Du Tử Lê

Tôi vẫn nghĩ, người lạc quan, rộng lượng cách mấy, cũng không thể không nhận ra, trong lãnh vực văn học, nghệ thuật, nếu có những tên tuổi được biết đến, nhắc nhở nhiều, không hề vì tài năng thật thì, chúng ta cũng có không ít, những tài hoa lớn, bị định mệnh hàm hồ, đố kỵ đẩy vào quên lãng.

 Tính đố kỵ hay bản chất nghiệt ngã của định mệnh trước những tài hoa ngoại khổ, dường không bỏ sót một vùng đất, một thời đại nào.

Lịch sử văn học, nghệ thuật thế giới ghi nhận, có những tài hoa xuất chúng, khi sống bị lãng quên, bằn bặt. Nhưng cuối cùng, trên nấm mồ của họ, khi cỏ đã xanh, những vồng hoa rực rỡ nhất, đã được nhân gian biết ơn. Ngợi ca. Tưởng tiếc. Dẫu muộn màng.

Nói vậy, không có nghĩa tài năng ngoại khổ nào, cuối cùng, khi đã nằm xuống, cũng được định mệnh tỵ hiềm, ganh ghét hồi tâm, buông tha! Thực tế, vẫn có những tài năng lớn, cuối cùng, khi nấm mồ được lấp thì, nó lại như một tầng lãng quên khác, phủ thêm lãng quên lên di hài người quá cố!

Cũng thế, đành hanh định mệnh kia, không quên Việt Nam.

Tôi muốn nói giai đoạn văn học, nghệ thuật miền Nam, 20 năm, dù ngắn ngủi, nhưng chẳng vì thế mà được định mệnh miễn trừ.

Một trong những tài hoa rất mực của văn học, nghệ thuật miền Nam, 20 năm, theo tôi, là cố nhạc sĩ Lâm Tuyền.

Ông là tác giả của những ca khúc từng được những người cùng giới coi như kinh điển. Ðó là những tình khúc còn lưu truyền tới hôm nay, với nhịp đập của trái tim rực rỡ tài hoa trong tác phẩm, không vì thời gian mà giảm sút phần rưng rưng. Thổn thức.

Có thể chúng ta không biết tên những ca khúc như “Tiếng thời gian,” “Hình ảnh một buổi chiều” “Tơ Sầu, hay “Khúc nhạc ly hương,” “Nhắn người viễn xứ” hay “Lặng lẽ,” “Trở về dĩ vãng”… Nhưng tình cờ, đâu đó, chí ít cũng một lần, chúng ta đã nghe:

“Ðàn chim tung cánh xa khuất mờ
Chiều thu lưu luyến màu thương nhớ
Nhớ mái đầu ai nhuộm nắng vàng
Buồn biết bao giờ cho hết nguôi…” (1)

(Theo Wikipedia, Bách khoa toàn thư mở)

Ðó là đoạn mở đầu của ca khúc “Hình ảnh một buổi chiều.”

Vẫn với ca khúc “Hình ảnh một buổi chiều” nhạc Lâm Tuyền, lời Dạ Chung (bút hiệu một thời của đạo diễn Hoàng Vĩnh Lộc,” những người yêu nhạc ở thập niên (19), (19)60, nhiều người chưa (nếu không muốn nó là sẽ) khó quên câu:

“Anh không giữ trong tay một kho tàng hay một danh vọng nào cả! Anh chỉ giữ hình ảnh một buổi chiều, khi nắng vàng nhuộm thắm mái tóc em” in đậm đầu ca khúc. (1)

Hoặc:

“Chiều chiều ngùi trông xa khơi mờ sóng
Từng đàn chim bay trong hoàng hôn
Chơi vơi hồn ai tới chốn xa xôi
Khuất bóng Kim-Ô, chiều tàn lâm ly
Mây trời bao la!
Lòng buồn sầu ước, như lũ chim quyết tung cánh trời mây
Bao nhiêu giông tố hề chi
Bao nhiêu mưa gió biệt ly
Thề quyết ra đi từ đây…”

Ðó là đoạn đầu của “Khúc nhạc ly hương.” (2)

Hoặc nữa:

“Với ánh tơ sầu, sắc thắm muôn màu
Làm cho tim ta tê tái thương đau
Với ánh tơ sầu, ném xuống nhân loại
Làm cho bao giống người sầu đau.
Người nhạc sĩ kia ơi
Buồn thương, tương tư chờ ai?
Ðời người tươi thắm, sáng như ngàn sao
Nguồn nhạc tinh túy, xướng trong hồn người
Không bao giờ phai
Là suối rừng mai…” (3)

Ðó là “Tơ sầu.” Tình khúc được ghi nhận là đầu tay của tài hoa âm nhạc Lâm Tuyền, xuất thân từ cố đô Huế.

