WASHINGTON, DC (NV) – Chiến đấu cơ F-15 bị bắn rơi trên vùng tây nam Iran hồi tháng trước, dẫn đến một nhiệm vụ giải cứu phi công ngặt nghèo, có lẽ bị một hỏa tiễn vác vai do Trung Quốc chế tạo bắn rơi, NBC News hôm Thứ Bảy, 30 Tháng Năm, dẫn lời từ ba người biết rõ sự việc.

Trong những ngày đầu của cuộc xung đột, Trung Quốc cũng có thể đã cung cấp cho Iran một hệ thống radar cảnh báo sớm tầm xa có khả năng phát hiện phi cơ tàng hình vốn được thiết kế để tránh bị phát hiện, theo một trong những người này và một giới chức Mỹ biết rõ sự việc, cũng theo NBC News.

Quân đội Mỹ đang tích cực điều tra hoàn cảnh chiếc F-15E Strike Eagle này bị bắn hạ hồi Tháng Tư, các nguồn tin cho biết. Đây là lần đầu tiên trong nhiều thập niên một chiến đấu cơ Mỹ bị hỏa lực đối phương bắn rơi.

Hiện chưa rõ hoả tiễn phòng không vác vai đang đề cập được chuyển giao khi nào. Nhưng việc Iran sử dụng vũ khí do Trung Quốc chế tạo làm phức tạp thêm quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh, trong lúc Tổng Thống Donald Trump đang tìm kiếm sự hỗ trợ của Trung Quốc để chấm dứt cuộc xung đột. 

Vụ này đang mở ra một câu hỏi lớn hơn chiến sự Iran đó là Trung Quốc không chỉ là đối thủ kinh tế và chính trị của Mỹ mà ngày càng là một đối thủ trên thị trường vũ khí và trong các cuộc chiến ủy nhiệm toàn cầu.

Về mặt kỹ thuật, F-15E Strike Eagle không phải là chiến đấu cơ tàng hình theo nghĩa hiện đại như F-22 hay F-35. “Máy bay tàng hình” là loại phi cơ được thiết kế để giảm khả năng bị radar, hồng ngoại, âm thanh hoặc các hệ thống dò tìm khác phát hiện, thường bằng hình dáng đặc biệt, vật liệu hấp thụ sóng radar, giảm tín hiệu nhiệt, và hạn chế phản xạ điện từ. Tuy nhiên, NBC News cho biết Trung Quốc cũng có thể đã cung cấp cho Iran một radar cảnh báo sớm tầm xa, gọi là YLC-8B, có khả năng phát hiện các phi cơ tàng hình vốn được thiết kế để né tránh radar. 

Điều này mới là điểm đáng chú ý chiến lược. Một hỏa tiễn vác vai có thể bắn hạ phi cơ bay thấp. Nhưng một hệ thống radar có khả năng nhìn thấy phi cơ tàng hình, nếu thật sự được triển khai hiệu quả, sẽ đánh vào một trong các nền tảng quan trọng nhất của ưu thế quân sự Mỹ đó là khả năng tiến vào vùng trời đối phương mà không bị phát hiện sớm.

Trong bối cảnh đó, phản ứng của Tổng Thống Trump đối với Trung Quốc càng đáng chú ý. Tòa Bạch Ốc dẫn lại lời ông Trump nói rằng Chủ Tịch Tập Cận Bình có hứa rằng Trung Quốc sẽ không cấp vũ khí cho Iran: “Chủ Tịch Tập hứa với tôi rằng ông ấy không gửi bất kỳ vũ khí nào cho Iran. Đó là một lời hứa đẹp. Tôi tin lời ông ấy.” 

