Phạm Hồng Ân/SGN

I.

Tôi nhấc cái bao cát Mỹ lên cao, trút tất cả gia tài vào khoảnh quần trây-di túm ống của thằng Đực. Từ lọ dầu nhị thiên đường, thẻ bài cạo gió đến bọc ớt khô, đường chảy, thuốc rê, mắm ruốc, v.v…

Thằng Đực vừa cột ống quần, vừa đưa tay đuổi ruồi. Những con ruồi xanh mất dạy, ốm tong teo – cứ chực chui vào mũi, vào tai, vào miệng… đám tù binh rách nát. Có con cả gan bu thẳng lên mu tay thằng Đực. Chúng nhao nhao kêu tíu tít, chổng đít giành nhau hút chất bầy nhầy trong các mụn ghẻ, làm thằng Đực trân mình… muốn són đái.

Tôi đứng bám vào hàng rào kẽm gai. Hàng rào ngăn ngang, chia hai khu vực giam giữ khác nhau. Bên này: tù chính trị. Bên kia: tù hình sự. Thằng Đực thuộc tù hình sự. Nó bị bắt từ năm 1976 đến nay. Án: tập trung cải tạo, không ghi thời hạn. Bởi tội danh: hành hung nhân viên công lực. Khi hỏi, tại sao đánh cán bộ? Nó lầm lì ngước mặt lên mây xanh, như nói chuyện với đất trời. Mẹ, tại y cà chớn, tui quánh cho bõ ghét…

Tôi thương thằng Đực, vì nó thường chui rào qua khu chính trị, tìm tôi để xin thuốc. Nhiều lúc, tôi cũng đói meo, nhờ nó tiếp tế cho một ít. Xin qua xin lại nhiều lần, riết rồi thân nhau, coi nhau như anh em ruột thịt. Thằng Đực hút thuốc như ống khói tàu. Nó vừa được vợ thăm nuôi tuần trước, vài tuần sau, người ta thấy nó cầm bọc nilon đi lượm tàn thuốc khắp nơi. Tàn thuốc lượm về, nó ngắt bỏ chỗ đã hút, rồi trút phần thuốc còn lại vào túi. Chịu khó như thế, chẳng bao lâu nó được một túi thuốc lá tổng hợp rất ngon lành. Từ thuốc rê, xuân lộc, hoa mai, đà lạt, tam đảo… đến bến thành, sài gòn giải phóng…, rồi có cả samit, đân-hiu, ba số, v.v… Trời ơi, hương vị đậm đà! Mặc tình cho thằng Đực phun hơi nhả khói.

Chiều nay, chiều hai tám Tết. Chốc nữa, tôi và mười chín bạn tù khác sẽ được cách ly, để ngày mai trở về với gia đình. Chỉ còn vài tiếng đồng hồ thôi, khi cánh cửa các lán tù khép chặt lại, tôi sẽ thật sự xa thằng Đực, không biết bao giờ mới gặp lại. Chốn thâm sơn cùng cốc này, dẫy đầy chướng khí.

Mấy tháng đầu đến đây, tôi đã trải qua cơn sốt rét rừng tàn khốc. Thằng Đực phải đào tìm một loại rễ cây rừng, về bó vào tay tôi để chặn cữ rét. Buổi chiều, khi hết giờ lao động, nó nhảy ùm xuống dòng sông Đrây, lặng lẽ bơi ra xa, trầm ngâm đưa những mụn ghẻ toang hoác ra nhử cá. Chất lầy nhầy tanh tanh của ghẻ lở, vậy mà lôi cuốn được đám cá đói lạc loài nào đó. Chúng đến rỉa mồi, và thằng Đực trân mình chịu đau… cho đến khi lòn tay phía dưới, bắt dính các chú cá mới thôi. Lần đó, nó nấu cho tôi nồi cháo giải cảm tuyệt vời, ngon nhất trần đời.

Trại tù Xuyên Mộc là một trong những trại tù nổi tiếng khắc nghiệt ở miền Nam. Hằng ngày, bọn tôi phải vào sâu trong rừng lao động nặng nhọc. Bữa ăn chính chỉ có loe hoe vài lát khoai mì chua lè, hoặc dăm trái bắp đá nhai muốn rụng răng. Đói quá, bọn tôi nhắm mắt lại, tưởng tượng đến mâm cao cỗ đầy trên bàn tiệc, để nuốt chúng vào bụng. Nhưng càng nuốt, chúng càng dội ra, nóng ran cả cổ họng. Đói quá, bọn tôi quơ luôn cả cỏ dại cây hoang cho vào nồi. Có đứa ăn nhầm nấm độc, ói mửa suốt đêm, rồi nằm xuôi tay chờ tử thần đến mang đi.