Ca sĩ Quỳnh Giao (cũng là giáo sư dương cầm), trong bài viết nhan đề “Lâm Tuyền và giấc mơ sông hồ,” có đoạn:

“…Toàn thể tác phẩm của Lâm Tuyền quả là ít, nhưng rất nghệ thuật và độc đáo. Vào thập niên 50, tân nhạc Việt Nam mới tiến qua ngưỡng cửa ‘phôi thai’, mà với nhạc thuật vững vàng, câu cú có hệ thống rành mạch như Lâm Tuyền thì thật ra rất hiếm. Nghe nhạc mình nhận ra trình độ của người sáng tác. Có học nhạc pháp, hòa âm mới viết được như thế.

Các nhạc trưởng có tài năng như Vũ Thành, Hoàng Trọng, Văn Phụng, Nghiêm Phú Phi đều công nhận giá trị nhạc thuật Lâm Tuyền và thích thú khi viết hòa âm cho các tác phẩm của ông…” (4)

Phải chăng, chính vì tài hoa Lâm Tuyền được những tên tuổi lừng lẫy trong giới, cùng thời công nhận mà ông đã bị định mệnh vùi dập, tàn nhẫn như ghi nhận sau đây của Trần Áng Sơn, trong tác phẩm nhan đề “Những trang khép mở”:

“Sau 1975, tôi gặp lại nhạc sĩ Lâm Tuyền mấy lần – ông già đi là lẽ dĩ nhiên – nhưng nỗi buồn ẩn hiện trong những nét khắc khổ trên gương mặt, khiến làm tôi nao lòng! Ðã từng biết ông, từng được ông truyền những kỹ thuật solo, làm sao tôi có thể thản nhiên!!!

“Ðã bước sang năm thứ 2 của thế kỷ XXI, Lâm Tuyền không còn nữa, ông mất cách đây mấy năm, ra đi âm thầm, đúng theo cách mà người ta đối xử với ông…” (Nhà XB Trẻ, Saigon. Tập 2. Tr. 141-146) (5)

Tôi cố tình in đậm cụm từ “…đúng theo cách mà người ta đối xử với ông” của tác giả họ Trần!

Du Tử Lê

(Kỳ sau tiếp)

_____

Chú thích:
(1) , (2), (3), (4), (5): Nđd.

Kỳ 152

Khiết từng chứng kiến nhiều cảnh nhận họ của người Tàu đổi với người Việt, thật hồn nhiên: “Ủa ông họ Lý à, tôi cũng họ Lý đây, chúng ta là anh em cả mà.” “Tốt lắm tiên sinh họ Trần, tôi cũng họ Trần, tưởng ai xa lạ!”

Ðiều đáng quý và lý thú là sau khi nhận họ như vậy người Tàu có bổn phận mời người bà con tự phương xa lại về nhà chè chén phè phỡn. Chúng ta hãy tưởng tượng trong đám thanh niên xuất ngoại làm cách mạng kia, vào đúng lúc phải “nhậm xà” với lạc rang trừ bữa mà được ông Tàu nhận họ như vậy để rồi mình có thể kéo thêm một vài anh bạn đến dự tiệc nhận họ thì còn gì bằng. Câu chuyện kéo nhau đi ăn gỡ như vậy, nhìn bằng con mắt nghiêm trang thực chẳng có gì đáng hãnh diện, khốn nhưng người Việt mình ưa trào phúng, nhất là vào những lúc thất vọng ê chề buồn nản nặng trĩu, thì thái độ trào phúng không những là lối thoát mà còn là phương pháp mầu nhiệm để bồi đắp lại những sinh lực đã mất.

Khiết ưa tìm hiểu đến nơi đến chốn, thấy rằng thái độ nhận họ một cách chí tình của người Tàu chẳng phải vì người Tàu quá ngây thơ. Nguyên do thuở nhỏ họ cắp sách đến trường, thì môn địa lý dạy ở nơi này vẫn mặc nhiên coi cái mẩu đất nhỏ bé dính liền với nước Tàu ở miền cực Nam kia là của nước Tàu, rồi cả những người không cắp sách đến trường cũng bị lây cái quan niệm lờ mờ đó và coi cái tên “Dệ Nàm” (tiếng Quan Hỏa) hay Dịt Nàm (tiếng Quảng Ðông) là tên một quận huyện nào đó của nước Tàu.

