ANNANDALE, Virginia (NV) – Chỉ có khoảng 10 phóng viên, nhưng lúc nào tin tức của Ðài Quân Ðội cũng dôi dư khi phát thanh. Ðể làm được khối lượng công việc đó, hầu như mọi phóng viên đều lăn xả ở chiến trường mà không nề hà khó khăn hay tính mạng của mình.

Cựu Ðại Úy Dzương Ngọc Hoán, cựu trưởng ban tin tức, cho biết: “Vì là Ðài Quân Ðội nên tin tức của đài nặng về phần tin có liên quan đến quân đội, như tin chiến sự, tin quyền lợi của binh sĩ& Do đó, những bản tin phát thanh về tin chiến sự là tin chính, còn tin quốc tế thì chỉ những tin quan trọng chúng tôi mới loan, hoặc chỉ là một phần rất nhỏ trong bản tin mà thôi.”

Nặng nợ với phát thanh

Nói về thời gian làm việc ở đài, ông cho hay: “Tôi làm việc cho đài không lâu lắm, độ khoảng chín năm, và làm trong hai giai đoạn. Sau khi bị động viên vào học khóa 14 Thủ Ðức thì năm 1963 tôi ra trường về làm cho Nha Chiến Tranh Tâm Lý. Ðơn vị này có nhiều cơ sở, trong đó có Ðài Phát Thanh Quân Ðội, nhưng khi đó tôi làm cho phòng báo chí.”

“Ðến năm 1964, tôi được lệnh về đài làm chương trình Mai Lan với cô xướng ngôn viên tên thật là Trúc Diệp. Thời đó đài mới tung ra vài chương trình đặc biệt, trong đó hai chương trình đặc biệt nổi tiếng là Dạ Lan và Mai Lan. Dạ Lan, một chương trình binh vận, nghĩa là hoa lan nở về đêm, phát thanh vào buổi tối. Còn Mai Lan, chương trình đồng minh vận, tức hoa lan nở vào buổi sáng, phát thanh vào mỗi buổi sáng,” ông kể.

“Chương trình Mai Lan này có nghĩa, cô gái hậu phương Việt Nam nói tiếng Anh dùng tâm lý vận động tinh thần chống Cộng Sản của các anh lính Mỹ và đồng minh đang tham chiến trên chiến trường Việt Nam, đồng thời giới thiệu văn hóa, phong tục, tập quán của người Việt cho các chiến sĩ đồng minh. Chương trình này cũng nhanh chóng thành công như Dạ Lan, hằng ngày có rất nhiều thư của các chiến sĩ Mỹ và đồng minh gửi về,” ông kể thêm.

Tuy nhiên, đến khoảng năm 1965, khi quân đội ra nhật báo Tiền Tuyến, ông được lệnh về làm việc tại báo này.

“Tôi làm việc cho báo Tiền Tuyến tới năm 1966, tức là đã phục vụ quân đội bốn năm, thì được giải ngũ. Nhưng sự kiện Mậu Thân 1968 làm tôi tái ngũ và tôi làm tiếp cho báo này. Cũng trong năm đó, đài tăng giờ phát thanh từ 12 lên 18 tiếng một ngày nên cần người, tôi lại được thuyên chuyển về đây. Và tôi làm trưởng ban tin tức từ năm 1968 đến năm 1975. Tôi thương mến đài lắm, vì một phần tuổi trẻ làm trong đài này,” ông trải lòng.

Mặc dù xác định tin liên quan đến quân đội thì được coi là ưu tiên, nhưng “phóng viên ban tin tức ít quá, chúng tôi có chừng hơn 10 phóng viên, thành ra chỉ gửi đi những chiến trường nào thật sự sôi động thôi,” ông nói.

“Vì vậy, để có được tin, chúng tôi nhờ Phòng 5- Phòng Tâm Lý Chiến của mỗi đơn vị gửi về. Nhân viên các phòng tâm lý chiến này đều được đài tổ chức những lớp huấn luyện về cách viết và gởi tin về đài. Nhờ vậy chúng tôi có tin liên quan đến những trận đánh, tuy nhỏ nhưng họ mang thân xác ra để chiến đấu. Chúng tôi cố gắng loan cho họ để nâng cao tinh thần chiến sĩ lên, bởi vì đơn vị nào chiến thắng cũng đều mở radio cho lính nghe về tin chiến thắng của đơn vị mình trên đài,” ông kể.

“Tin nhiều đến nỗi nhiều khi phải bớt đi vì thời lượng phát thanh chỉ giới hạn, dù các biên tập viên tin tức đã cô đọng lại hết mức,” ông giải thích.

“Riêng những trận quan trọng thì phải loan liên tục. Không chỉ loan trong bản tin thôi, chúng tôi còn loan trong cả những chương trình ca nhạc. Nghĩa là sau phần nhạc ca sĩ hát thì tới đoạn nhạc giữa để chờ hát tiếp, chúng tôi cho nhạc êm xuống và phát một vài tin ngắn nhắc về chiến thắng, hay hoan nghênh một đơn vị nào đó thắng… để luôn luôn cổ võ cho chiến thắng của các đơn vị. Ðặc biệt, một trận đánh lớn chiến thắng xong thì bộ phận văn nghệ phải có ngay một bài hát để ca tụng chiến thắng đó,” ông nói thêm.

