Phạm Hùng Nghị

Trên dải đất miền Nam, từ Quảng Trị tới Cà Mau, có tới khoảng 50 Nghĩa Trang Quân Đội Việt Nam Cộng Hòa. Nay hầu hết đã bị xâm chiếm, giải tỏa hoặc đang trong tình trạng hoang hóa.

May mắn là vẫn còn dăm ba khu còn giữ nguyên vẹn hình hài, dù cũng đã lắm phen trải qua cuộc dâu bể. Biểu trưng cụ thể, là Nghĩa Trang Quân Đội tại Biên Hòa, có qui mô lớn với hàng vạn ngôi mộ chiến sĩ tử vong, thuộc mọi quân binh chủng, mọi cấp bậc từ binh nhì tới trung tướng… đã bị xâm hại sớm nhất.

Bắt đầu từ lúc bức tượng “Thương Tiếc” phía xa lộ Biên Hòa, ngay đầu lối dẫn vào nghĩa trang, bị “bên thắng cuộc” hạ lật nhào; tiếp theo là các chuyện bôi bẩn, đập phá các bia mộ; bắn vào hình các di ảnh, nhiều năm cản trở không cho thân nhân lui tới viếng thăm. Chỉ một số rất ít nhanh chóng vội vã, thậm chí lén lút vào bốc mộ cha, anh mình đưa về quê hương an táng, khói hương..

Những nơi còn có tên tuổi

Ở Huế, có một khu Nghĩa Trang Quân Đội VNCH còn khá nguyên vẹn, gần như hoàn toàn không có dấu hiệu bị xâm hại, lấn chiếm từ cả phía chính quyền cộng sản tới người dân. Khu nghĩa trang này chỉ cách trung tâm thành phố Huế khoảng 6 km, nằm trên địa bàn quận Thuận Hóa, rất gần với khu lăng mộ Vua Hiệp Hòa, khu di tích Chín Hầm (được cho là nơi ông Ngô Đình Cẩn giam giữ các cán bộ cộng sản trước năm 1963).

Tại đây, có ba tiểu khu được quy hoạch trên tổng diện tích khoảng 1,200 m2, nằm đối diện nhau trên trục đường Tam Thai, khu rộng nhất hơn 800 m2, là nơi an táng cho trên dưới 1,000 tử sĩ, trong đó có một ngôi mộ nữ tử sĩ (?) do chồng lập mộ.

Nghĩa trang này hiện do Ban Quản Lý Nghĩa Trang Thành Phố Huế quản lý, đặt tên là Nghĩa Trang Tăng Bạt Hổ. Người dân trong vùng cho biết tên trước đây là Nghĩa Trang Mang Cá. Cả ba khu đều có tường thành bao bọc, và có nhà bia được xây dựng kiên cố, có hoa văn họa tiết và đều được ghi nhận là: “Cô Mộ Chiến sĩ Trận vong- tái lập năm 2019.”

“Cô Mộ” nghĩa là những ngôi mộ cô đơn không người chăm sóc. Vậy ai đã đứng ra tái lập và giữ gìn?

Cách đây vài năm, tôi đã có dịp tới thăm, và thật ngạc nhiên khi hàng hàng lớp lớp các mộ phần đều tươm tất, ngay hàng thẳng lối, không bị cây cỏ chiếm chỗ mọc chen. Chỉ một số rất ít mộ phần chắc đã được thân nhân trùng tu, nên có vẻ dáng dấp to lớn hơn so với các đồng đội, hoặc có nấm mộ mang hình đóa sen tròn như một số vùng khu vực miền Trung; còn lại đều nằm trong khuôn hình chữ nhật 1.5 x 2.0 mét, bia mộ được thiết kế chung một mẫu có một góc vát chéo, một số bia mộ mang hình bán thân, mặc quân phục có đầu và hai tay. Chắc phần lớn chiến sĩ trận vong đang an nghỉ nơi đây thuộc mọi quân binh chủng, kể cả địa phương quân đã tử trận từ các chiến trường Quảng Trị, Thừa Thiên, Huế được chôn cất từ hàng mấy chục năm trước cho tới đầu năm 1975.

Cũng chỉ cách trung tâm thành phố Buôn Ma Thuột, thủ phủ của tỉnh Đắk Lắk hiện nay, trên dưới 1km, nhưng nghĩa trang quân đội tại đây, nơi từng an nghỉ của khoảng hai ngàn chiến sĩ Quân Lực VNCH, phần lớn thuộc sư đoàn 23 bộ binh, lại không còn được tử tế, sạch sẽ, nghiêm cẩn như tại Huế. Nơi đây đã bị chiếm dụng làm vườn tược của một số hộ dân. Cũng đã có một số được cải táng, di dời, nhưng phần lớn mộ phần đã bị hư hỏng, xô lệch, nhất là các mộ bia bị nứt vỡ làm mất đi một phần bia chí.