Thằng Đực may mắn hơn tôi, nó được vợ thăm nuôi đều đặn theo mỗi chu kỳ. Quà thăm nuôi của nó chẳng nhiều, chỉ quanh đi quẩn lại khô, mắm ruốc, đường chảy, nước tương, thuốc hút… Nhưng, theo nó, tình nghĩa của con Út (tên vợ nó) tràn trề. Quan trọng ở chỗ thương yêu với nhau, lúc sa cơ thất thế như thế này.

Tôi bất hạnh hơn nó. Ngày nào cũng nằm chèo queo, ngó ra cổng trại giam, trông tin vợ từng phút từng giây. Càng trông vợ, càng nghĩ quẩn. Tôi nghĩ đến những mối tình gãy gánh giữa đàng. Những người đàn bà nhẹ dạ, đành tâm sang ngang, từ chồng bỏ con trong cảnh lao lung. Tôi nghĩ đến Tuyết, vợ tôi, đang chới với giữa dòng đời khốn khổ. Liệu nàng có đứng vững được bằng đôi chân hiền thục, trước phong ba phũ phàng của thời cuộc?

Chiều xuống dần. Mặt trời vắt ngang trên các ngọn bằng lăng, chiếu ánh sáng gay gắt xuống trại tù. Thằng Đực gãi háng sột soạt. Những mụn ghẻ tượng mủ xanh, chực vỡ ra, lầy nhầy một cách xót xa. Chợt, nó lần xuống đáy quần, lôi ra lá thư chi chít chữ. Như một con sóc ranh mãnh, nó lẹ làng dúi vào túi áo tôi.

-Anh về, nhớ ghé nhà em. Tắm một chập cho sạch sẽ, mát mẻ. Đây là địa chỉ. Nhớ qua thẳng cầu chữ Y. Quẹo bến Phạm Thế Hiển. Nhà em ở cuối bến. Có con hẻm đi vào…

Tôi ờ ờ, rít hơi thuốc lá thật sâu, rồi ém khói lại trong buồng phổi. Tôi muốn thâu ngắn hình ảnh thằng Đực vào tim, vào lòng. Tôi muốn giữ kỷ niệm với nó. Những kỷ niệm đầy ắp tình thương, đầy ắp cay đắng ngọt bùi.

Tiếng còi bỗng vang lên. Tiếng gã trật tự quát tháo ầm ĩ. Tù binh nhốn nháo khắp nơi. Họ chạy vội ra sân, ngơ ngác nhìn xung quanh. Gã trật tự chấp hai bàn tay lại, đưa lên ngang mồm, làm loa:

-Hai mươi tù sắp trả tự do, tập họp. Chuẩn bị, chuyển trại.

Thằng Đực bỗng nẩy người lên, dang rộng đôi tay, nhào thẳng vào lòng tôi. Nó ôm tôi cứng ngắc, như sợ mất nhau. Nước mắt nó tuôn ra, lăn dài xuống má tôi, miệng tôi… mằn mặn.

-Về Bến Tre, nếu thất nghiệp. Anh nhớ lên con Út, vợ em. Con Út có vựa trái cây ở Phạm Thế Hiển. Nó sẽ bày anh cách mần ăn, kiếm sống.

Tôi ờ ờ, tìm cách đẩy nó ra, chạy vội đến gã trật tự. Tôi không thèm quay đầu nhìn lại thằng Đực. Bởi tôi sợ tôi mềm lòng. Rồi sẽ tệ hơn nó, khóc rống lên như một đứa con nít.

II.

Bến Phạm Thế Hiển tấp nập và dọc ngang những túp lều ổ chuột. Con hẻm vào nhà Út rối rắm như hang mối, chằng chịt những lối đi chia năm xẻ bảy. Tôi phân vân trước những lối đi. Lối nào cũng chật hẹp, tối tăm và ẩm ướt một cách nhớp nhúa. Tôi lật lá thư ra, hỏi thăm từng người. Cuối cùng, anh bán vé số dạo tình nguyện dắt tôi đến một khoang xe cũ, phía trước có vô số vỏ chai ngổn ngang.