Ông cười thật tươi và nói: “Hồi đó ngoài đài chúng tôi, còn có hệ thống Ðài Sài Gòn hay còn gọi là Ðài Quốc Gia. Dù chỉ có hai đài nhưng chúng tôi cũng ngấm ngầm cạnh tranh nhau lắm. Bởi vì mình là đài quân đội mà họ có những chi tiết mà mình không có thì kỳ quá.”

Rồi ông trầm ngâm nói: “Vậy mà đã 42 năm kể từ ngày tôi xa nơi ấy. Khi biến cố 1975 xảy ra, tôi được cố vấn Mỹ của đài đưa tôi cùng gia đình đi từ ngày 25 Tháng Tư. Suốt 42 năm qua, anh em chúng tôi cũng không biết nhiều về tin tức của nhau, thành ra cũng không biết bao nhiêu người đi được và ở lại. Ngay cả những người còn lại trong nước cũng không biết tin tức của nhau, vì tản mác hết.”

“Lúc mới qua, cũng như bao người Việt khác, tôi hốt hoảng chạy đi với hai bàn tay trắng, chỉ mang đúng thẻ căn cước quân nhân trong người, quần áo cũng không có. Sau đó thì nghề gì cũng làm hết. Tôi làm lung tung cho đến năm 1984 thì tôi thi vào Ðài Tiếng Nói Hoa Kỳ (VOA) và làm được 21 năm, đến cuối năm 2005, tôi nghỉ hưu. Hiện tôi sống tại thành phố Annandale, một thành phố thuộc Virginia, nằm trong vùng ngoại ô của Washington, DC,” ông nói.

Ông tâm sự: “Anh em chúng tôi trong đài tuy không cầm súng ra mặt trận nhưng luôn cố gắng làm tròn phận sự của người quân nhân. Người đời cho rằng những người cầm bút chúng tôi thì một cây bút là một sư đoàn. Tôi chỉ dám nghĩ rằng, chúng tôi đã làm tròn bổn phận của người quân nhân đối với đất nước trong cuộc chiến tranh chống lại cuộc xâm lược của quân Cộng Sản Bắc Việt.”

Làm phát thanh là máu thịt

Ông Dương Phục làm việc ở Ðài Phát Thanh Quân Ðội từ năm 1969 đến năm 1975. Là phóng viên chiến trường, ông phụ trách phần tin tức và làm phóng sự chiến trường tại nhiều mặt trận, thường xuyên đi theo các lực lượng Quân Lực VNCH hành quân tại khắp bốn vùng chiến thuật.

“Mục đích của đài là phát thanh thông tin hiệu quả cho thính giả tại thành phố biết sự hy sinh của chiến sĩ tại các mặt trận,” ông giới thiệu.

Nhắc về những kỷ niệm đáng nhớ trong thời gian làm cho đài, ông kể: “Tôi nhớ mãi là cuộc phỏng vấn tường thuật từ các mặt trận Lam Sơn 719 tại Hạ Lào, hay phỏng vấn Tướng Phạm Văn Phú tại Khe Sanh, trận chiến Bình Long, bị rớt trực thăng thoát chết trên đường bay vào An Lộc và cuộc phỏng vấn Tướng Lê Văn Hưng. Tôi cũng từng đi hành quân theo chân Tướng Nguyễn Khoa Nam khi ông là trung tá chiến đoàn trưởng Chiến Ðoàn 3 Nhảy Dù, nhảy dù xuống mật khu Thới Lai, Chương Thiện.”

Ông cùng vợ là bà Vũ Thanh Thủy đồng sáng lập Ðài Saigon Houston năm 1997 và cùng điều hành cho đến nay.

Sau khi cả hai trải qua nhiều nhà tù Cộng Sản và đời sống trốn chạy trong vòng bốn năm, ông trốn khỏi nhà tù Long Giao, và vượt thoát khỏi Việt Nam bằng đường biển. Trên đường đi, ông bà trải qua nhiều cướp bóc và đọa đày trong 21 ngày kinh hoàng bị hải tặc bắt nhốt trên đảo Ko Kra, trước khi đến được trại tị nạn Songkhla tại Thái Lan và định cư tại Hoa Kỳ vào Tháng Chín, 1980.

Ông nói: “Cả hai chúng tôi là bạn đồng nghiệp. Lúc tôi làm cho Ðài Quân Ðội thì vợ tôi làm Ðài Tiếng Nói Tự Do. Chúng tôi gặp nhau tại mặt trận, lấy nhau năm 1974, và tiếp tục làm tại hai đài này tới ngày mất nước.”

Tuổi đã cao nhưng ông vẫn gắn bó với ngành phát thanh. “Ðó là thú vui hằng ngày của tôi. Dù đã 72 tuổi, tôi vẫn mỗi ngày đến đài làm việc. Thỉnh thoảng, tôi vẫn làm tin tức, phóng sự khắp nơi như từng làm trên 47 năm qua.”

Lời khuyên của ông cho các phóng viên, xướng ngôn viên muốn vào nghề là “phải có sự đam mê cao độ mới có thể đeo đuổi lâu năm mà vẫn còn yêu nghề, say mê nghề, chứ không phải chỉ hành nghề để kiếm sống.”

“Phải có sự đam mê,” ông nhấn mạnh.

Với đam mê làm nghề truyền thanh, trong bao năm, ông bươn chải với nghề, với nghiệp gần suốt cuộc đời. Trước năm 1975, từ Ðài Sài Gòn dân sự, ông nhập ngũ, học trường Sĩ Quan Thủ Ðức, rồi gia nhập Ðài Phát Thanh Quân Ðội.