Gần đây, đã có những cuộc khảo cứu, tìm kiếm và ghi chép lại tên tuổi của các tử sĩ nơi đây, do một hai thanh niên công giáo trong vùng thực hiện, đã có khoảng gần ngàn trường hợp được ghi nhận tương đối khá đầy đủ cả quê quán, số quân… và đã có hàng chục trường hợp được thân nhân nhận diện, cải táng.

Cách bờ biển Quy Hòa (Ghềnh Ráng, Quy Nhơn) có Trại Phong Cùi rất nổi tiếng trước đây, cũng là nơi an nghỉ của thi sĩ Hàn Mặc Tử, chỉ trên dưới nửa cây số; nằm trên một thửa đất khá bằng phẳng dưới chân một thung lũng có những ngọn núi bao quanh, là một nghĩa trang quân đội, nơi an táng hàng ngàn chiến sĩ thuộc Sư đoàn 22 bộ binh, tử trận trong thời gian 1969-1974.

Thực khó khăn để tìm tới nghĩa trang này, vì đã trở nên hoang hóa, cả khu đã như bị biến thành rừng cây. Dân lấn đất không chỉ làm nhà ở, mà còn trồng phi lao, bạch đàn. Vào mùa khai thác cây, cành lá, vỏ các loại cây chất đống phủ đầy trên các lối nhỏ và lấp kín các mộ phần ngày xưa vốn đã bị thời gian và mưa gió xâm hại, bào mòn. Các vị trí nhà chung sự, nhà tưởng niệm trước đây nay chẳng ai nhận diện được. Bờ thành bao bọc chung quanh cũng đã bị san thấp xuống làm thành con đường, chắc để thuận lợi cho các loại xe ra vào vận chuyển gỗ. Về phía Tây của nghĩa trang có một ngôi chùa nhỏ, và phía đối diện của chùa còn có được một khu khá nguyên vẹn, không có dấu hiệu bị xâm hại. Thời gian qua cũng có hàng trăm người được thân nhân cải táng, các huyệt mộ cũ loang lổ khắp nơi, vùi cả những bia mộ của các mộ phần bên cạnh. Giờ có chuyển các bia mộ này lên cũng khó lòng đặt lại trúng mộ cũ.

Những năm qua cũng xuất hiện các nhóm thiện nguyện tìm đến đây hương khói, sưởi ấm anh linh các tử sĩ còn nằm tại chỗ, lâu năm vắng bóng người thân. Những nhóm người này cố công phục dựng, sơn viết lại tên tuổi trên mộ chí lâu năm đã phai bạt, tạo điều kiện thuận lợi dễ dàng cho thân nhân nếu trở lại kiếm tìm cha ông.

Những mộ phần tập thể vô danh

Vào những ngày cuối Tháng Tư năm 1975, có nhiều tử sĩ từ các chiến trường được chuyển về Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa chờ hoàn tất chung sự, một số khác từ Sài Gòn và vùng phụ cận cũng được chuyển tới. Hầu hết còn nằm trong phòng lạnh, trên băng ca cứu thương… chưa kịp an táng theo lễ nghi quân cách thì Sài Gòn sụp đổ.

Những người lính phục vụ tại đây cũng nhanh chóng rút về với gia đình sau một lần chào vĩnh biệt. Chỉ còn sót lại vài ba người phụ trách chung sự. Có lẽ, đó chính là những người đã tiếp nhận thêm xác của những người lính thuộc quân chủng Nhảy Dù, Thủy Quân Lục Chiến cuối cùng tử trận, được đâu đó chất vội trên mấy chiếc GMC chở vào nghĩa trang. Không còn ai trợ lực, nên tất cả có đến hơn 300 tử sĩ đủ các cấp bậc, thuộc các đơn vị, đã phải chôn cất vội vàng trong cùng một huyệt.

Đây đúng là ngôi mộ tập thể, và vô danh lớn nhất của quân đội VNCH trong lịch sử.

Gọi là vô danh, chắc hẳn là không đúng, vì những người được chôn trong hố chôn tập thể này đều còn mang trên mình tấm thẻ bài căn cước quân nhân, hoặc những thẻ chuyển thương từ chiến trường về quân y viện trước lúc từ trần. Tất cả đều có tuổi tên, nhưng trong hoàn cảnh đặc biệt nên không ai nghĩ tới, hoặc không có điều kiện để ghi chép lại.