Nhưng chẳng biết lần này sẽ ra sao vì là trường hợp người vợ “Dệ Nàm” nhận họ.

Khiết đã theo bà Ðô về tới nhà. Bà giới thiệu Khiết với chú Nìn, giọng thao thao bất tuyệt. Khiết tuy đã nghe và nói khá sõi tiếng Quan Hỏa mà chỉ hiểu được lõm bõm, hình như đó là tiếng nói của tình cảm mà người nghe cần trực giác nhiều hơn cần lý trí. Chú Nìn chắc cũng chẳng hiểu gì hơn Khiết, nhưng chú nghe bằng trực giác, chú thong thả vuốt râu mép gật gù, miệng bập bập ống điếu thuốc lào, phun khói từng đợt nhịp với tiếng “ừ ừ” như để chấm câu. Khi bà Ðô vừa dứt, chú thân ái ngẩng nhìn Khiết… Bà Ðô sung sướng ứa nước mắt khi thấy chú Nìn ra nắm lấy hai cổ tay Khiết lắc lắc mấy cái mà rằng:

– Hẳn hỏ, ủa mán ta tchya tú shử sấn síi! (Tốt lắm, chúng ta đều là thân thích cả mà!)

VIII

Theo ông Hải dời Vientiane, rời mái học đường – Collège Pavie – nơi niên khóa cuối cùng vừa qua. Khóa lĩnh phần thưởng hạng ưu, về đến Hà Nội Khóa gặp kỳ nộp đơn thi vào hai nơi: Tòa Sứ và Sở Quan Thuế. Trong khi chờ kết quả, Khóa theo đúng lời mẹ dạy, thoạt về quê nội – làng Liên Phú – rồi quê ngoại – miền Ninh Tiếp – nhận họ hàng cả hai bên.

Sản xuất muối nấu vẫn là “nghề tay mặt” của quê ngoại, Khóa gặp một ông cậu khá vui tính, buổi chiều, chỉ đoàn người nhà đi chặt củi về nấu muối, ông nói:

– Cây xú, cây vẹt thổ sản của miền đồng lầy này lại được dùng làm củi đun nước biển của vùng. Rõ thật “nồi da nấu thịt.”

Trở lại Hà Nội, Khóa về thăm quê vị hôn thê ở Văn Lý (Nam Ðịnh). Nhạc phụ Khóa có ruộng muối ở đây Khóa không ngờ quê mẹ đã làm muối, đến quê vợ cũng làm muối nốt. Vì nhớ đến mẹ nhiều mà Khóa thích chú ý đến muối. Khóa so sánh thấy muối nấu hai miền Ðồng Bài Ninh Tiếp (Quảng Yên) khác với muối Văn Lý, phương pháp làm cũng khác. Ruộng muối là những vùng đất tháp phẳng không cao hơn mặt biển bao nhiêu, có những con ngòi dẫn nước biển vào. Khóa đã cùng nhạc gia cho gánh cát trải phẳng thành một lớp mỏng trên mặt ruộng muối, xung quanh luôn luôn có nước biền thấm qua đất. Buổi chiều Khóa cùng gia nhân vun cát lại thành đống, xúc lên phên, giội nước chất muối lọc theo mương chảy dồn về một cái hố xa, hôm sau láy gầu vục lên đổ vào một cái sân lát xi măng hay vôi gạch, xung quanh có gờ nhỏ cao chừng năm phân để giữ nước. Dưới sức nóng mặt trời nước bốc hơi còn lại muối, một thứ muối kết tinh thành từng hạt khá lớ màu ửng hồng – phải chăng vì có nước sông Hồng chảy ra cửa bể Văn Lý? Muối Văn Lý nổi tiếng hơn cả, chính thứ muối này mới đủ độ mặn để muối dưa, muối cà, là những món ăn nghèo, thuần túy dân tộc.

Rồi Khóa cũng đã từng theo gia nhân xe muối đến kho có rào xung quanh, một phó đoan ngồi kiểm soát, ra lệnh người phụ việc phát rổ, muối được xúc vào rổ cho có ngọn rồi đội vào đổ trong kho. Những người dân chuyên đội thường cạo đầu nhẵn thín (để về nhà dễ gội), thêm nước da người miền biển rám hồng, trông chẳng khác những vị sư hổ mang loại Lỗ Trí Thâm. Kho muối lợp tuyền bằng cói, hai chân mái chấm sát mặt đất, bên trong muối đổ đầy sát nóc. Mỗi lần đổ xong rổ muối ra, tên phó đoan người Pháp lại vứt vào rổ cho một jeton, sau này đổi thành tiền.