Sau 1975, ông vượt biển đến trại tị nạn Songkhla, cũng thành lập đài phát thanh dã chiến trong trại. Qua Mỹ, ở California, ông cộng tác với nhật báo Người Việt, rồi làm thông tín viên cho Ðài VOA, Ðài Little Saigon Radio. Rồi hoàn cảnh đưa đẩy ông sang Houston, ông lại tiếp tục làm đài phát thanh cho đến giờ.

Ông tâm sự: “Ðộng lực chính là sự đam mê không ngưng nghỉ. Có lẽ sẽ đẩy mình đi mãi cho đến cuối đời.”

Và đó cũng là tâm niệm chung của nhóm phóng viên các ông, khi đã làm phóng viên phát thanh, báo chí, họ sẽ theo đuổi suốt đời.

“Giải mã” chiến trường thách đố An Lộc

Chia sẻ về cơ duyên đến với đài, cựu Trung Úy Trần Ðạm Thủy, cựu phóng viên chiến trường, nói: “Tôi nhập ngũ theo lệnh tổng động viên và học Khóa 3/1968 Thủ Ðức, sau Tết Mậu Thân. Thực tế, tôi có thể xin hoãn dịch vì lý do gia cảnh, bởi vì gia đình tôi có ba anh em thì hai người đã ở trong quân đội, chỉ còn tôi ở nhà cùng cha mẹ già trên 60 tuổi. Tuy nhiên, chán cảnh bất ổn và sự tàn sát dân vô tội dã man của Cộng Sản nên tôi nhập ngũ mà không thắc mắc, khiếu nại gì cả.”

Ông cho hay, sau khi tốt nghiệp ông tham dự chiến dịch Diên Hồng và sau đó thuyên chuyền về Ðài Phát Thanh Quân Ðội từ đầu năm 1969 cho đến ngày mất nước năm 1975.

Từ năm 1969 đến 1972, ông là phụ tá trưởng ban chương trình cho Ðại Úy Nguyễn Thiệu Hùng (tức thi sĩ Mai Trung Tĩnh), sau đó ông phụ trách coi tiểu ban kiểm duyệt các chương trình trước và trong khi thu thanh ở các phòng thu âm của đài.

“Các chương trình trước khi thu thanh phải theo đúng đường lối chính phủ và Quân Lực VNCH. Vì vậy, kiểm soát viên phải theo dõi đúng bản sao lúc thu thanh tại phòng thu âm studio. Khi thu xong đánh dấu tape và bàn giao cho quân nhân giữ kho bảo mật, phòng ngừa tráo băng với nội dung phản tuyên truyền,” ông nói.

Qua năm 1972 ông phụ trách tiểu ban tin tức phóng sự thay phóng viên Dương Phục đặc trách tháp tùng tổng thống. Cũng trong năm này, “Chuyện vui nhất trong cuộc đời mà tôi không tưởng tượng mình làm được. Ðó là chuyện Chuẩn Tướng Lê Văn Hưng tử thủ trận An Lộc, tôi là phóng viên duy nhất liên lạc được với ông,” ông nói.

An Lộc, tỉnh lỵ của Bình Long, là cửa ngõ phía Tây Bắc và chỉ cách Sài Gòn hơn 100 km. Ðầu Tháng Tư, 1972, sau khi chiếm được quận Lộc Ninh, đại quân Cộng Sản tiến về bao vây thị xã An Lộc. “Thời điểm đó vào An Lộc bằng đường bộ, trực thăng vận đều không thành công, vì vậy phóng viên cũng không thể vô được,” ông kể.

Ông nhớ lại: “Hồi Tướng Hưng tử thủ An Lộc thì mấy tờ báo phản chiến, những dân biểu đối lập loan tin là An Lộc đã bị vây hãm. Trước tình hình đó, Bộ Tư Lệnh của Bộ Tổng Tham Mưu Quân Lực VNCH ra lệnh cho các phóng viên phải làm sao liên lạc phỏng vấn Tướng Hưng để phát lên đài cho yên lòng dân chúng và yên tâm của người chiến sĩ.”

“Mọi người bàn chuyện sẽ để phóng viên ngồi vào thùng tiếp tế rồi thả dù vào đó. Tuy nhiên, mọi ý tưởng đều không thể thực hiện vì rất nguy hiểm. Tình cờ buổi tối tôi bốc điện thoại và xin tổng đài gọi vào Sư Ðoàn 5 Bộ Binh để gặp tướng tư lệnh mặt trận. May thay Tướng Hưng bốc điện thoại nghe. Tôi mới nói ‘Chúng tôi có lệnh là bằng đủ mọi cách lấy tin An Lộc và phỏng vấn chuẩn tướng để chúng tôi phát trên đài phát thanh, báo chí để làm an lòng người dân hậu phương,’” ông kể.

“Tôi nói tiếp ‘Người ta đồn ông đã chết rồi và mọi người đều bị tàn sát do Cộng Sản tràn vào chiếm cả Bộ Tư Lệnh Sư Ðoàn 5 Bộ Binh và phân khu An Lộc.’ Tức thì, ông cười và nói ‘Tôi còn đây, bằng chứng là tôi đang trả lời và chúng tôi sẽ đánh tới viên đạn cuối cùng rồi tử thủ ở đây, bởi vì bây giờ ra hay vô cũng không có đường nên chỉ có một lối duy nhất là đánh,’” ông kể tiếp.

