh hành pháp để tìm cách bảo đảm họ duy trì quyền lực.

Trump là người rất hâm mộ ông Orban và đã ca ngợi ông là “người mạnh mẽ cứng rắn.” (NNL) [đ.d.]

WASHINGTON, DC (NV) – Chính quyền Tổng Thống Donald Trump lại đệ đơn lên tòa liên bang kiện đại học Harvard University vi phạm luật dân quyền liên bang khi không bảo vệ sinh viên Do Thái và Israel sau vụ tấn công khủng bố của Hamas ngày 7 Tháng Mười, 2023, theo CBS News hôm Thứ Sáu, 20 Tháng Ba.

Trong đơn kiện dài 44 trang, Bộ Tư Pháp yêu cầu tòa án ở Massachusetts kết luận rằng trường đại học phân biệt đối xử một cách bất hợp pháp đối với những sinh viên này bằng “hành vi cố tình và sự thờ ơ có chủ ý của trường đối với sự quấy rối mang tính phân biệt đối xử đối với sinh viên Do Thái và Israel và tạo ra một môi trường giáo dục thù địch” sau ngày 7 Tháng Mười.

Chính quyền Trump cho biết họ đang tìm cách lấy lại hàng tỷ đô la Harvard nhận được từ các cơ quan liên bang.

Trong đơn kiện, Bộ Tư Pháp cáo buộc Harvard nhiều lần thách thức luật liên bang bằng cách phân biệt đối xử với sinh viên Do Thái và Israel. Các luật sư của bộ cho biết những sinh viên này chịu đựng sự “quấy rối nghiêm trọng, lan rộng và xúc phạm” trong khuôn viên trường, bao gồm cả trong các cuộc biểu tình phản đối Israel, vì lý do chủng tộc hay nguồn gốc quốc gia của họ.

Bộ Tư Pháp cáo buộc Harvard biết về việc quấy rối sinh viên Do Thái và Israel, nhưng không làm gì để ngăn chặn, bao gồm cả việc không thực thi các quy tắc trong khuôn viên trường.

“Harvard vẫn cố tình thờ ơ với mức độ thù địch trong khuôn viên trường và việc này trở nên nổi tiếng toàn quốc đến mức các thành viên của Quốc Hội viết về điều này,” các luật sư của chính quyền viết trong đơn kiện.

“Harvard cũng cố tình từ chối thực thi các quy tắc trong khuôn viên trường – các quy tắc mà họ thực thi đối với người khác – khi nạn nhân là người Do Thái hoặc Israel. Điều này gửi thông điệp rõ ràng đến cộng đồng Do Thái và Israel của Harvard rằng sự thờ ơ không phải là tai nạn. Các nạn nhân này bị loại ra một cách cố tình và bị từ chối quyền tiếp cận cơ hội giáo dục bình đẳng trên thực tế.”

Một phát ngôn viên của Harvard cho biết trường “đã thực hiện các bước thực chất, chủ động để giải quyết các nguyên nhân gốc rễ của chủ nghĩa bài Do Thái và tích cực thực thi các quy tắc và chính sách chống quấy rối và chống phân biệt đối xử trong khuôn viên trường.”

“Chúng tôi sẽ tiếp tục ưu tiên công việc quan trọng này và sẽ biện hộ cho trường trong vụ kiện này, vốn là hành động trả đũa và viện cớ khác của chính quyền vì nhà trường từ chối chuyển giao quyền kiểm soát Harvard cho chính phủ liên bang,” phát ngôn viên này nói.

Chính quyền Trump cảnh báo rằng nếu Harvard không thực hiện một số thay đổi nhất định thì họ sẽ mất nguồn tài trợ liên bang.

Đại học Harvard University dự kiến nhận được hơn $2.6 tỷ tiền tài trợ từ Bộ Y Tế, theo Bộ Tư Pháp. (NNL) [đ.d.]

SAN FRANCISCO, California (NV) – Một đợt nắng nóng sớm thiêu đốt các tiểu bang miền Tây nước Mỹ trong tuần này và phá nhiều kỷ lục nắng nóng ở California và Arizona, NBC cho biết hôm Thứ Sáu, 20 Tháng Ba.

Cộng đồng Martinez Lake ở Yuma County, Arizona, đạt mức nhiệt độ 110 độ F hôm Thứ Năm, lập kỷ lục về nhiệt độ Tháng Ba cao nhất từng được ghi nhận trong lịch sử nước Mỹ, theo Sở Thời Tiết Quốc Gia.