-Đấy! Nhà cô Út đấy! Vào đi. Khom lưng xuống! Coi chừng, đụng cái trần cửa nghe cha nội!

Nhà Út là một khoang xe đò cũ lâu đời. Vòm thấp, lỗ chỗ dấu mục nát. Chủ nhà phải che thêm vài tấm cạc-tông để tránh mưa gió.

Tôi chui vào khoang xe. Khoang xe như một hang động mù mờ. Nếu không có ngọn đèn dầu leo lét trên bàn, tôi sẽ vấp ngã lung tung, bởi những đồ vật nằm vô trật tự trên sàn nhà.

Một bà già đang ngồi nhai trầu bỏm bẻm, chào tôi.

-Thưa bác, cháu muốn gặp cô Út.

Bà già chỉ chiếc ghế trống.

-Cậu là khách quen của con Út ư? Ngồi chơi, chờ chút. Nó mắc… đi khách.

Tôi lúng túng, nhìn vào phía trong. Tấm ri-đô màu cứt ngựa chắn ngang. Những cử động kỳ quái nào đó… đằng sau, dồn dập. Tiếng đàn bà lầu bầu, lẫn với tiếng quần áo loạt soạt, tiếng cài khuy áo…

Rồi, tiếng gã đàn ông cười khoái trá. Giọng cười như xé toạc không gian, bay vút vào đầu tôi, khiến tôi choáng váng, quay cuồng. Tôi vội đứng dậy như lò xo, lấy lá thư ra, buông xuống mặt bàn.

-Có thư gởi cho cô Út.

Tôi chỉ nói có bấy nhiêu lời. Xong, cắm đầu cắm cổ chạy thục mạng ra khỏi con hẻm. Tôi không muốn nhìn thấy Út. Không muốn nhìn thấy người đàn bà hiền thục mà thằng Đực luôn mang ấn tượng đẹp đẽ trong lòng. Bây giờ, nàng đang làm cái nghề tệ hại nhất, xót xa nhất của một kiếp người.

III.

Cồn Dơi hiện ra trong ánh sáng nhá nhem cuối ngày. Mùi trái cây thoang thoảng. Mùi hương cau thơm thơm, làm khứu giác của tôi chùng xuống, nôn nao một cách lạ kỳ. Chỉ còn khoảng đê ngắn nữa, tôi sẽ tới nhà. Sẽ gặp lại Tuyết, gặp lại con thơ, gặp lại hình ảnh thân yêu ngày nào. Rồi, việc gì xảy ra? Tuyết vẫn còn nguyên vẹn như xưa? Hay như con đò tách bến sang sông? Hay như dòng nước bỏ nguồn ra biển?

Tôi lại nhớ đến con Út. Nhớ cái vựa trái cây tưởng tượng của thằng Đực. Nhớ giọng cười khoái trá của gã đàn ông dâm đãng. Nhớ từng điếu thuốc thơm, từng keo mắm ruốc, từng con cá sặc mặn mòi. Nhớ những bữa cơm “huy hoàng” ăn ké với thằng Đực. Bữa cơm đẫm giọt mồ hôi, đẫm giọt nước mắt tủi nhục của con Út.

Chỉ còn khúc quanh, chừng mươi bước nữa, tôi sẽ đứng trước cây vú sữa ở sân nhà. Tôi sẽ gặp lại túp lều nhỏ bé quen thuộc. Túp lều do chính tay tôi đẽo từng lỗ đủng đỉnh, chuốt từng mảnh cau tươi, và hì hục dựng lên đường hoàng – trước khi khăn gói vào tù. Túp lều được chị vợ tôi thương tình cho phép cất tạm, trên bờ đất ngoằn ngoèo những rễ cây chôm chôm.

Tôi đứng nép vào cây vú sữa, hồi hộp nhìn vào sân nhà. Thôi rồi! tất cả đã thay đổi hoàn toàn. Túp lều thân yêu ngày xưa, giờ không còn nữa. Thay vào đấy, là mái nhà khang trang, vách ván kín đáo. Và trời ơi! một gã đàn ông xa lạ nào đó, đang ngồi tỉnh queo, hút thuốc trước cửa. Gã mặc áo thun, quần đùi – chừng như có vẻ quen thuộc với căn nhà, từ lâu, rất lâu. Nghĩa là… không còn gì nói nữa. Tôi đã thua. Và đã thua một cách thảm hại.