Ông tâm sự: “Tôi mừng quá và yêu cầu ông viết một bài về hiện tình của An Lộc, đại khái là anh em cùng nhau quyết tâm tử thủ tới giờ cuối cùng, kêu gọi đồng bào đừng nghe những tuyên truyền không đúng sự thật, vì anh em vẫn chiến đấu cuối cùng, không buông súng đầu hàng.”

“Sau đó, bài viết này được Trung Tá Nguyễn Quang Tuyến (nhà văn Văn Quang), quản đốc đài, cho phát băng. Và chỉ sau thời gian ngắn Quân Lực VNCH phản công lại được, đánh tan và lấy lại An Lộc,” ông tự hào nói.

Hiện ông về hưu và sống tại Austin, Texas. (Quốc Dũng & Ðằng-Giao)

—————–
Liên lạc tác giả: [email protected]

SAN JOSE, California (NV) – Ngày ấy, cứ trước giờ phát thanh của Ðài Phát Thanh Quân Ðội thì xướng ngôn viên lại dùng ngón trỏ búng nhẹ vào chuông to bằng cái chén nhỏ và nói: “Ðây là Ðài Tiếng Nói Quân Ðội, phát thanh từ thủ đô Sài Gòn. Mời quý thính giả và các chiến hữu nghe tin tức.”

Ký ức của những xướng ngôn viên, biên tập viên tin tức chợt ùa về sau 42 năm xa cách, như có dịp sẻ chia. 

Nhớ mãi các anh chiến sĩ tiền tuyến

Cựu xướng ngôn viên Thảo Trang, tên thật là Hạ Hoàng Vân, là một giọng đọc kỳ cựu tại đài, cho hầu hết chương trình phát thanh của các quân binh chủng, từ Sư Ðoàn 5, Sư Ðoàn 22, đến Công Binh, rồi Biệt Ðộng Quân, Nhảy Dù, và Thủy Quân Lục Chiến. Bà được cựu Trung Tá Phạm Hậu đề cử làm việc từ năm 1970 đến năm 1974.

Tuy nhiên, chương trình Nhạc Yêu Cầu do bà phụ trách vào mỗi 10 giờ sáng Chủ Nhật vẫn mang đến cho bà nhiều kỷ niệm với bao nỗi vui buồn.

Bà nói: “Thính giả trung thành của tôi là các anh chiến sĩ tiền tuyến trên bốn vùng chiến thuật và các sinh viên học sinh, người dân hậu phương. Nhiều người viết thư yêu cầu nhạc với những danh xưng rất quen thuộc với tôi, như: Nhóm Thố Ty Hoa Bình Dương, Cô giáo Nhã và Khóa 23 Võ Bị Ðà Lạt, Y Tá Áo Trắng tặng người Khóa 23 Võ Bị Ðà Lạt…”

“Qua những tên gọi này tôi được biết đến những chuyện tình lãng mạn, cũng như những hoàn cảnh thương tâm. Chuyện hai cô gái yêu cầu nhạc tặng cho cùng một người yêu thuộc Khóa 23 Võ Bị Ðà Lạt mà sau này được biết anh đã hy sinh trong trận chiến An Lộc. Hay Mai Phương và Mũ Ðỏ Tiểu Ðoàn 5 Nhảy Dù, cũng chính là Nguyễn Thị Nghĩa Trang và Trung Úy Lê Chiến Tranh mà tôi chỉ dám đọc một lần trong chương trình thôi vì nghe buồn quá,” bà nhớ lại.

Bà kể, khoảng năm 1972, qua loạt bài của ký giả Kiều Mỹ Duyên viết về người thương binh trẻ tên Tân đã bỏ lại chiến trường đôi chân, muốn xin một chiếc xe lăn. “Tôi tìm đến gặp em và từ đó như một gắn bó đến với các thương binh tại Tổng Y Viện Cộng Hòa. Tôi thường đến đây cuối tuần để giúp cắt tóc, cắt móng tay, đút thức ăn, chuyện trò, đọc sách,… cho thương binh,” bà nói.

“Mỗi sáng Chủ Nhật đến nơi này, tôi thấy các anh chụm lại quanh máy cassette, hay có anh một mình trầm ngâm nằm trên giường bệnh để nghe chương trình Nhạc Yêu Cầu Thảo Trang, hoặc hình ảnh người lính gác cổng vào một trại Thiết Giáp ở Long Khánh, bên cạnh anh là một cassette nhỏ, đúng lúc giọng tôi giới thiệu chương trình. Tôi muốn ngừng lại nói với anh tôi là Thảo Trang, nhưng lại không dám, vội rảo bước đi,” bà tủm tỉm nói.

Thêm một kỷ niệm khác mà bà không thể quên được.

Bà kể: “Một trong những thính giả trung thành của tôi là Trung Sĩ Trịnh Công Âu, y tá Nhảy Dù. Anh thường viết thư yêu cầu tặng nhạc cho ‘vợ hiền yêu dấu’ bằng mực tím đặc biệt. Ði đâu, anh cũng gởi quà về tặng tôi. Ra miền Trung, anh gởi kẹo mè xửng; qua Hạ Lào, anh gởi tượng Phật về.”

Bà lặng đi một lúc, như để dằn cơn xúc động, rồi tiếp: “Một ngày kia, năm 1974, vợ anh đến nhờ tôi giúp chị và bốn người con mau xin được tiền thất tung vì anh mất tích. Sở dĩ chị đến tìm tôi vì hay nghe chồng nhắc đến tôi và chương trình của tôi.”