Khóa hỏi:

– Thưa thầy về mùa lạnh thì vùng ta nghỉ làm muối?

Cụ đáp:

– Mùa lạnh cũng có làm nhưng số thu hoạch rất ít, gọi là mùa chiêm.

Kỳ 151

Khiết giật mình quay lại, chết chưa, chàng mải suy nghĩ làm sao mà có người theo sát mình phía sau một quãng đường không biết. Người hỏi là cô gái khuôn mặt tròn phúc hậu đôi mắt mở rộng thơ ngây, Cam. Chàng gật đầu:

– Vâng, tôi là người Việt Nam, sao em biết?

– Thưa ông mẹ cháu đoán vậy nên sai cháu theo ông hỏi.

Khiết càng ngạc nhiên, hỏi:

– Thế mẹ em đâu?

Cô gái chỉ về một cái quán có hàng cột sơn đỏ đằng xa và nói:

– Mẹ cháu dặn nếu quả ông là người Việt Nam thì mời ông lại đằng quán.

– Thì chúng ta lại!

Khiết nói vậy rồi cùng cô gái quay gót, trong bụng đoán thầm mẹ cô hẳn người Việt lấy Tàu và mở ngôi hàng ở đó.

Khiết chỉ đoán đúng đại thể, sự thực không hoàn toàn như vậy. Hôm đó bà Ðô hết giờ làm việc đương trên con đường từ nhà thương Nam-Kinh về nhà, bà chợt dừng lại trên vỉa hè chú ý nhìn theo một khuôn mặt hơi cúi xuống và đăm chiêu đi ngược chiều ở bên kia đường sát bờ sông Tân-Hoài. “Ðúng là khuôn mặt người Việt-Nam mình” bà tự nhủ. Bà có quay lại bước theo mấy bước ngập ngừng toan đích thân sang hỏi. “Mẹ!” tiếng Cam đã từ nhà đi đón như thường lệ. Bà gật đầu cười lại với con, nhưng óc vẫn suy nghĩ lung lắm chưa biết tìm cách nào để hỏi người đó cho khỏi đường đột vô lễ. Bà chợt tìm ra, chỉ người khách vẫn lững thững tiến bảo Cam: “Mẹ trông người kia ngờ ngợ là người đồng hương, con hãy chạy lại hỏi nếu phải là người Việt Nam thì con mời ông ta lại, mẹ ngồi đợi ở quán ăn này đây.” Thấy Cam ngần ngại, Cam vốn rụt rè như vậy bà nói luôn: “Mau lên con, không có người đó đi mất.”

Khiết lại, bà Ðô gọi trà bánh thết, bà có hỏi qua vì sao Khiết có mặt ở đây rồi bà tự giới thiệu hoàn cảnh bà. Bà nói vắn tắt nhưng đầy đủ, bà giới thiệu Cam với Khiết và bày tỏ nỗi lo âu vô cùng của bà về nỗi Cam đã không được sống ở nước mà lại không có một bóng gia đình Việt nào ở đây rồi thì ra sao?

Khiết hiểu ý bà Ðô muốn tuy ở đất Tàu nhưng luôn luôn phải có “làn gió Việt” thổi qua để người con gái lớn lên ở đất Tàu kia của bà khỏi mất gốc vì – lời bà luôn luôn nhắc tới trong câu chuyện – “Cây có gốc, nước có nguồn, con người mà gốc chẳng biết nguồn không hay thì còn ra cái gì!”

Bà Ðô chép miệng lắc đầu ngừng nói khi câu chuyện tâm sự với người đồng hương đã hết.

Bà còn biết nói gì hơn? Bà bịn rịn còn muốn kéo dài giây phút họp mặt thêm chút nữa, bà hỏi:

– Dạ thưa, ở bên nhà quê ông ở đâu đấy ạ?

– Thưa bà – Khiết đáp – tôi quê ở Sơn Tây, huyện Thạch Thất!

– Quý hóa quá!

– Thế ông cùng các bạn hữu còn ở đây bao lâu nữa ạ?

– Thưa, chúng tôi cũng không rõ, còn tùy ở công việc và cấp trên.

