PHÚ YÊN, Việt Nam (NV) – Đập chắn nước của hồ thủy lợi buôn La Bách, tọa lạc tại huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên, có thể vỡ bất kỳ lúc nào. Giới hữu trách chỉ cảnh báo chứ chưa biết làm gì để ngăn chặn thảm họa.
Hồ thủy lợi buôn La Bách nằm ở phía Tây thị trấn Hai Riêng (huyện Sông Hinh), được xây dựng trên diện tích hơn 91 hécta, dung tích 2.2 triệu mét khối nước, cung cấp nước tưới cho 100 hécta lúa hai vụ và 178 hécta hoa màu.
Theo báo Tuổi Trẻ, hồ là một công trình nhân tạo được xây dựng từ Tháng Năm, 2005, vốn đầu tư 24.6 tỷ đồng, và được khánh thành Tháng Bảy, 2012. Hồ thủy lợi chính thức hoạt động và được chuyển giao cho ủy ban huyện Sông Hinh quản ltrị, vận hành năm 2013. Mục tiêu xây dựng hồ này là giảm lũ, lụt trong mùa mưa và cung cấp nước sinh hoạt, nước tưới cho dân chúng ở khu vực hạ du trong mùa khô.
Tuy đã ngốn gần 25 tỷ đồng và chỉ mới sử dụng chưa đầy bốn năm nhưng đập chắn nước của hồ không còn an toàn cho khu vực hạ du. Theo tờ Tuổi Trẻ thì nhiều đoạn ở thân con đập dài chừng 240 mét này bị thấm nước, có chỗ nước chảy thành dòng. Chưa kể có một đoạn chừng 20 mét ở chân đập bị lún, gãy.
Sở Nông Nghiệp-Phát Triển Nông Thôn tỉnh Phú Yên thừa nhận, đập La Bách không còn an toàn và trở thành đặc biệt nguy hiểm vì mùa mưa, lũ đã đến. Đáng lưu ý là tính mạng, tài sản của 150 gia đình sống cách chân đập khoảng 600 mét đang bị đe dọa trực tiếp. Cơ quan này nói thêm rằng, đến giờ này vẫn chưa biết tại sao đập chắn nước của hồ La Bách lại xuống cấp tới mức đáng ngại và đáng ngạc nhiên như vậy.
Tuy đây là chuyện cấp bách nhưng việc khảo sát – đánh giá mức độ hư hại và tìm giải pháp để bảo vệ đập chắn nước của hồ La Bách đã được chính quyền tỉnh chuyển cho chính quyền huyện Sông Hinh… xem xét.
Việt Nam hiện có hàng trăm hồ chứa nước như hồ La Bách. Do dung tích của hồ nào cũng từ mức hàng triệu khối nước trở lên nên dân chúng Việt Nam ví von đó là những trái bom nước.
Hồi trung tuần tháng này, báo chí Việt Nam từng cấp báo, đập chính của hồ Núi Cốc (diện tích 32 cây số vuông, dung tích 170 triệu khối nước), tọa lạc ở tỉnh Thái Nguyên cũng đang có những hiện tượng tương tự như hồ La Bách.
Theo một thống kê do Bộ Nông Nghiệp-Phát Triển Nông Thôn công bố cách nay bốn năm thì Việt Nam có khoảng 7,000 hồ, cung cấp nước cho thủy lợi và thủy điện. Trong số này, có 317 hồ “không an toàn” vì được xây dựng theo phương pháp thủ công, hoặc khả năng khảo sát thiết kế của chủ đầu tư còn hạn chế.
Đó là lý do trong bốn năm vừa qua, tại Việt Nam có khoảng 20 vụ vỡ đập chắn nước của các hồ chứa nước dành cho thủy lợi, thủy điện. Lần nào cũng có người chết, nhà cửa, ruộng vườn bị hủy diệt.
Theo một kết quả điều tra được công bố cách nay hai năm thì các đập chắn nước đã vỡ trong hai năm 2013, 2014 đều mắc một số lỗi nghiêm trọng: Không đủ khả năng chống lũ, đập không đảm bảo kích thước, thiếu khả năng xả, hoặc đập bị xuống cấp, cửa xả lũ bị hư nhưng không được sửa chữa, nước thấm qua thân đập, mối xâm hại thân đập…
Đáng nói là đến nay, những khiếm khuyết vừa kể vẫn chưa được sửa chữa. Sau phong trào xây dựng ồ ạt các công trình thủy điện, Bộ Xây Dựng loan báo, họ đã phát giác khá nhiều đập chắn nước của những hồ chứa nước dành cho thủy điện không đạt yêu cầu an toàn. Do quy mô của các hồ chứa nước dành cho thủy điện lớn hơn, ẩn họa trở thành khó lường vì số gia đình có thể bị “bom nước” xóa sổ lên tới hàng trăm ngàn.
Điểm đáng chú ý là giống như trường hợp hồ La Bách, chính phủ chỉ cảnh báo về thảm họa “bom nước,” còn chuyện sửa chữa, bảo đảm an toàn cho sinh mạng và tài sản của dân chúng thì chính phủ chuyển cho chính quyền các địa phương.
Giới lãnh đạo chính quyền nhiều địa phương đã thẳng thừng phủ nhận trách nhiệm này vì không có tiền. Năm ngoái, một viên chức chịu trách nhiệm quản lý các hồ chứa nước của tỉnh Đắk Nông nói rằng, tỉnh của ông có khoảng 200 hồ chứa nước dành cho thủy lợi.
Khoảng một nửa số này không an toàn nhưng ông không thể làm gì khác vì không có tiền. Để sửa chữa số hồ, đập đang trong tình trạng không an toàn, Đắk Nông cần 500 tỷ đồng nhưng ngân sách chỉ cấp 15 tỷ.
Tương tự, giám đốc Sở Nông Nghiệp-Phát Triển Nông Thôn Quảng Ngãi từng nói rằng, tất cả các hồ chứa nước tại tỉnh này đều không an toàn, có thể vỡ bất kỳ lúc nào. Ông “kêu gào” nhiều lần rằng điều đó đe dọa hàng trăm ngàn dân nhưng chưa bao giờ nhận được đủ tiền để sửa chữa. (G.Đ)