Sẽ không còn nguyên do nào để ở đây, để nhìn thấy nỗi đau vô cùng đang thấm dần vào gan ruột. Tôi phải đi. Đi khỏi đây. Về phương trời xa lạ nào khác dung thân, sống chuỗi ngày tàn. Nhưng, trước khi bỏ đi, tôi phải gặp người chị vợ, chân thành nói lời cám ơn, từ tạ. Phải gặp con tôi, đặt vào gò má thương yêu của nó một nụ hôn cuối cùng.

Băng qua đoạn mương cụt đầy lá khô, tôi quyết định bước vào nhà chị vợ. Vừa tới cửa, chị tôi mừng rỡ reo to, rồi ôm chầm lấy tôi, nghẹn ngào.

-Em mới về đấy ư? Sao? Có khổ lắm không? Lao động có cực không?

Tôi đẩy chị ra xa, lạnh lùng như kẻ xa lạ:

-Tôi muốn gặp con tôi lần cuối, trước khi tôi rời khỏi nơi đây…

Chị trợn mắt nhìn tôi. Nhìn tôi từ đầu tới chân.

-Hả? Đi Đâu? Mày muốn bỏ vợ con hử?

-Ai bỏ ai thì tự biết lấy. Vậy chớ… thằng cha nội nào ngồi bên nhà tôi đó?

Tôi gằn giọng:

-Chị nói đi… Thằng cha nội nào?

Chị vểnh môi, ngạc nhiên. Rồi… nhào đến ôm chầm lấy tôi, cười khà khà:

-Thằng quỷ! Đó là Hai Lộc. Anh ruột con Tuyết. Nó từ thành phố dọn về đây gần ba năm nay. Nó cất nhà, thờ ông bà. Cái chòi đủng đỉnh của vợ chồng mày đã mục từ lâu, sập mẹ rồi!

Tôi há to mồm, nuốt từng lời chị. Những lời chị tuôn ra, lúc này, giống những ngọn roi quất vào lòng tôi, khiến tôi bật khóc lên như đứa con nít.

-Hai Lộc? Hai Lộc hả? Trời ơi! mười năm rồi, không gặp nhau. Ảnh lạ quá! Nhìn không ra. Còn vợ tôi? Con tôi? Hiện tại, ở đâu?

-Trời ơi! Em không được thư của mấy đứa cháu sao?

-Có được thư từ chi đâu? Sao? Chị cứ nói đi…

-Con Tuyết bịnh nặng hơn sáu tháng qua. Nó bị trụy tim, nằm bệnh viện khá lâu. Nó đang nghỉ tạm nơi nhà cô bảy ở Mỹ Tho.

Nghe được bấy nhiêu lời. Tôi phóng thật nhanh ra sân, xách vội chiếc xe đạp của Hai Lộc đang dựng bên gốc vú sữa. Tôi đạp lia lịa, băng qua khu vườn tối om om, chạy thẳng ra Bến Tre, rồi nhảy xuống phà Rạch Miễu, vượt qua sông Tiền mênh mông, để về Mỹ Tho gặp Tuyết, kịp giờ đón Giao thừa.

Tuyết nằm trên giường, xanh xao vàng vọt như một tàu lá rũ. Cơn bệnh vật ngã nàng, làm thay đổi toàn diện nhan sắc. Nhưng, nó đã không thể vật ngã được, không thể thay đổi được lòng thủy chung của nàng. Tôi sà xuống, ôm nàng hôn như mưa bão điên cuồng. Tuyết cười rạng rỡ, nụ cười tràn đầy nước mắt. Thứ nước mắt của hạnh phúc vô cùng.

Đêm đó, tôi dìu Tuyết thức dậy cùng đón Giao thừa. Chúng tôi như sống lại những ngày đầu tiên vừa mới quen nhau, những ngày hạnh phúc nhất trên đời.

