Không biết từ đời thuở nào tôi đã vô cùng ái mộ nền văn minh Hy Lạp. Hy Lạp với những đền đài uy nghi tráng lệ song lại rất giản đơn, thanh nhã. Hy Lạp với những thần linh uy mãnh song lại mỹ miều như những con người ngọc và đầy đam mê rất người. Và rồi dưới ảnh hưởng của Nietzsche, tôi biết ái mộ thêm tinh thần sáng lóa, tinh khôi của thiên tài Hy Lạp, biểu lộ một cách bi tráng, lẫm liệt qua những bi kịch gia vĩ đại, những triết gia độc đáo tiền Socrates, Plato. Cuối cùng, Henry Miller với cuốn du ký tuyệt vời “The Clossus of Maroussi” đã đưa tôi vào những vườn olive, vườn chanh thơm ngát bên bờ biển, gặp gỡ những người Hy Lạp đầy sức sống, nồng nàn tình người.
Với tình yêu Hy Lạp đó tôi đã dịch Alexis Zorba vào năm 1969.
Nguyễn Hữu Hiệu
Kỳ 94
Zorba nắm lấy cánh tay tôi và dìu tôi đứng dậy:
– Chúa đã sống lại, bạn ơi! À! Nếu tôi còn trẻ như ông! Luôn luôn lao đầu tới trước! Trong công việc, rượu, tình yêu, và không sợ cả Thượng Ðế lẫn quỉ thần. Ðó chính là tuổi trẻ.
– Con cừu đang nói đó, Zorba! Nó đã trở thành man rợ, nó đã trở thành con chó sói!
– Bạn ơi, con cừu đã trở thành Zorba, chính Zorba nói, tôi xin cam đoan như vậy! Nghe tôi đây, sau này ông có thể nguyền rủa tôi cũng được. Tôi là một Sinh Bá nhà Hàng Hải. Tôi không có ý nói đã phiêu bạt khắp thế giới, không, không phải thế! Nhưng tôi đã trộm cắp giết người, nói dối, ngủ với vô thiên ủng đàn bà và đã phạm tất cả mọi điều răn. Có bao nhiêu tất cả? Mười à? A! Tôi muốn có hai mươi, năm mươi, một trăm để tôi vi phạm luôn thể. Tuy nhiên nếu có một Thượng Ðế tôi sẽ không sợ khi phải trình diện trước mặt ngài. Tôi không biết phải giải thích thế nào để ông có thể hiểu. Tôi cho rằng tất cả những điều đó không có một chút quan trọng nào cả. Thượng Ðế mà thèm để ý tới những con sâu đất và cân nhắc tất cả những việc chúng làm ư? Và giận dữ, lôi đình, và lo buồn bởi vì người ta lầm lạc và trèo lên con sâu cái hàng xóm hoặc nuốt một miếng thịt vào ngày Thứ Sáu thiêng liêng ư? Xì! Ði đi, mấy ông cha cố chuyên húp súp sùm sụp!
– Ðược rồi, Zorba, tôi nói để chọc tức hắn, được rồi, Thượng Ðế sẽ không hỏi bác ăn gì, nhưng chắc chắn ngài sẽ hỏi bác đã làm gì!
– Tôi, tôi xin nói với ông, ngài cũng không thèm hỏi vậy nữa. Tại sao mi biết vậy, tên Zorba dốt đặc cán mai kia? Ông sẽ hỏi như vậy. Tôi biết chứ! Chắc chắn như vậy, bởi vì, nếu tôi có hai đứa con trai, một đứa khôn ngoan, ngăn nắp, tằn tiện, hiếu thảo, còn đứa kia du-đãng, tham ăn, sống ngoài vòng pháp luật và chuyên môn chạy theo đàn bà, tôi cũng chấp nhận cả hai đứa, dĩ nhiên. Nhưng tôi không biết tại sao tôi thích đứa thứ hai hơn. Có lẽ vì nó giống tôi chăng? Nhưng ai có thể nói được rằng tôi giống Thượng Ðế hơn lão tư tế Stephanos suốt ngày đêm luồn cúi và ki cóp tiền?