Chiều hôm ấy, khi đưa người đàn bà bất hạnh này về nhà ở Trại Gia Binh Hoàng Hoa Thám, “thấy mấy đứa con anh nheo nhóc, đang lê la chơi với đám trẻ con hàng xóm, tôi thấy nghẹn ngào vô cùng. Lòng tôi đau thắt khi nghe đứa bé nói rằng nó chỉ mong có đầy đủ sách vở để đi học. Tôi chỉ giúp chị ấy một số tiền vì không biết làm gì hơn.”

Gần 42 năm trôi qua, tuổi đời chồng chất, nhưng vẫn có lúc ngồi yên lặng thật lâu nhớ về kỷ niệm và thầm ao ước được biết tác giả những cánh thư đã gửi về đài cho chương trình Nhạc Yêu Cầu do Thảo Trang phụ trách là ai, giờ này ở đâu, còn hay đã mất?

Khi lấy chồng họ Vũ, bà đổi tên là Vũ Hạ Vân. Hiện bà sống tại San Jose, California, và dành trọn thời gian vào công việc thiện nguyện cho nhà thờ. 

Người kéo dài chương trình Dạ Lan

Hồng Phương Lan là tên thật của cựu xướng ngôn viên Mỹ Linh, và bà cũng là Dạ Lan 2, người giúp kéo dài chương trình Dạ Lan nổi tiếng một thời cho đến ngày mất nước.

Theo nhận định của cựu Trung Tá Phạm Hậu, cựu quản đốc đài, Mỹ Linh là một trong những giọng nói lừng danh ở Sài Gòn thuở ấy.

Bà thích công việc nói chuyện trước công chúng ngay từ thời trung học. “Tôi được nhận làm xướng ngôn viên cho Ðài Tiếng Nói Quân Ðội Ðệ Nhị Quân Khu (ở Huế) từ năm 1952. Ðến năm 1957 tôi mới chuyển vào Sài Gòn, làm việc cho Ðài Tiếng Nói Quân Ðội tại số 2 bis Hồng Thập Tự,” bà kể.

Ban đầu, bà phụ trách phần tin tức, bình luận và nhạc yêu cầu.

Kỷ niệm đáng nhớ nhất của bà trong thời gian này là mùi vị ngọt ngào lẫn đắng cay khi nhận được những cánh thư của thính giả gởi về từ khắp bốn phương khi bà bắt đầu chương trình Nhạc Yêu Cầu (nhạc Việt Nam), và Nhạc Bốn Phương (nhạc ngoại quốc, gồm Anh và Pháp).

Thư ngợi khen thì rất nhiều. Những lá thư khuyến khích nên cứ giữ phong cách riêng rất dễ mến của bà cũng không ít. Nhưng thỉnh thoảng vẫn có những bức thư công kích với những lời lẽ không đẹp đẽ lọt vào tay bà.

Bà tâm sự: “Là người của công chúng, tôi luôn quan niệm rằng đã có người khen mình thì sẽ phải có người chê trách. Khen thì tôi xin cám ơn vì thấy việc mình làm được niềm nở đón nhận. Chê trách thì tôi cũng cám ơn vì đây là cơ hội tốt để mình học hỏi. Nhưng thư gởi về công kích với những câu viết thô tục thì tôi không biết phải làm gì, bởi vì mình không rút tỉa được gì cả.”

Ðến năm 1966, khi chương trình Dạ Lan, một chương trình dành riêng cho lính, bị gián đoạn vì xướng ngôn viên Hoàng Xuân Lan (Dạ Lan 1) xin nghỉ việc, thư từ của lính gởi về tràn ngập hằng ngày để phàn nàn và yêu cầu đài phải giữ chương trình này.

Ðể tiếp tục chương trình Dạ Lan, bà được đề cử thay thế Dạ Lan 1, và có biệt danh là Dạ Lan 2.

“Ban đầu, tôi định thử thay cô Xuân Lan một thời gian ngắn xem sao. Nhưng cấp trên thấy tôi có khả năng làm được nên giao thêm cho tôi nhiệm vụ này luôn cho đến ngày mất nước,” bà nói.

Sau biến cố 1975, chồng bà và vài người con trai vượt biên sang Mỹ. Sau đó bà và con nhỏ được bảo lãnh sang đoàn tụ gia đình.

Bây giờ bà vẫn thỉnh thoảng làm việc thiện nguyện khi có đoàn thể nào đó nhờ làm xướng ngôn viên cho các chương trình đặc biệt.

Cũng như những xướng ngôn viên cùng thời, bà luôn luôn nhạy bén thay đổi cách thể hiện kỹ thuật xướng âm sao cho phù hợp.

Bà phân tích: “Cách đọc tin tức khác hẳn với cách đọc bình luận và lại càng không giống với cách đọc thư thính giả gởi về yêu cầu nhạc. Ðọc tin, giọng nói chỉ là tường trình, không chen lẫn tình cảm. Ðọc bình luận, giọng nói phải có chút thẩm quyền, nghiêm nghị hơn và đôi khi có pha cảm xúc. Còn đọc thư thính giả thì giọng thân mật hơn, gần gũi hơn.”

Hiện ở Columbia, South Carolina, những lúc không làm việc thiện nguyện, bà thường vào Internet theo dõi tin tức.

“Tôi mê coi tin tức lắm, hết coi ở TV thì đọc tin trên Internet. Một phần vì ở đây không có đài Việt Nam,” bà nói.