Và đêm đó, tôi đã ngủ một giấc thật say sưa. Trong giấc ngủ, tôi chợt thấy thằng Đực hiện ra. Nó hiện ra với thân thể đầy mụn ghẻ tanh hôi, nhưng tay vẫn khư khư ôm lấy cái bọc nilon nhàu nát. Và cứ thế, nó lang thang khắp các lán tù, nhặt tàn thuốc vụn để quên đời…

Đoan Trang/SGN

Mảnh vườn rộng 12,000 sqft với đủ loại chim, hoa, cá, như một thảo cầm viên thu nhỏ, là tài sản vô giá của vợ chồng người cựu sĩ quan VNCH tạo dựng sau gần 30 năm định cư trên đất Mỹ.

Qua Hội Bonsai Việt Nam-Hoa Kỳ ở Little Saigon, tôi biết vợ chồng cô chú hội viên là Võ Quốc-Nguyễn Thị Thuận, có một cơ ngơi rộng lớn ở thành phố Garden Grove, ngay Little Saigon, nơi có thể được gọi là “Zoo thu nhỏ” với hàng trăm loại thực vật, vừa cây kiểng, vừa cây ăn trái; những bể cá, lồng chim với nhiều giống khác nhau.

Nhưng trước khi dẫn đi tham quan “thảo cầm viên” của mình, chú Quốc mời tôi ghé vào cái lán giữa vườn, nơi chú và bạn bè thường ngồi “trà dư tửu hậu” để vừa làm thơ, thưởng trà, uống rượu thanh tao, nho nhã. Hôm ấy, tôi cũng được nhâm nhi tách trà Olong thơm phức, mang vị chan chát nhưng để lại cái hậu ngòn ngọt, như chính cuộc đời của gia đình người cựu sĩ quan VNCH, được chính gia chủ kể lại:

Những mẩu ký ức của nửa thế kỷ trước

Chú Võ Quốc năm nay vừa tròn 80, trí óc còn rất minh mẫn, nhớ như in chuyện của hơn 55 năm trước, cái thời chú mới gia nhập Quân lực VNCH sau khi tốt nghiệp trường Võ Bị Thủ Đức Khóa 3, năm 1968.

“Ra trường, tôi được điều động lên Kon Tum, chức vụ chuẩn úy, làm Trung đội trưởng,” chú Quốc kể. “Hai năm sau thì được biệt phái qua Bộ Nội Vụ làm sĩ quan lo về vũ khí cho nhân dân tự vệ Kon Tum.”

Năm 1975, Kon Tum mất, chú chạy từ đó vào Sài Gòn để trình diện Bộ Nội Vụ, đến khi Sài Gòn cũng mất, chú lại chạy ngược về nhà ở Cam Ranh, Nha Trang, rồi bị bắt đi tù. Khi đó, vợ chồng chú đã có được năm mụn con, người con đầu lòng mới lên bảy.

“Suốt sáu năm ổng ngồi tù, tui phải đem năm đứa nhỏ về tá túc nhà ông bà ngoại,” cô Thuận kể. “Không giấy tờ, quần áo cũng chẳng còn gì, may mà được ông bà nuôi ăn.”

Từ cuộc sống sung túc của vợ viên sĩ quan, cô Thuận phải xắn áo quần đi gặt lúa, cắt lúa, té lên té xuống khi gặp đỉa, loại sinh trùng mà cô sợ nhất đời. Thấy làm nông khó sống, cô chuyển sang buôn bán. Cô mua gà, gạo từ Nha Trang, đi tàu hỏa Hòa Tân xuống Long Thành bán, rồi mua bắp, khoai, đậu từ Long Thành lên Nha Trang bán lại. Gọi là đi buôn cho sang, chứ thời ấy, buôn bán như vậy là hoạt động bất hợp pháp, nhiều người bị bắt, nhưng những chuyến hàng của cô Thuận đều trót lọt.

Nhắm chừng buôn bán được, cô mua cá ở Nha Trang, bắt xe đò về Sài Gòn bán, rồi mua gạo miền Tây đi tàu hỏa về lại Nha Trang. Nhờ vậy, cô có tiền nuôi bày con thơ chờ chồng. Cô là người lo xa, có được đồng nào, cô xài nhin nhín, rồi để dành. Mua được gạo, cô nấu cho con, còn mình chỉ ăn chuối cây, ăn đến nỗi bị phù, nhưng mải lo buôn bán, cô không hề biết mình bị bệnh.