Một Tổng Thống Mỹ phải công khai nói rằng ông tin lời hứa của lãnh đạo Trung Quốc về việc không cấp vũ khí cho Iran là một tín hiệu chính trị rất lớn. Câu nói của ông chủ Toà Bạch Ốc cho thấy chiến dịch quân sự của Mỹ tại Trung Đông không chỉ đối diện Iran mà còn phải tính đến cái bóng của Bắc Kinh. Nếu Trung Quốc cung cấp vũ khí, radar, vệ tinh, linh kiện lưỡng dụng hoặc dữ liệu hỗ trợ cho Iran thì mỗi kế hoạch hành quân của Mỹ đều phải tính thêm rủi ro từ một cường quốc thứ ba.

NBC News cho biết Trung Quốc từng bán số lượng lớn vũ khí cho Iran trong thập niên 1980 và 1990, gồm hỏa tiễn đạn đạo, hỏa tiễn chống hạm, xe tăng, pháo binh và chiến đấu cơ. Sau khi Liên Hiệp Quốc áp đặt cấm vận vũ khí đối với Iran năm 2006, Trung Quốc giảm các thương vụ vũ khí lớn, nhưng tiếp tục cung cấp linh kiện và kỹ thuật có thể dùng cho cả mục đích dân sự lẫn quân sự. 

Đầu tháng này, chính quyền Trump cũng cáo buộc Trung Quốc cho phép Iran tiếp cận vệ tinh Trung Quốc để giúp Tehran nhắm mục tiêu vào lực lượng Mỹ trong khu vực. Bộ Ngoại Giao Mỹ cấm vận ba công ty vệ tinh Trung Quốc mà Washington nói đã cung cấp hình ảnh và dữ liệu để Iran tấn công lực lượng Mỹ tại Middle East. Tuy nhiên, Trung Quốc phủ nhận cáo buộc này. 

Một giới chức Mỹ nói Washington biết rõ mọi điều Trung Quốc đang làm để hỗ trợ Iran, nhưng cho rằng sự hỗ trợ đó “không đáng kể” và “không có tác động tác chiến quyết định.” Tuy nhiên, nếu một hỏa tiễn Trung Quốc trong tay Iran có thể bắn rơi một chiến đấu cơ Mỹ, thì câu hỏi không chỉ là tác động có “quyết định” hay không. Câu hỏi là chi phí chiến tranh của Mỹ đã tăng lên bao nhiêu khi đối thủ của Mỹ cung cấp cho Iran các công cụ đủ rẻ, đủ nhỏ, nhưng đủ nguy hiểm.

Vai trò của Trung Quốc giờ đây thay đổi trên bàn cờ quyền lực thế giới. Bắc Kinh không còn chỉ là công xưởng của thế giới, hay đối thủ thương mại của Washington. Trung Quốc đang trở thành một nhà cung cấp kỹ thuật quân sự, linh kiện lưỡng dụng, radar, vệ tinh và hệ thống phòng không có thể làm suy yếu ưu thế của Mỹ trong các chiến trường xa. Nếu Nga là đối thủ quân sự truyền thống thì Trung Quốc là đối thủ công nghiệp-quân sự kiểu mới trước việc Bắc Kinh không nhất thiết phải trực tiếp tham chiến, nhưng có thể làm cho đối thủ quân sự của Mỹ bắn chính xác hơn, nhìn xa hơn, và sống sót lâu hơn.

Sự việc F-15 bị bắn rơi không có nghĩa Trung Quốc thắng Mỹ trên chiến trường nhưng phơi bày một thực tế mới đó là một cuộc chiến giữa Mỹ và Iran nhanh chóng trở thành bài kiểm tra năng lực vũ khí Trung Quốc. Và khi Washington phải vừa đánh Iran, vừa nài Bắc Kinh đừng tiếp thêm vũ khí cho Tehran, cán cân quyền lực toàn cầu không còn giống thời Mỹ độc quyền bước vào chiến trường và quyết định nhịp độ cuộc chơi. (MPL)

ATLANTA, Georgia (NV) –  Trong một nền tư pháp vốn thường yêu cầu mọi người đứng trước tòa phải nói thật, một thẩm phán liên bang trong Địa Hạt Tư Pháp Liên Bang Số 11th lại bị phát giác không chỉ có quan hệ ngoài hôn nhân với một viên cảnh sát cấp cao, mà còn quan hệ tình dục ngay trong phòng làm việc tại tòa, trong giờ hành chánh, tiếng rên rỉ to đến mức nhân viên có thể nghe được, theo kết quả điều tra của hệ thống tòa án liên bang, AP tường thuật hôm Thứ Sáu, 29 Tháng Năm. 