Khi hỏi bà đọc tin tức như mọi người hay đọc thành tiếng như thời còn làm xướng ngôn viên, bà cười xòa: “Giọng tôi đâu còn trẻ trung như hồi xưa mà còn ham đọc như thế. Thôi, cái thời ấy qua rồi.” 

Bật khóc khi đọc tin về sự tàn ác của chiến tranh

Cựu xướng ngôn viên Hoàng Quỳnh Giao kể: “Khi bắt đầu làm việc, tôi gặp xướng ngôn viên Thảo Trang (tức Hạ Hoàng Vân), cũng vừa 20 tuổi, và kết thân ngay vì chúng tôi là những xướng ngôn viên trẻ tuổi của đài lúc ấy. Tôi đi làm sớm vì may mắn gặp cơ hội, và vì được đánh giá có giọng nói mạnh, phát âm rõ, dễ nghe.”

Nhờ giọng nói chuẩn mực và truyền cảm, bà được đọc tin tức trực tiếp ngay. “Ðọc tin ‘vivan’ (tin mới nhận) rất khó vì mình chỉ có chừng ít phút trước khi đến giờ tin tức. Trong thời gian ngắn ngủi này, tôi phải đọc lướt qua bản tin khá dài do các biên tập viên gởi xuống, nhưng phải nắm rõ nội dung, từ ý tổng quát đến từng dấu ngắt câu,” bà giải thích.

Bà nói thêm: “Khó hơn nữa, đôi khi có tin quan trọng cần loan báo ngay, dù mình không được xem trước; và đang đọc tin khác cũng phải tạm ngưng để đọc ngay tin mới.”

Một xướng ngôn viên như bà phải tự tìm cho mình một nhịp điệu tương thích cho từng bản tin.

Bà nói về “bí mật” của cái microphone thời ấy: “Nếu đặt nó thẳng hàng với miệng thì đọc xong bản tin chừng 15 phút, mình sẽ rất mệt vì bị hút hơi nhiều. Nếu đặt nó lệch quá sang một bên thì giọng sẽ rất yếu, quá nhẹ cho tin tức, nên phải đặt sao cho mình không mệt mà giọng nói vẫn không thay đổi.”

Yêu công việc, bà biết phải cố gắng vươn lên trong nghề nghiệp. “Không có trường lớp huấn luyện, tôi biết mình chỉ có cách duy nhất là phải rút tỉa kinh nghiệm từ những xướng ngôn viên đàn chị khác như Dạ Lan, Thu Hoài, Lệ Mai,” bà nói.

Cái khó khăn của bà là học hỏi từ người khác mà không được giống như họ. Học của người khác mà vẫn phải tự tạo cho mình một phong thái riêng.

Mỗi ngày với nhiệm vụ đọc tin tức và 15 phút thâu thanh cho mục Khoa Học và Văn Học Mới Trên Thế Giới, bà không tiếp xúc với thính giả nhiều như các xướng ngôn viên của những chương trình văn nghệ, tâm tình khác tại đài. “Công việc tuy không sôi động như của các chị, nhưng nhờ thế tôi có thì giờ trau dồi khả năng và làm thêm những chương trình khác cho đài,” bà nói.

“Có nhiều hôm, đọc bản tin mà tôi muốn bật khóc vì những cái chết oai hùng của các chiến sĩ, sự bi thương của những dân lành, sự tàn ác của chiến tranh, sự dã man của Việt Cộng. Ðọc những tin này như một cái máy thì lạnh lùng quá, nên tôi có pha một chút tình cảm trong đó. Ðôi khi đọc bình luận cũng vậy, tôi thường đọc với cung cách hùng biện của luật sư, cứng rắn nhưng có sức thuyết phục chứ không thể nào nhẹ nhàng hay yểu điệu như giới thiệu thơ văn, âm nhạc,” bà chia sẻ.

Theo bà, cũng là một tin, chỉ cần người đọc hơi lên giọng hay xuống giọng là thính giả sẽ hiểu xướng ngôn viên muốn nói điều gì.

Bà kể: “Khi nói chuyện về tin lũ lụt ở miền Bắc, một chị nhại giọng người miền biển để kể chuyện vui làm mọi người cười nghiêng ngửa. Khi đọc tin tức, chị vẫn nói giọng ấy, ‘nũ nụt’ thay vì ‘lũ lụt’ nên phải xin lỗi thính giả và đọc lại. Chỉ được vài câu, chị lại ‘nũ nụt’ nữa, lại phải xin lỗi và đọc lại. Tôi phải nín cười mà đọc hết bản tin. Từ đó về sau, không ai dám đùa nghịch trước khi đọc tin.”

Xướng ngôn viên Hoàng Quỳnh Giao, làm việc tại đài từ năm 1970 cho đến khi Cộng Sản cưỡng chiếm miền Nam.

Bà lập gia đình năm 1977, có ba người con, hai gái một trai. Bà tốt nghiệp cử nhân ngành kế toán năm 1980 tại đại học Oklahoma.

Hiện nghỉ hưu tại Phoenix, Arizona, khi rảnh rỗi, bà cùng chồng bơi lội, tập thể dục, theo dõi tin tức, xem phim, du lịch, thăm viếng người thân và bạn bè. “Tôi thích nấu ăn lắm nên cũng tốn nhiều thì giờ,” bà chia sẻ. 