Trong một chuyến hàng đem gà, gạo lên thành phố bán, cô nghe được câu chuyện của một người đàn ông kể, vì ăn chuối cây mà tăng cân vèo vèo, mà là bệnh, chứ không phải do mập khỏe. Nghe vậy, cô Thuận về nhà lấy gương ra soi – việc mà hầu như cô không làm từ ngày chồng bị đi tù, và giật mình khi thấy mình quá mập. Từ đó, cô không dám hà tiện nữa, bỏ ăn chuối cây, mà nấu dư cơm, ăn cùng các con.

Khi đã có chút đỉnh “dằn túi”, cô Thuận xin cha mẹ con mấy mẹ con ra riêng. Ông bà không đồng ý, nhưng vì nghĩ chẳng lẽ cứ “ăn bám” hoài, coi sao được, cô bèn tự đi mua cây, rồi nhờ người em họ làm nghề thợ hồ, tới cất cho ngôi nhà, chỉ cách nhà cha mẹ cô vài trăm mét.

Mấy mẹ con cô ra riêng được một năm thì chú Quốc được thả từ trại giam A30 Tuy Hòa. Đó là cuối năm 1980. “Ổng về là cuộc sống gia đình cô cũng đỡ được một chút rồi,” cô Thuận kể. “Có nhà riêng nè, mấy đứa nhỏ, hổng đứa nào bị thất học, cô còn nuôi được heo, vịt, ngỗng,…”

Chú về, cô sanh thêm cho chú được hai người con.

Chú cùng vợ làm ruộng, lên rẫy, xẻ cây, trong lòng mang mối hận vì phải kéo cày thay trâu bò. Ngồi nói chuyện với tôi, chú vẫn chưa nguôi cơn nóng giận, nên đọc bài thơ tự chú sáng tác khi còn ở trong tù.

Mùa lúa

“Trên đồng cạn dưới đồng sâu

Một thân giải gió nắng dầu

Lấy sức mình thay trâu kéo

Một manh áo duỗi dài trên cánh ruộng

Nắng ban chiều dọi mình em em héo hắt

Áo bạc màu sờn rách với phong sương

Ươm cây lúa mừng cho lúa bén

Sống với đời khổ lắm phải không em

Thân giải gió em lo toan từng tác ruộng

Tối về nhà cơm cháo lũ con thơ

Mùa lúa đến em rộn ràng lúa chín

Lại một mình bươn chải cánh đồng sâu

Hai sương vất vả lo mùa đến

Thùng lúa chưa đầy lại sắp vơi

Sức em đâu phải như người khác

Chưa khổ giờ đây lại khổ nhiều.”

(Trại tù A30 Ngày 15-5-1980, gửi về người vợ thân yêu)

“Mùa Lúa” là một trong 80 bài thơ Đường và 20 bài thơ tự do, chú sáng tác và sau đó in thành nguyên tập thơ, thỉnh thoảng lấy ra đọc đỡ buồn.

Mang nghề nông sang Mỹ

Lẽ ra chú Quốc thuộc diện HO3, nhưng vì không có tiền làm hồ sơ nên cứ lần lữa mãi, cho đến khi gom đủ tiền để lo dịch vụ giấy tờ, thì đã qua tới HO35. Tháng Ba năm 1995 cả gia đình chú sang Mỹ định cư, bắt đầu cuộc sống mới, nhưng tâm trạng không vui vì phải xa bạn, chú lại làm thơ:

Đối ẩm

Một mình, một ấm, một khay trà

Chẳng biết mời ai, ta cụng ta

Cạn chén tình xa, ngồi nhớ bạn

Khóc lòng bạn cũ, nghĩ thương nhà

Khi không, trà nhạt, ba người uống

Lúc có, trà ngon, chẳng kẻ pha

Tiên cảnh ở đâu sao chẳng thấy

Một mình, một cảnh, một tình xa.

(Ngày 2 Tháng Sáu, 1995-Thời gian đầu trên đất Mỹ)

Được người anh bảo trợ, gia đình chú Quốc cư ngụ tại thành phố Garden Grove từ ngày “chân ướt chân ráo” đến Mỹ, cho tới bây giờ. Lúc đầu ở nhà thuê, chú làm việc trong hãng, được bốn năm thì mua căn nhà hiện hữu với giá $186,000. Hai năm sau, do bị bệnh tiểu đường, chú ở nhà lo đưa rước cháu đi học.