Nếu tòa án là nơi người ta thường nghe tiếng búa gõ, tiếng luật sư tranh luận, tiếng nhân chứng tuyên thệ, thì trong sự việc này, các thư ký luật lại nghe những âm thanh mà không ai được đào tạo trong trường luật để ghi vào hồ sơ. Đáng nói hơn, khi bị chất vấn ban đầu, vị thẩm phán này gọi các cáo buộc là “quá đáng” và phủ nhận từng điểm một, trước khi cuối cùng thừa nhận có quan hệ tình dục ngoài hôn nhân với viên cảnh sát.

Theo AP, Địa Hạt Tư Pháp Liên Bang Số 11, gồm Alabama, Florida và Georgia, quyết định vị thẩm phán này chỉ nhận một hình thức “khiển trách riêng tư.” Tên của đương sự, cũng như địa điểm tòa án cụ thể, không được công bố. AP cũng không thể xác nhận danh tính của người này.

Trong hệ thống liên bang, chức vụ thẩm phán được bổ nhiệm trọn đời. Họ có thể bị kỷ luật bằng khiển trách công khai hoặc riêng tư, bị tạm ngưng giao hồ sơ, nhưng chỉ có thể bị bãi nhiệm thông qua thủ tục luận tội tại Quốc Hội. Nói cách khác, một người dân thường nói dối trước tòa có thể đối diện cáo buộc hình sự; còn một thẩm phán nói dối trong điều tra nội bộ về hành vi của chính mình thì có thể tiếp tục ngồi ghế xét xử, miễn là ủy ban tin rằng người đó còn “khả năng hối cải.”

Báo cáo điều tra nói viên chánh án và sĩ quan cảnh sát “quan hệ tình dục trong văn phòng của chánh án trong giờ làm việc, và tạo tiếng ồn đến mức nhân viên có thể nghe được.” Ngoài ra, thẩm phán này còn tham dự một sự kiện chính trị đảng phái, điều bị xem là không phù hợp với chuẩn mực trung lập tư pháp.

Ủy ban kỷ luật nói họ chọn khiển trách riêng tư vì đương sự rút lại các lời khai sai, chấm dứt mối quan hệ, hứa không dự các sự kiện chính trị đảng phái trong tương lai, và có “thành tích phục vụ tòa án vốn gương mẫu.” Đây là một kiểu lý luận kiểu bao che nếu trước đây phục vụ tốt, sau này hứa ngoan thì hiện tại có thể được dấu tên.

Nhưng không phải ai cũng hài lòng. Ông Lester Tate, một luật sư thường bảo vệ các thẩm phán Georgia trong các vụ sai phạm tư pháp, nói hình thức kỷ luật này giống như một “cái vỗ nhẹ vào cổ tay.” Ông nói ông bị sốc vì không có hình phạt nghiêm khắc hơn đối với các lời khai sai của đương sự trong quá trình điều tra. Luật Sư Tate nói một người được bổ nhiệm trọn đời và ngồi xét xử người khác cần phải trung thực về chính sai sót của mình.

Cuộc điều tra bắt đầu khi một thư ký luật báo cáo rằng thẩm phán này nhiều lần có hoạt động tình dục với viên cảnh sát trong văn phòng. Sau đó, Chánh Án William Pryor của Địa Hạt Tư Pháp Số 11th yêu cầu trả lời. Đương sự phủ nhận ngay trong ngày, rồi hôm sau còn gợi ý rằng thư ký luật có thể bịa chuyện để trả đũa vì bị yêu cầu làm việc tại văn phòng.