Tháng Tư Ðen bao trùm đài

Kể về ngày làm việc cuối cùng ở đài vào ngày 30 Tháng Tư, 1975, bà Nguyễn Thị Thu, cựu biên tập viên tin tức, nói: “Khoảng ngày 23, 24 Tháng Tư đài đã vắng một số người. Riêng ngày 30 Tháng Tư nhốn nháo lắm. Mặc dù vậy, ông Trung Tá Văn Quang vẫn có mặt ở đài và nhân viên làm việc cho đài với tinh thần rất cao. Quản đốc đài còn ngồi đó, tin vẫn được phóng viên gửi về, biên tập viên nhận tin và xướng ngôn viên vẫn đến để đọc tin.”

“Tôi làm ca sáng nên lúc nào 7 giờ cũng có mặt, cho đến lúc nổ trái bom gần đài thì mọi người sợ quá, chạy tán loạn. Tôi cũng phóng xe chạy luôn. Lúc đó khoảng 9 giờ. Sau đó thì nghe Ðài Sài Gòn phát tin quân Cộng Sản vào đến Dinh Ðộc Lập. Như vậy là đã hết,” bà trầm giọng nói.

Bà buồn bã nói tiếp: “Mất nước, tôi hoàn toàn bất ngờ, bởi vì chúng tôi làm trong Ðài Quân Ðội nhận được tin tức hằng ngày mà. Lúc lình xình khi tin tức bay về nói là mất Ban Mê Thuột thì tôi có hoang mang, bắt đầu lo. Nhưng lúc đó quản đốc đài bảo rằng đừng lo, không có gì đâu, nếu có gì thì cố vấn Mỹ sẽ cho các nhân viên của đài đi. Vậy mà không ngờ mọi chuyện lại nhanh đến vậy.”

“Cũng vì bất ngờ mà ông Quản Ðốc Văn Quang và rất nhiều nhân viên ở lại sau ngày 30 Tháng Tư. Khi mất miền Nam Việt Nam thì biên tập viên hầu như còn lại hết, chỉ có lác đác vài người đi được thôi. Sau ngày đen tối đó chúng tôi có đến đài và có gặp lại nhau, quyến luyến cảnh tình mà bấy nhiêu năm làm việc. Nhìn thấy Cộng Sản chiếm đài mà đau lòng lắm. Họ tịch thu tất cả giấy tờ của chúng tôi và bắt chúng tôi phải ‘đi học’ ba ngày để ‘cải tạo đầu óc.’ Sau đó thì mọi người tản mác đi dần,” bà kể.

Nói về cơ duyên đến với đài, bà cho hay, sau biến cố Mậu Thân 1968, bà “may mắn xin được việc làm trong đài để vừa đi học ở trường luật vừa đi làm bán thời gian ở đài, bởi vì lúc đó đài cần người để làm nhiều chương trình. Lúc tôi vào thì có làm việc một thời gian với ông Phạm Hậu, sau khi ông qua Ðài Sài Gòn thì ông Văn Quang làm cho đến ngày mất nước.”

“Khi vào làm tôi được ông Dzương Ngọc Hoán dạy cách biên tập tin, theo dõi những tin tức từ chiến trường do các phóng viên gửi về và biên tập lại để xướng ngôn viên đọc. Một thời gian sau thì ông Văn Quang cho đi học một khóa cấp tốc về biên tập bên Ðài Sài Gòn,” bà nói.

“Thời điểm đó tin tức được lấy từ nhiều nguồn. Nếu tin từ Tổng Cục Chiến Tranh Chính Trị thì lấy nguyên văn, còn phóng viên gửi về thì phải ghi chép và biên lại theo lời phóng viên. Riêng những tin của phóng viên chiến trường thì sẽ phát nguyên văn bản tường trình, hoặc viết lại tùy theo tình hình chiến trường lúc đó và tùy theo trưởng ca sẽ quyết định phát tin như thế nào,” bà cho biết.

“Ðặc biệt, với những chiến trường sôi động, sẽ phát nguyên băng có giọng tường trình của phóng viên. Thường nguyên băng hay phát vào giờ tin chính lúc 7 giờ sáng hoặc 12 giờ trưa. Sau đó, những bản tin này được biên tập viên tóm tắt và phát lại vào các bản tin phụ như 2 giờ chiều hoặc 3 giờ chiều. Tuy nhiên, để có một bản tin cho xướng ngôn viên đọc thì trưởng ca sẽ quyết định việc phát tin, rồi tới trưởng ban tin tức duyệt, sau đó mới phát tin. Trưởng ban tin tức lúc đó là ông Dzương Ngọc Hoán chịu trách nhiệm chính, dưới ông có rất nhiều trưởng ca,” bà nói thêm.

Chia sẻ về cuộc sống hiện tại, bà nói: “Tôi sang Mỹ năm 1990 theo diện bảo lãnh. Anh tôi vượt biển năm 1984, sau đó bảo lãnh mẹ tôi và tôi. Lúc mới qua tôi ở Houston, Texas. Sau đó tôi dọn về Los Angeles, California, ở và làm việc 22 năm cho công ty T.J. Maxx. Nay thì tôi mới về hưu và dọn lên Roseville, trong vùng đô thị Sacramento, California, để thoải mái hơn vì ở Los Angeles xô bồ quá.” 