Khi ra đi, vợ chồng chú Quốc chỉ mang được sáu người con vì người con gái lớn đã lập gia đình, nên mãi 12 năm sau cả nhà mới được đoàn tụ.

Qua Mỹ với hai bàn tay trắng, nhưng với nghị lực của người vợ, người mẹ trải qua biết bao sóng gió cuộc đời khi phải thay chồng nuôi con, cuộc sống ở Mỹ của cô Thuận dù khó khăn đến mấy cũng trở thành… chuyện nhỏ.

Cô ghi danh đi học Anh ngữ tại Simpson School, rồi Lincoln Education School ở thành phố Garden Grove, tự học cách sống ở Mỹ. Thời gian đầu cô đi may. Đến năm 1998, khi lần đầu tiên Goodwill mở khóa huấn luyện để tuyển dụng nhân viên không phải là người gốc cư dân Mỹ, cô Thuận nộp đơn xin việc. Đại Hàn, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam,… mỗi nước họ chỉ nhận ba người. Cô Thuận và hai phụ nữ gốc Việt khác là Lê Thị Mỹ và Nguyễn Thị Nguyệt được chọn. Cô Thuận làm được 18 năm tại Goodwill ở thành phố Santa Ana, và mới nghỉ hưu từ năm 2015.

Từ khi sở hữu được ngôi nhà trên đất Mỹ, cô trồng trọt quanh nhà. Thời gian đầu trồng mía, một năm bán được $4,000, vợ chồng chú mua vé về Việt nam thăm gia đình con gái. Vài năm sau họ chuyển sang trồng bồ ngót, là một trong những người Việt đầu tiên ở khu Little Saigon “kinh doanh” bồ ngót, cũng kéo dài được bốn năm.

Những người con của cô chú giờ đây đều học hành thành tài, lập gia đình, yên bề gia thất, một nửa ở California, một nửa chuyển sang Arizona sinh sống. Cháu nội cháu ngoại có đủ, nhưng cô chú không còn phải chăm sóc, ngoài “lũ chim, cá, cây” trong vườn, mà cô chú chăm chút cho còn hơn lo con nhỏ.

“Cô có duyên với cây trái, ruộng vườn, dù được sinh ra trong gia đình giàu có, từ nhỏ chẳng phải động tay động chân,” cô Thuận tâm sự. “Tới tuổi này, mà ngày nào cô chú cũng ở ngoài vườn từ sáng sớm tới chập tối mới vô nhà. Nào là cho chim, cá, gà ngóe ăn, bắt sâu nhặt lá, bón cây,… Cưng lắm, đi đâu chút là nhớ.”

Zoo thu nhỏ

Sống trong ngôi nhà rộng 1,200 sqft, cộng với khu vườn 12,000 sqft, cô chú giờ chỉ biết làm bạn với cây cảnh và muông thú, vì chăm sóc chúng, cũng là cách hưởng thụ, sau ngần ấy năm gầy dựng nên một “thảo cầm viên” thu nhỏ, với đầy đủ chim, hoa, cá, cảnh, kể không hết.

Nào là thông Cali, sen đá, hòn non bộ khô, hòn non bộ nước, lan các loại; chim thì có chim trĩ, công, yến hót, hoàng yến, yến phụng, chích chòe, vành khuyên,…Cây ăn trái có xoài, mít, mãng cầu, ổi, quýt, chanh, cam, bưởi, cóc,…

Từ năm 2005, cô chú gia nhập Hội Cây Kiểng Việt Nam-Hoa Kỳ ở Little Saigon, chuyển sang chơi bonsai. Đặc biệt “dàn” bonsai được săn từ các tiểu bang khác, như Ohio, có tuổi thọ hàng trăm năm.

Chỉ vài năm sau khi “lập vườn”, ngôi nhà của vợ chồng người cựu binh VNCH nhận được giải thưởng “Home Beautification” của thành phố Garden Grove, bằng tri ân do Thị trưởng Bruce A. Broadwater, Thị trưởng lâm thời William Dalton, và các nghị viên Mark Rosen, Mark Leyes, Trần Thái Văn, đồng ký ngày 10 Tháng Năm 2004.