Vẫn còn có những cuộc kiếm tìm trong hy vọng và thất vọng. Điều an ủi cho những người nằm xuống này là chung quanh họ, gần gũi họ suốt 50 năm qua là những người đã cùng lý tưởng, cùng sống chết cho khát vọng tự do, và họ cũng đang rất gần gũi với bao nhiêu bậc đàn anh đã hy sinh trước đó. Bởi theo ghi nhận, ngôi mộ tập thể này nằm ngay trong khuôn viên Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa, phía sau khu vực nhà xác trước đây; nay nằm sau lưng trường Cao Đẳng Công Nghệ Đồng An (Lái Thiêu, Bình Dương).

Từ năm 1988, khi khu nghĩa trang này được phía bộ đội Trung Đoàn Gia Định trao việc quản lý cho tỉnh Bình Dương và gọi là nghĩa trang nhân dân thì việc qua lại tương đối dễ dàng hơn, nên nhiều ngôi mộ được người dân hương khói, dâng cúng hoa trái gần như quanh năm suốt tháng; đặc biệt được một chủ doanh nghiệp có cơ sở sản xuất kinh doanh gần đó, là người ngoại quốc, cắt cử công nhân chăm sóc sạch đẹp hàng ngày.

Khu vực giáp với bờ biển Thuận An, sát Phá Tam Giang (Huế) cũng ghi nhận có 2 khu mộ của những người lính VNCH do dân cư tại đây tạo lập, mỗi khu chỉ trên dưới chục người, nơi nhiều nhất lên tới 45 người. Có khu chôn cất tập thể, có khu chôn riêng lẻ từng tử sĩ, chỉ có điều là hầu hết vô danh.

Các chiến sĩ này, theo giới quan sát nhận định, hầu hết thuộc binh chủng Thủy Quân Lục Chiến, hy sinh khi rút quân từ Huế ra Thuận An để lui vào bảo vệ trận tuyến phía Nam. Họ bị chôn trong lòng biển, trôi dạt vào bờ nằm sâu trong bùn cát. Qua thời gian, do bờ biển bị xâm thực, một số thi hài lộ diện được dân cư phát hiện, có người toàn thây, có người chỉ còn một số chi thể, tất cả đều được đưa lên chôn cất; nhưng cũng chỉ một thời gian ngắn, họ lại phải di dời lần nữa vào cách biển xa tới vài trăm mét.

Một “cô mộ tập thể” khá lớn, được bà con ở đây tự quyên góp xây dựng, đặt miếu thờ “liệt vị cô hồn” từ Tháng Tám, 2005, có tường xây bảo vệ để giữ cho các ngôi mộ không bị gió thổi bay dạt lớp cát đắp, kể cả nền đã được đổ cát tôn cao hơn mặt bằng tự nhiên trong khu vực. Khu mộ này ở giữa các hộ dân, được giữ gìn khang trang sạch sẽ, là nơi chôn cất 48 tử sĩ, tới nay mới chỉ có ba về được với gia đình.

***

Do nhiều lý do, nên còn đó hàng ngàn chiến sĩ trận vong được an táng trong các nghĩa trang quân đội trước đây, nay vắng bóng người thân lui tới. Có những mộ phần mấy chục năm rồi trở nên hoang hóa, vô thừa nhận, hoặc mất hết dấu tích chẳng biết đâu kiếm tìm. Cả người đã hy sinh và người thân còn sống đều canh cánh nối niềm tha thiết dành cho nhau.

30 Tháng Tư trở thành ngày giỗ của bao nhiêu gia đình có cha, ông, anh, em nằm xuống vì chính nghĩa quốc gia. Có những người đã tìm được thi thể tử sĩ mang về an táng; nhưng cũng còn có rất nhiều gia đình chưa tìm thấy, cũng không biết đâu mà tìm. Nỗi đau lớn lao, nặng nề ấy cứ dai dẳng suốt nửa thế kỷ qua. Làm gì để anh linh các chiến sĩ ấy được thanh thản siêu thoát, và thân nhân gia đình họ được an lòng, là câu hỏi vẫn chưa có lời giải đáp.

-Đọc thêm: 50 năm, chiến sĩ VNCH nằm xuống: Các anh vẫn chưa yên nghỉ

Phạm Hùng Nghị

Chưa một thống kê nào cho biết, hiện còn có bao nhiêu người lính Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa mất tích, còn bao nhiêu mộ phần của các chiến sĩ đang nằm rải rác đó đây tại khắp các địa phương trong cả nước không hoặc chưa có người thân kiếm tìm đưa về hương khói.