Thèm một không khí gia đình

Tuy chỉ làm việc cho đài vài tháng ngắn ngủi, nhưng sau 42 năm sau, bà Vũ Nguyệt Hằng, cựu biên tập viên, vẫn còn nhớ mãi không khí gia đình của ban biên tập. “Mọi người, ai ai cũng thân thiện, không ai để ý, phê bình, chỉ trích nhau cả,” bà nhắc lại một cách luyến tiếc.

“Tôi bắt đầu làm việc từ Tháng Giêng, 1975. Hôm ấy là Mùng Một, có lẽ mọi người nghỉ Tết nên không khí vô cùng tĩnh lặng. Nhưng chỉ vài hôm sau, khi được gặp bạn bè đồng sự, tôi thấy không khí thay đổi hoàn toàn. Lúc ấy mọi người tấp nập, ai làm việc nấy, đài nhộn nhịp hẳn lên,” bà nói.

Công việc hằng ngày của bà là nhận tin tức do Việt Tấn Xã gởi sang, hoặc tin từ chiến trường của các phóng viên gởi về. “Tôi phải viết lại, thu gọn những tin này để các xướng ngôn viên đọc,” bà nói. “Thượng cấp trực tiếp của tôi là nhạc sĩ Nhật Bằng.”

Vì thích văn nghệ từ thuở bé, nên từ lâu bà muốn được làm cho đài. “Khi được nhận vào làm, tôi thấy rất thích hợp cho mình. Bởi vậy tôi rất quý thời gian làm việc tại đây,” bà nói.

Bà kể: “Lúc ấy, mọi người trong ban biên tập đều có biệt danh theo những nhân vật trong truyện ‘Xì Trum’ mà rất nhiều người Sài Gòn đã đọc. Vì hay cười và hay giúp đỡ người khác, tôi được gọi là ‘Tí Vui Vẻ.’” Theo bà, đây là giai đoạn màu hồng của cuộc đời, và bà còn giữ mãi những kỷ niệm quý báu này.

Có duyên với quân đội, bà làm việc tại đài, thành hôn với quân nhân, và sang Mỹ vẫn cùng chồng tham gia những sinh hoạt quân đội.

Bà nói: “Trước năm 1975, ông xã tôi là lính Biệt Ðộng Quân. Sang đây, chúng tôi cũng tham gia sinh hoạt với các đoàn thể Biệt Ðộng Quân rất thường xuyên. Tôi thích hát giúp vui trong những dịp lễ lớn.”

Ðịnh cư tại Mỹ năm 1994, bà là chuyên viên thẩm mỹ và cùng chồng sống tại West Covina, California.

Cũng vậy, với bà Nguyễn Thanh Tuyền, cựu biên tập viên, kỷ niệm nhớ nhất khi còn làm tại đài là không khí gia đình, chan hòa tình thân.

Bà kể: “Trong ban biên tập, chúng tôi đặt biệt danh cho nhau, theo tên những nhân vật trong truyện ‘Xì Trum,’ mà lúc ấy ở Sài Gòn ai cũng đọc. Sếp Dzương Ngọc Hoán là ‘Tí Vua,’ chị Yến Tuyết là ‘Tí Ðiệu,’ anh Trần Ðạm Thủy là ‘Tí Lười’ (không phải anh lười mà vì anh hay cười), và sếp Huỳnh Hữu Trung là ‘Tí Quạu,’ còn tôi là ‘Tí Cô Nương.’”

“Tình hình chiến cuộc càng lúc càng khốc liệt, nhưng chúng tôi vẫn cố gắng tìm vài giây phút nhẹ nhàng giữa những giờ làm việc căng thẳng. Lúc còn tuổi 19, 20, chúng tôi thích tán gẫu nên buổi trưa thường rủ nhau vào câu lạc bộ ăn uống, hoặc xuống ban báo chí trò chuyện. Nói chung, làm gì với nhau cũng thấy vui cả,” bà chia sẻ.

Làm việc cho đài từ năm 1972 đến ngày 27 Tháng Tư, 1975, bà theo gia đình lên tàu riêng vượt biên. Bà kể: “Ba ngày trước khi mất nước, lúc 12 giờ trưa, tàu chúng tôi nhổ neo ra hải phận quốc tế. Chúng tôi lên Ðệ Thất Hạm Ðội và chờ ở đó cho đến khi ông Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng rồi mới đi.”

Bà sống cùng gia đình tại Montreal, Canada, từ năm 1975 đến nay, và có văn phòng tư vấn pháp lý tại đây.

“Tôi rất thích hoạt động xã hội, là hội trưởng Hội Phụ Nữ bên này. Năm nào chúng tôi cũng cũng tổ chức giỗ cúng Hai Bà Trưng,” bà nói. “Hằng năm, cứ đến Tháng Tư Ðen là Gia Ðình Mũ Ðỏ Canada của mấy anh cựu chiến sĩ Nhảy Dù tổ chức văn nghệ gây quỹ để giúp thương phế binh ở Việt Nam, tôi luôn luôn ủng hộ.”

Tất cả những hoạt động cộng đồng này của bà là để cho thế hệ kế tiếp.

Bà tâm sự: “Tôi muốn các con tôi còn nhớ rằng mình là người Việt, và mình có một lịch sử hào hùng. Chúng ta không thể bị mất gốc.”

Nói về ngày hội ngộ của Ðài Tiếng Nói Quân Ðội sắp tới, bà nói: “Tôi mua vé và chuẩn bị mọi thứ rồi. Tôi đếm từng ngày, mong cho mau mau tới.” (Ðằng-Giao & Quốc Dũng)

——————-

Liên lạc tác giả: [email protected]