Nhớ quê hương, cô chú lại sưu tầm rất nhiều loại thực vật Việt Nam, đem về vườn nhà trồng, như rau chùm bác, cây muồng vàng, nguyệt quế, lá giang,… Cô Thuận còn trồng nhiều loại được xem là dược thảo, như lá mơ, cây chó đẻ,…

“Nhớ hồi về Việt Nam, chú bị đau bụng, đi tìm lá mơ nhai, mà ở chỗ đó người ta bán thịt chó, vì không đủ lá cho khách mua thịt chó, nên mình bỏ tiền mua họ cũng không bán. Tức khí, cô về Mỹ trồng lá mơ, ui chu choa, nó lên nhanh như thổi. Đau bụng cứ lấy vài lá ra nhai là hết đau liền,” cô Thuận vừa nhắc chuyện cũ, vừa kể câu chuyện mới tinh của chính mình, kêu tôi ghi xuống, để có bịnh thì lấy ra áp dụng:

“Cô bị ngứa, ngứa hung, từ tay chân mình mẩy, thấy ớn, mà không phải nổi mề đay nghen. Cũng tính đi gặp bác sĩ rồi, nhưng chợt nhớ ‘bài thuốc’ mà vợ của anh cựu hội trưởng Hội Bonsai Việt Nam-Hoa Kỳ, cũng bị ngứa sáu tháng trời, thuốc tây thuốc ta gì cũng thua, mà khỏi hẳn sau khi uống 5 loại rau, củ này: diếp cá, cần tây, củ cải đỏ, blueberry và củ dền, đem xay rồi uống.

Cô uống ba ngày là hết ngứa luôn! Chú Quốc còn hổng tin, nói ‘bà làm như thuốc Tiên không bằng’, mà đúng thuốc Tiên chứ còn gì!,” cô cười khà khà, vừa kể, vừa ngắt cho tôi mấy cây chó đẻ, kêu đem về trồng. “Nè, cây này tên nghe không đẹp, cũng giống như lá mơ, hay còn gọi là lá thúi địt, nhưng đều là những ‘thần dược’ đó, khi nào rảnh tới, cô kể tiếp cho nghe.”

“Có lúc nào cô đếm xem vườn nhà mình có bao nhiêu loại thực vật không?” Cô trợn mắt nhìn tôi: “Đếm xong khùng luôn ha!” Chú Quốc nghe vậy, cười giải thích: “Đếm hổng có xuể đâu, nhiều lắm, mà mưa hổm rày, cây non mọc lên cũng bộn à nhe.”

Không chỉ có thú vui chăm sóc chim chóc, cây cảnh, chú Quốc còn khéo tay tự đúc những chiếc bình bằng xi măng thiệt lớn, để trồng mấy giống cây quý, hoặc bonsai vài trăm tuổi.

Chú Quốc còn là người mê đồ cổ, đặt trong nhà có nguyên dàn âm thanh cổ, dĩa nhạc xưa, nhưng nghe rất đã tai. Chú nói: “Mấy thứ này chẳng đáng bao nhiêu, có thứ chú mua ngoài chợ trời có hơn trăm bạc, nhưng là những vật của cái thời trai trẻ chú từng trải qua, rất đẹp, mà nhiều người trẻ không biết được nó quý giá thế nào đối với những bậc cao niên như chúng tôi, bởi đó là kỷ niệm, mà kỷ niệm luôn là khái niệm vô giá.”

***

Ở tuổi bát thập đắc hi hỉ, chú Quốc giờ chỉ có nhiệm vụ chính là cùng vợ chăm sóc “thảo cầm viên” của mình, có dịp thì cùng đối ẩm với bạn bè. Trước còn có mấy ông bạn tới đàm đạo, làm thơ, nói chuyện đời, giờ không còn bao nhiêu, có khi xong việc, chú ngồi một mình, chiêm nghiệm cuộc đời.

Khi tôi hỏi nếu có lời nhắn nhủ gì, cho thế hệ con cháu, đôi mắt nhìn xa xăm, chú Quốc chậm rãi nói: “Chú nhớ hoài cuộc sống khổ cực của ngày xưa, khi đó chỉ mong có được cuộc sống bình an, cố gắng chăm chỉ làm việc và nghĩ tới tương lai, không bao giờ nản chí. Cô chú có được như bây giờ, cũng là nhờ sống tích cực như vậy đó!”