Nhưng nhật ký ra vào và hình ảnh an ninh cho thấy sĩ quan cảnh sát thường xuyên đến phòng làm việc của vị chánh án trong đồng phục, vào khoảng giờ ăn trưa. Sáu thư ký luật nhớ thấy một người phù hợp với mô tả của sĩ quan này; ba người nói họ từng nghe những âm thanh có thể là hoạt động tình dục trong văn phòng đương sự.

Đây là chi tiết vừa bi hài vừa đáng xấu hổ. Trong một cơ quan công quyền, nơi từng chữ trong hồ sơ đều có thể định đoạt tự do, tài sản, danh dự của người dân, nhân viên lại phải làm việc trong một môi trường mà người đứng đầu vừa thiếu kiểm soát hành vi cá nhân, vừa ban đầu thiếu trung thực khi bị điều tra.

Đương sự sau đó đồng ý viết thư xin lỗi sáu thư ký luật, không nhận chức chánh án địa hạt khi đủ điều kiện, và không phục vụ trong các ủy ban. Những điều này nghe có vẻ như hình phạt, nhưng so với việc vẫn được giữ ghế, vẫn được giữ danh tính bí mật, và vẫn tiếp tục mang danh thẩm phán liên bang, thì công chúng có quyền hỏi nếu đây là người dân thường, liệu họ có được “khiển trách riêng tư” nhẹ nhàng như vậy không? (MPL)

WASHINGTON, DC (NV) – Việc Tổng Thống Donald Trump mua cổ phiếu công ty Dell Technologies trước khi công ty này được Ngũ Giác Đài trao hợp đồng trị giá $9.7 tỷ đang làm dấy lên báo động từ các tổ chức giám sát đạo đức chính phủ, vì tạo ra hình ảnh nhà lãnh đạo Hành Pháp có thể hưởng lợi tài chánh từ chính các quyết định của chính quyền do ông đứng đầu.

Theo nhật báo Washington Post hôm Thứ Năm, 28 Tháng Năm, hồ sơ kê khai tài chánh của chính phủ cho thấy ngày 10 Tháng Hai, danh mục đầu tư của ông Trump mua cổ phiếu Dell Technologies trị giá từ $1 triệu đến $5 triệu. Chín ngày sau, tại một cuộc vận động ở Georgia, Trump công khai khuyến khích dân chúng “hãy mua một máy tính Dell.” Sau đó, trong Tháng Ba, danh mục của ông tiếp tục có thêm ba lần mua cổ phiếu Dell.

Trong suốt mùa xuân, Trump tiếp tục khen ngợi hãng Dell tại các sự kiện công khai, gần đây nhất là trong một bữa tiệc trưa tại Rose Garden của Tòa Bạch Ốc. Chưa đầy ba tuần sau đó, cổ phiếu Dell tăng mạnh khi Bộ Quốc Phòng công bố hợp đồng lớn dành cho công ty con liên bang của Dell để giám sát việc mua phần mềm Microsoft cho quân đội Mỹ. Theo Ngũ Giác Đài, công việc của Dell sẽ giúp “sắp xếp hợp lý và hợp nhất” việc mua nhu liệu trong Bộ Quốc Phòng, Cộng Đồng Tình Báo và Tuần Duyên Mỹ

Chi tiết này làm vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn vì đây không phải là hợp đồng nhỏ, cũng không phải một giao dịch thương mại bình thường. Đây là hợp đồng quốc phòng gần $10 tỷ, liên quan đến Bộ Quốc Phòng, Cộng Đồng Tình Báo và hệ thống kỹ thuật của chính phủ liên bang. Khi người đứng đầu hành pháp có cổ phiếu trong một công ty, rồi công khai quảng cáo sản phẩm của công ty đó, rồi công ty đó nhận hợp đồng khổng lồ từ chính phủ, công chúng đứng trước câu hỏi quyết định này phục vụ quốc gia, hay “vô tình phục vụ túi tiền” của tổng thống?