Thời tiết như mùa Hè dự kiến sẽ kéo dài và lan rộng về phía Đông trong những ngày sắp tới.

Tại khắp miền Nam California và các tiểu bang vùng Tây Nam, khoảng 38 triệu người đang được cảnh báo nắng nóng. Nhiệt độ cao ở mức trên 90 độ F và thậm chí trên 100 độ F xảy ra khắp khu vực do một vòm nhiệt lớn vẫn bao trùm miền Tây nước Mỹ.

Hôm Thứ Năm, nhiệt độ ở Palm Springs, California, đạt 107 độ F, lập kỷ lục cho Tháng Ba. Kỷ lục trước đó, 105 độ F, mới được thiết lập một ngày trước đó.

San Francisco lên 85 độ F vào Thứ Năm, nhiệt độ Tháng Ba nóng nhất từng được ghi nhận ở đây. Tuần này cũng đánh dấu lần đầu tiên San Francisco có bốn ngày liên tiếp vào mùa Đông ở mức nhiệt độ 84 hoặc trên 84 độ F. Thông thường, thành phố này chỉ có trung bình bảy ngày mỗi năm có mức nhiệt bằng hoặc hơn mức đó.

Một số kỷ lục nhiệt độ hàng ngày cũng bị phá vỡ khắp California, bao gồm 101 độ F ở Riverside hôm Thứ Năm. Các kỷ lục khác là 95 độ F ở Anaheim, 88 độ F ở Sacramento, và 85 độ F ở San Diego, theo Sở Thời Tiết Quốc Gia.

Trong khi đó, tại tiểu bang Arizona, thành phố Phoenix ghi nhận nhiệt độ trên 100 độ F lần đầu tiên trong năm hôm Thứ Tư, với mức cao nhất là 102 độ F. Đến Thứ Năm, nhiệt độ ở đây tăng đến 105 độ F.

“Đây không chỉ là ngày 100 độ F đầu tiên của năm 2026, mà còn là ngày 100 độ F sớm nhất trong năm ở Phoenix (lần gần nhất là ngày 26 Tháng Ba, 1988),” văn phòng sở tại của Sở Thời Tiết Quốc Gia viết trên X.

Phoenix được dự báo sẽ lên đến 106 độ F vào Thứ Sáu và Thứ Bảy. Cảnh báo nắng nóng khắc nghiệt được đưa ra ở khu vực này cho đến Chủ Nhật.

Las Vegas cũng nắng cháy tương tự. Hôm Thứ Năm, thành phố đạt kỷ lục mới cho nhiệt độ Tháng Ba là 95 độ F và được dự báo có thể lên tới 100 độ F vào Thứ Sáu.

Các kỷ lục mới cũng được ghi nhận ở hai tiểu bang Utah và Colorado. Thành phố Salt Lake hôm Thứ Năm ghi nhận 81 độ F, ngày 80 độ F sớm nhất của thành phố từng được ghi nhận và là kỷ lục mới cho Tháng Ba, trong khi nhiệt độ trung bình ở đây vào thời điểm này trong năm thường dao động quanh mức 57 độ F.

Vòm nhiệt trong tuần này là do một dải áp suất cao kéo dài giữ không khí nóng ở miền Tây giống như đậy nắp trên nồi.

Sự hâm nóng toàn cầu được cho là làm xảy ra các đợt nắng nóng thường xuyên hơn, dữ dội hơn, và kéo dài hơn. (NNL) [đ.d.]

WASHINGTON, DC (NV) – Tờ New York Times và phóng viên Julian E. Barnes đạt chiến thắng khi một chánh án liên bang tại Washington, DC, ra phán quyết bác bỏ chính sách báo chí của Bộ Quốc phòng với lý do vi phạm Hiến Pháp, theo nhật báo Washington Post loan tin hôm Thứ Sáu, 20 Tháng Ba.

Chánh Án Liên Bang Paul L. Friedman nhấn mạnh rằng “việc công chúng có quyền tiếp cận thông tin về những gì chính phủ đang làm trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.”

Lệnh của tòa yêu cầu khôi phục ngay lập tức thẻ tác nghiệp cho ký giả Barnes và tuyên bố vô hiệu bản thỏa thuận mà các báo đã từ chối ký.