– Thưa a a…

….

Bà Ðô ngừng lại, bà muốn mời cả bọn đồng hương đó đến nhà ăn cơm lắm nhưng bà biết chú Nìn sẽ phật ý lớn (tuy chú ưng chịu) bà không muốn vậy.

– Thưa a a…

ông cho biết quý danh để lỡ lần sau có gặp tôi thưa tên cho tiện.

– Thưa tôi là Khiết, Lê Tịnh Khiết!

Ðôi mắt bà Ðô chợt sáng lên. Tuổi tác không hề làm cùn nhụt trí thông minh của bà, bà thấy ngay cơ hội:

– Ông họ Lê? Trời ơi, ông cùng họ với tôi, quý hóa quá, tôi quê ở Quảng Yên. Thôi thế này ông nhé… nhưng chẳng hay hiện giờ ông có bận việc gì cần đi ngay không ạ.

– Thưa sớm mai tôi mới phải đi.

– Vâng nếu vậy thì mời ông về nhà tôi bây giờ, tôi giới thiệu ông với nhà tôi. Vâng… tôi giới thiệu., xin ông thứ lỗi cho… tôi giới thiệu ông là em họ tôi mới ở bên nước nhà sang đây hoạt động cách mạng… chúng ta há chẳng đồng tộc với nhau là gì… vâng xin ông cho phép tôi được nhận ông là em.

– Thưa bà sang đến đây được bà nhận họ coi là em, thật hân hạnh cho tôi!

– Con ơi – bà Ðô run run nắm lấy tay Cam đặt lên tay Khiết – từ nay con phải gọi ông Khiết đây là “cậu Khiết” nghe không, vai “cậu” là “em mẹ” con nhớ chứ?

Cam gật đậu, bà Ðô rơm rớm nước mắt, vội đứng dậy để giấu sự đó, bà tiến ra quầy giả tiền rồi quay lại mỉm cười – bà đã giữ lại bình tĩnh – nói với Khiết:

– Nào mời ông theo tôi!

Kỳ 150

Bà có nhớ ngày quân Nhật bất thần giội bom xuống hạm đội Hoa Kỳ ở Trân Châu Cảng không phải vì chính biến cố đó, mà thư từ liên lạc giữa Nam Kinh với nước nhà bỗng xáo trộn hẳn, một tháng trời qua bà không nhân được lá thư nào của Khóa.

Rồi thư Khóa tới, Khóa vẫn làm ở đoan, bé Thanh, cháu nội của bà, đã sắp lên năm. Vào năm 1943 bà được Khóa thư cho hay là Khóa không chịu được đời sống công chức, đã xin nghỉ dài hạn ở đoạn sau năm năm phục vụ ngành này. Sở dĩ Khóa phải xin nghỉ dài hạn không lương để rồi sẽ tìm cách xin thôi sau vì thiên hạ còn ở trong tình trạng chiến tranh, công chức đâu được quyền xin thôi. Bà sung sướng không thể tả được khi đọc những bức thư dài Khóa thuật lại những chuyến buôn lỗ lãi. Khóa lại tả cảnh Lào, nếp sống Lào trầm tĩnh hiền hòa khác hẳn nếp sống ào ạt hỗn độn của Tàu. Ðã tám năm giời bà không gặp Khóa, bà không thể mường tượng nổi thằng con giai độc nhất của bà bây giờ vẻ mặt dáng người ra sao. Bà còn giữ nguyên vẻ mặt dáng người của “nó” năm nào ở Lào Kay nhưng chắc chắn “nó” bây giờ khác xưa nhiều. Nhưng cứ đọc thư không thôi, bà cũng tin rằng Khóa khôn ngoan lanh lợi và ăn nói có duyên lắm.

Chú Nìn thuở còn ở Lao Kay, sau ngày người vợ cả mất, hay đi tìm khuây ở ca lâu và một lần mắc bệnh tình, vì vậy mà khi tục huyền với bà Ðô chú không thể có con được nữa. Ðó là cái phúc lớn cho bà Ðô, bà vẫn cám ơn thầm Trời Phật về điều này, một mình bà trả nợ đủ thôi, nợ chẳng nên thành dây thành rễ mà làm gì!