Nhiều người trong số đó, đã từng được an táng nghiêm kính, tập trung tại các Nghĩa Trang Quân Đội; số ít khác do hy sinh vào những ngày, những giây phút cuối của cuộc chiến nên bị vùi lấp đâu đó giữa rừng sâu, khe suối nào chẳng ai hay; cũng không ít người bị lao tù đã mất thân chỉ được đồng đội chôn vùi vội vã nay không tìm ra dấu vết bởi thời gian và những đổi thay của rừng núi năm xưa.

Giữa hoang tàn phế tích

Ngay tại Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa, nơi có hàng vạn ngôi mộ của những người lính thuộc đủ mọi quân binh chủng đã hy sinh, và được chôn cất theo lễ nghi quân cách, có bia chí rõ ràng, và một vài năm qua cũng được nhiều thân nhân tới lui thăm viếng sửa sang… nhưng vẫn còn không ít mộ phần trở nên tiêu điều, không bóng dáng người thân, quanh năm chẳng một chút khói hương.

Thời gian gần đây tại Bình Định, Tuy Hòa, Ban Mê Thuột… người ta phát hiện thêm những Nghĩa trang Quân đội khác trong tình trạng hoang phế hơn nữa. Có khu đất cây rừng lên xanh chen phủ đầy các ngôi mộ, hất tung xô đổ các mộ chí ngày nào. Một vài khu mộ khác bị người dân lấn chiếm, biến thành khu dân cư, thành những rẫy khoai mì, thậm chí có nơi họ còn dùng nuôi thả gia súc, làm ô uế nơi yên nghỉ của những người đã chết cho quê hương.

Đầu năm 2025, một số thanh niên địa phương phát tâm dọn dẹp khu nghĩa trang quân đội ở Bình Định, đắp dựng lại các mộ bia bị đổ, vỡ, sơn tô lại tên tuổi người nằm dưới. Hàng trăm ngôi mộ đã rõ tuổi tên, và nhờ vậy thân nhân nhiều tử sĩ từ xa tìm đến nhận được cha, anh, xin đón về quê an nghỉ.

Tại Ban Mê Thuột, anh Quân, một thanh niên giáo dân thuộc nhà thờ chính tòa, đã bỏ ra rất nhiều thời gian để một mình rong ruổi lùng sục khắp khu mộ, mà theo Quân có tới trên 2,000 mộ chiến sĩ VNCH hầu hết thuộc sư đoàn 23 đã được chôn cất tại đây trước “Tháng Ba gãy súng” (*), nay cũng tiêu điều rệu rã giữa các khu vườn trồng mì, chẳng mấy bóng người thân lui tới.]

Quân bỏ thời gian ghi chép đầy đủ các thông tin tên tuổi, số quân, ngày hy sinh… được trên 1,000 ngôi mộ, rồi đưa lên các phương tiện thông tin còn rất hạn chế của mình để mong tìm được người thân cho tử sĩ. Rất tiếc vì nhiều lý do, cho đến nay chỉ mới có hàng chục trường hợp phản hồi.

Ở Tuy Hòa, cũng có một khu Nghĩa Trang Quân đội VNCH, với hàng ngàn ngôi mộ được xác nhận là chiến sĩ thuộc Sư đoàn 22 bộ binh. Nay có nhiều dân cư từ khắp nơi về cất nhà cửa sống chung. Cũng chỉ rất gần đây, qua anh Bình và gia đình anh chị Phượng & Lý cùng vài người thiện tâm khác đã tìm đến, ghi nhận và phát thông tin lên mạng xã hội.

Rải rác đó đây, người dân cũng thông báo kiếm tìm thân nhân cho những người lính đã hy sinh, được phát hiện nằm vùi trên vùng biển Thuận An (Huế) và đã được ngư dân trong vùng đưa về an táng tập trung. Đáng trân trọng nhất là có người dân ở vùng núi phía Bắc, đã thông tin về những ngôi mộ nằm gần khe suối cạnh nương rẫy của mình, đây hẳn là những sĩ quan bị đưa đi tù đày, đã được họ mang lên khu gò cao xây mộ đá, lập miếu thờ, hương khói quanh năm.

Những cuộc trở về đẫm nước mắt

Thông qua các thông tin được người dân chuyển tải, hàng chục trường hợp thân nhân đã tìm lại được cha anh của mình sau 50 năm hoặc hơn thế nữa. Cuộc trùng phùng nào cũng như một phép màu và đầy nước mắt.