“Thượng Ðế cũng thích hưởng lạc, giết tróc, phạm những điều bất công, làm ái tình, thích những cái bất khả, y hệt tôi. Ngài ăn cái gì ngài thích, chiếm đoạt người đàn bà nào ngài muốn. Nếu ông trông thấy một người đàn bà duyên dáng đi qua, tươi như hoa, trái tim ông đập thình thịch. Ðột nhiên, mặt đất nở ra và nàng biến mất. Nàng đi đâu? Ai cướp nàng? Nếu nàng là một người hiền thục người ta sẽ nói: Thượng Ðế đã bắt nàng. Nếu nàng là một người tai quái, người ta sẽ nói: Ma quỉ đã bắt mụ đi. Nhưng tôi, ông chủ, tôi đã nói với ông và tôi xin nhắc lại: Thượng Ðế và ma quỷ chỉ là một!”
Tôi nín thinh, bặm môi như thể muốn ngăn chặn cho những chữ khỏi thoát ra. Những chữ và một tiếng thét lớn. Và tiếng kêu đó muốn diễn tả điều gì? Nguyền rủa, hân hoan, tuyệt vọng hay giải thoát? Tôi không biết.
Zorba cầm cây gậy, trật mũ hơi lệch sang một bên, nhanh nhẹn nhìn tôi thương hại và cặp môi hắn rung động giây lát hình như hắn muốn nói thêm một điều gì. Nhưng hắn không nói gì cả và vội vã bước đi đầu ngẩng cao, hướng về phía làng.
Trong ánh nắng buổi xế chiều, tôi trông cái bóng to lớn của hắn vung vẩy cây gậy trên đá cuội. Toàn thể bãi biển trở nên sống động khi Zorba đi qua. Tôi lắng tai nghe một hồi lâu, bước chân hắn xa dần rồi mất hẳn. Thình lình, tôi vùng dậy khi chợt thấy mình cô đơn? Tại sao? Ðể đi đâu? Tôi không biết. Tâm trí tôi không quyết định. Chính thân thể tôi nhẩy lên. Chính nó, một mình nó quyết định, không hỏi ý kiến tôi.
– Tiến lên! Nó ra lệnh.
Tôi đi về phía làng một cách quả quyết và vội vã. Thỉnh thoảng tôi dừng lại và hít thở hương xuân. Ðất có mùi hoa cúc, và càng tiến về gần những mảnh vườn tôi càng chìm ngập vào những luồng hương thơm của hoa chanh, hoa cam và nguyệt quế. Ở phương Tây, ngôi sao hôm bắt đầu nhẩy nhót một cách hân hoan trong bầu trời tím.
“Biển, đàn bà, rượu, làm việc say mê!” tôi miễn cưỡng lẩm bẩm những lời nói của Zorba trong khi bước đi, “Biển, đàn, bà, rượu, tình yêu, không sợ Trời đất quỉ thần chi ráo… đó là tuổi trẻ!” Tôi nhắc đi nhắc lại như để thêm can đảm, và tôi tiếp tục tiến bước.
Thốt nhiên, tôi đứng dừng ngay lại như thể tôi đã đến nơi mong muốn. Ở đâu? Tôi nhìn quanh: Tôi đang đứng trước nhà góa phụ. Sau hàng rậu lau say và lê gai, tôi nghe thấy một giọng đàn bà dịu dàng ngân lên nho nhỏ. Tôi lại gần, rẽ lá nhìn vào. Dưới tàn lá cam, có một người thiếu phụ mặc đồ đen, ngực nở nang. Nàng vừa cắt những cành trổ hoa vừa cất tiếng hát. Trong ánh hoàng hôn, tôi trông thấy bộ ngực nửa trần của nàng sáng lóa.