Tháng Tám 1945 Nhật đầu hàng đồng minh vô điều kiện, nước Trung Hoa bước lên hàng cường quốc thứ năm trong hàng ngũ đồng minh, vinh hạnh đó bà chẳng hề xơ múi của chú Nìn. Tại nước nhà Cách Mạng Tháng Tám thành công, nghe nói có lộn xộn nội bộ, nhưng bà vẫn nhận được thư đều của Khóa, thế là được! Nhưng rồi sang năm sau phòng quan rút về Tàu, nghe chừng nội bộ lộn xộn dữ, thư Khóa không tới, rồi kháng chiến toàn quốc… bà Ðô có cảm tưởng bà rơi chìm nghỉm xuống một vực sâu. Thêm một tin sét đánh: gia đình ông Kiển nhất định dời đi Hồng Kông, “thật là con người bất nhân, chỉ nghĩ đến tiền” – bà nghĩ thầm thế, nhưng rồi bà hồi tâm thấy rằng mình đã ích kỷ, trách cứ ông Kiển vô lý chỉ vì thương và lo cho Cam không còn một hình bóng nào của đất tổ để mà bấu víu cho khỏi mất gốc.

Cam đã mười sáu. Có phải đây là xứ lạnh, con gái dậy thì muộn, hay vì xa đất tổ thân yêu thích hợp cho sự nảy nở cơ thể cũng như tâm hồn, Cam tuy tới tuổi đôi tám mà còn ngây ngô như đứa nít mới lớn. Nước da Cam trắng hồng và rất mịn, khuôn mặt tròn phúc hậu, mái tóc mềm, đen, cắt ngắn ngang vai, đôi mắt to đen lúc nào cũng như ngạc nhiên hết từ vật này đến vật nọ, hết từ chuyện này đến chuyện nọ. Cam chính là hình ảnh xinh đẹp phúc hậu của bà Ðô xưa hồi còn con gái, nhưng kém sắc sảo hơn nhiều. Nhìn Cam người ta có thể liên tưởng đến một đức trẻ chỉ có cơ thể lớn bồng lên một cách bất thường. Bà Ðô cũng hiểu thế lắm, bà muốn phát điên lên, trời ơi, rồi đây không còn một gia đình Việt Nam nào nữa ở đây, thì Cam sẽ ra sao, Tàu không ra Tàu, Việt không ra Việt!

Chỉ còn một điều làm bà yên lòng đôi chút là Cam nói tiếng Việt rất sõi, rất trôi chảy. Ðiều này bà phải nhớ ơn gia đình ông Kiển, nhớ ơn nhiều, nhiều lắm.

Vừa may lúc đó Khiết tới.

Lạy giời, lạy Phật!

VII

Như chúng ta biết, Khiết cùng một số bạn cách mạng trẻ sang đây hoạt động tìm thế liên minh các lực lượng quốc gia để chống lại đoàn thể Việt Minh Cộng Sản hiện đương nắm chính quyền. Khiết hoạt động mạnh, đi đi lại lại như mắc cửi trên con đường xe hỏa nối Nam Kinh với Thượng Hải, nhưng vào dịp phải đợi, hoặc đợi tổ chức hội nghị sắp tới, hoặc đợi đại biểu đoàn thể bạn sắp tới… thì Khiết hết sức lợi dụng những ngày giờ được nghỉ xả hơi đó mà vãn cảnh Nam Kinh, đi thăm và tìm hiểu những sử tích Nam Kinh. Khiết mua một bản đồ Nam Kinh có kèm một quyển chỉ nam sơ lược, nhiều khi Khiết phải lật mở cuốn Trung Quốc Sử lược để tra cứu thêm về một vài nhân danh, địa danh…

Hôm đó vừa ở Thượng Hải về Nam Kinh, Khiết đã tới gặp vị lão thành cách mạng, xin người đứng làm trưởng phái đoàn dẫn anh em đến yết kiến Thống Chế Tưởng Giới Thạch tại Trùng Khánh để giành lấy sự ủng hộ tích cực hơn của Quốc Dân Ðảng Tàu, vị lão thành cách mạng quyết định hôm sau phái đoàn sẽ lên đường. Thế là Khiết được dịp nghỉ xả hơi từ trưa hôm đó đến sáng hôm sau. Chàng thủng thẳng đi ngược dòng sông Tần Hoài lên phía trên, nhìn bãi cát trắng phau với hàng liễu rủ, cái soi ở giữa sông tràn ngập ánh nắng trưa, trông tưởng như có nhích lại gần bờ hơn chút đỉnh. Chàng vừa tựa vai vào một thân liễu thì có tiếng hỏi rụt rè nhưng trong trẻo, ngay phía sau:

– Xin lỗi ông, ông có phải là người Việt Nam không ạ.