Cuộc tháo chạy và sự trỗi dậy của “báo chí thân hữu” 

Mọi chuyện bắt đầu vào Tháng Mười, 2025, khi Bộ Quốc Phòng dưới sự lãnh đạo của Bộ Trưởng Pete Hegseth đưa ra một quy định chấn động đó là các nhà báo muốn giữ thẻ tác nghiệp tại Ngũ Giác Đài phải ký vào một thỏa thuận mới. Theo đó, bộ có quyền thu hồi thẻ của bất kỳ ai tìm cách thu thập thông tin mà bộ chưa cho phép công khai, ngay cả vào thời điểm đó không phải tin mật.

Hành động này đã dẫn đến một cuộc phản ứng mạnh chưa từng có. Hàng loạt hãng tin lớn như The New York Times, The Washington Post và các đài truyền hình lớn đồng loạt từ chối ký tên, chấp nhận để phóng viên bị đẩy ra ngoài hành lang quốc phòng thay vì chịu sự kiểm duyệt. 

Trong khi đó, một nhóm nhỏ các nhà hoạt động và cơ quan truyền thông cánh hữu thân chính quyền như nhà hoạt động Laura Loomer và Jack Posobiec lại nhanh chóng ký kết để giành lấy quyền tiếp cận.

Trận chiến pháp lý của New York Times 

Không chấp nhận sự im lặng, phóng viên Julian E. Barnes và tờ The New York Times đã kiện ra tòa. Họ lập luận rằng đây là một cuộc tấn công trực diện vào quyền tự do báo chí.

Chiều Thứ Sáu, Chánh Án Friedman tại Washington DC ra phán quyết đanh thép: Chính sách của ông Hegseth  là vi hiến. Lệnh của tòa đòi khôi phục ngay lập tức thẻ tác nghiệp cho ký giả Barnes và tuyên bố vô hiệu bản thỏa thuận mà các báo đã từ chối ký.

Mặc dù thẩm phán không ra lệnh khôi phục thẻ cho các phóng viên từ các cơ quan khác, nhưng ông đã hủy bỏ chính sách mà họ đã từ chối ký, mở đường cho họ được cấp thẻ tác nghiệp trở lại.

Ông Theodore J. Boutrous Jr., một luật sư của công ty pháp lý Gibson Dunn, đại diện cho tờ Times tại tòa, gọi quyết định của tòa là một sự “bác bỏ mạnh mẽ” đối với việc trấn áp thông tin của Ngũ Giác Đài trong thời chiến.

“Như tòa án đã công nhận, những điều khoản đó không chỉ vi phạm Tu Chính Án Thứ Nhất mà còn vi phạm nguyên tắc cơ bản rằng an ninh của quốc gia phụ thuộc vào một nền báo chí tự do,” ông viết trong một tuyên bố. “Phán quyết của tòa án không chỉ là chiến thắng cho tờ Times, ông Barnes và các nhà báo khác, mà quan trọng nhất là cho người dân Mỹ, những người được hưởng lợi từ sự đưa tin của họ về Bộ Quốc Phòng.”

Di sản của John McCain 

Phán quyết này không chỉ là thắng lợi của một tòa soạn, mà là sự bảo vệ cho nền tảng quyền tự do ngôn luận của Tu Chính Án Thứ Nhất. Hiến Pháp Mỹ không trao quyền cho chính phủ được phép “chọn lọc” ai là người được đưa tin dựa trên mức độ “vâng lời” của họ.

Sự việc này gợi nhắc đến lời cảnh báo bất hủ của cố Thượng Nghị Sĩ John McCain, một người vốn có mối quan hệ đầy sóng gió với báo chí nhưng luôn tôn thờ sự tự do. Ông từng tuyên bố: “Nếu bạn muốn bảo vệ dân chủ, bạn phải có một nền báo chí tự do và thường là đối lập. Nếu không có nó, tôi e rằng chúng ta sẽ mất đi rất nhiều quyền tự do cá nhân theo thời gian. Đó là cách mà các nhà độc tài bắt đầu.”

Ông McCain hiểu rõ rằng báo chí không phải là kẻ thù của nhân dân, mà là “người gác cổng” cho sự thật. Việc chính quyền Trump tìm cách “thanh lọc” báo chí chính là bước đi đầu tiên trong việc làm xói mòn trách nhiệm giải trình của Bộ Quốc Phòng trước công chúng. Quyết định của Chánh Án Friedman đã dựng lại bức tường ngăn cách giữa quyền lực nhà nước và sự thật báo chí, đúng như tinh thần mà McCain và các nhà lập quốc đã dày công bảo vệ.

Chiến thắng của nhật báo The New York Times là lời nhắc nhở rằng trong một nền dân chủ, sự an toàn của quốc gia không nằm ở sự che giấu, mà nằm ở một nền báo chí tự do. (MPL)