Ông Greg Williams, giám đốc trung tâm Center for Defense Information thuộc Project on Government Oversight, nói sự việc này “chắc chắn gióng lên hồi chuông báo động về xung đột quyền lợi.” Bà Margaret Dylus-Yukins, cố vấn pháp lý cao cấp về đạo đức tại Campaign Legal Center và là cựu luật sư của Văn Phòng Đạo Đức Chính Quyền (Office of Government Ethics), nói dù các quy định mua cổ phiếu hiện nay không áp dụng cho tổng thống và phó tổng thống, chuẩn mực lịch sử là người lãnh đạo Tòa Bạch Ốc phải tránh ngay cả hình ảnh tự làm giàu. Bà nói việc ông Trump quảng bá một công ty do bạn của ông sở hữu, trong khi ông cũng đầu tư vào công ty đó, “tạo ra hình ảnh xung đột quyền lợi,” dù theo quy định hiện hành chưa chắc cấu thành vi phạm đạo đức.

Tòa Bạch Ốc trả lời theo cách quen thuộc kiểu không giải thích thẳng thắn vấn đề cổ phiếu, hợp đồng và lời quảng cáo của Trump, mà chuyển trọng tâm sang việc ca ngợi Michael Dell và vợ ông, Susan. Ông Kush Desai , phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc nói “lợi ích duy nhất” của Tổng Thống Trump là làm điều tốt nhất cho người dân Mỹ, và lời khen của ông dành cho gia đình Dell chỉ bắt nguồn từ khoản đóng góp hơn $6 tỷ của họ cho “Trump Accounts,” chương trình gieo vốn đầu tư cho 25 triệu trẻ em Mỹ thuộc tầng lớp lao động.

Đó là một câu trả lời lấp liếm. Vấn đề không phải gia đình Dell có đóng góp từ thiện hay không. Vấn đề là tổng thống có sở hữu cổ phiếu Dell hay không, có công khai quảng cáo Dell hay không, và chính quyền của ông có trao cho Dell một hợp đồng $9.7 tỷ hay không. Một khoản đóng góp “yêu nước” không thể tự động xóa đi nghi vấn xung đột quyền lợi.

Trump Organization nói các khoản đầu tư của tổng thống được quản lý bởi các định chế tài chánh độc lập bên thứ ba. Nhưng Washington Post lưu ý tài sản của Tổng Thống Trump được giữ trong một trust do các con ông quản lý, khác với quỹ tín thác “mù” của các tổng thống trước đây, vốn không do người nhà quản lý và được thiết kế để chủ sở hữu không biết các khoản đầu tư của mình đang được điều hành ra sao.

Về mặt pháp lý, Tổng Thống được miễn khỏi luật xung đột quyền lợi áp dụng cho nhân viên liên bang. Nhưng đó chính là lỗ hổng nguy hiểm. Luật có thể chưa bắt được hành vi này, nhưng đạo đức công quyền đã thấy vết nứt. Một nhà lãnh đạo quốc gia không thể vừa đứng trên bục kêu gọi mua sản phẩm của một công ty, vừa nắm cổ phiếu công ty đó, rồi để chính phủ của mình trao hợp đồng hàng tỷ đô la cho công ty ấy, mà vẫn đòi công chúng tin rằng mọi chuyện hoàn toàn trong sạch.

Điều trớ trêu là Trump từng nhiều năm chỉ trích các Dân Biểu Đảng Dân Chủ giao dịch cổ phiếu dựa trên thông tin nội bộ. Trong bài State of the Union hồi Tháng Hai, ông còn kêu gọi thông qua dự luật lưỡng đảng nhằm cấm các thành viên Quốc Hội giao dịch cổ phiếu, nhưng biện pháp đó bị đình trệ. Nay chính ông lại rơi vào một tình huống còn nặng hơn về mặt đạo đức: không phải một dân biểu mua cổ phiếu, mà là tổng thống Mỹ có cổ phiếu trong công ty được chính phủ của ông trao hợp đồng quốc phòng khổng lồ. (MPL)