Năm 1971, một người vợ trẻ nhận xác chồng sau một trận chiến ở Tuy Hòa, chị chỉ kịp nhận xác, chôn vội chồng chung với đồng đội đã hy sinh, rồi tất bật về quê gồng gánh nuôi bốn đứa con thơ dại. Chị cũng chưa một lần nào được dẫn các con thăm mộ người bố từng biền biệt đồn trú xa nhà thì nước mất nhà tan… Cả nhà lại khốn khổ trong chế độ mới, thiếu ăn rách mặc, nên dù  đành đoạn lãng quên, thậm chí chỉ còn mơ hồ nhớ chút địa danh.

Người con gái út ngày đó mới chưa đầy 2 tuổi, nay đã ngoài 50 mới tình cờ thấy tin về bố. Cái tên Lò Văn Pẩu của ông – người dân tộc Mường, quê ở Mường Khương (Lai Châu), vừa lớn lên đã theo gia đình di cư vào Nam rồi lớn lên đăng lính – không thể nhầm lẫn, tên người lập mộ cũng vậy. Thế là chỉ một sớm một chiều, cả gia đình gồm bốn gái, một trai, cùng năm người dâu, rể của ông đã từ Kontum chạy xuống Tuy Hòa nhận mộ phần bố, rước chút di cốt còn lại sau 54 năm mang về nhà thờ cúng. Khai quật ngôi mộ xưa, vẫn còn lẫn trong di cốt cây bút máy, chiếc đồng hồ đeo tay, và những đồng bạc kẽm hoa mai…

Gia đình cũng mới tìm thấy Hạ Sĩ Đặng Văn Hợp, lính sư đoàn 23, số quân 63/000896 – tử trận ngày 12/9/1970 – Từ nhiều năm qua, do nhiều lý do nên dù rất khao khát kiếm tìm, cũng không có điều kiện, lại cũng chỉ mơ hồ biết ông được đơn vị an táng ở đâu đó tại Ban Mê Thuột, nên đành giữ mãi trong lòng. Tình cờ, người con trai cả, nay cũng quá 60, coi được một clip nhỏ về khu nghĩa trang quân đội ở Ban Mê Thuột, lướt qua trúng tấm bia tên cha mình, trùng cả số quân. Cả gia đình ngay trong đêm đã lên xe từ Bến Tre ra Ban Mê Thuột, mang cả giấy báo tử theo để đối chiếu với thẻ bài may ra còn đó, hầu an tâm rước cha về quê cũ.

Không may mắn như mấy trường hợp khác, thông tin về tử sĩ Trần Dương hay Trần Đường vừa ít ỏi, vừa không trùng khớp với những gì thân nhân, là người chị gái nay đã gần 80 tuổi cung cấp. Anh Tuấn, cư ngụ tại một thôn làng cách Ban Mê Thuột khá xa, hơn 30 năm trước đã phát hiện ra ông và một đồng ngũ khác nằm cạnh nhau bên bờ con suối vắng vẻ. Hoàn cảnh lúc ấy, anh chỉ âm thầm đưa hai người lên một khu đất cao gần đó. Anh kể lại, một trong hai người có thẻ bài mang tên Trần Dương hay Trần Đường (vì thẻ bài không khắc dấu), người còn lại mặc áo giáp nhưng không có thẻ bài nên chẳng rõ họ tên. Anh chôn cất cả hai. Nay hai ngôi mộ này nằm phía sau một nhà dân. Người chủ đất cũng đã tôn cao nền mộ, xây gạch chung quanh và cất một ngôi miếu nhỏ thảng hoặc hương khói.

Đầu Tháng Ba, 2025, anh Tuấn lên mạng thông báo về tử sĩ Trần Dương và những gì anh còn nhớ mang máng theo thẻ bài anh chôn theo mấy chục năm trước, là hai số đầu của số quân và nhóm máu. Gia đình ông Trần Đường từ Phước Long nghi đây là của em cháu, bạn bè mình đã hy sinh trong trận Phước Long vào Tháng Mười năm 1974, nên đã lên tiếng, xin tới Ban Mê Thuột nhận về. Những người lập, giữ mộ băn khoăn vì đôi điều không hợp lý lắm, như nếu bị thương hay hy sinh tại Phước Long sao lại trôi dạt ngược lên Ban Mê Thuột, và nhóm máu O không đúng với nhóm A trong thẻ bài anh Tuấn nhớ?

Họ lo ngại, nếu để gia đình ông Đường này nhận mà không thực là thân nhân, sau này sẽ khó để ông được về với người thân. Nhưng rồi, theo nguyện vọng tha thiết gia đình nhận là ruột thịt của ông Đường cũng đã lên nhận em, chú, cậu, đồng thời cũng xin rước cả người đồng đội của ông về một nơi thờ phụng chung, bởi “họ đã là huynh đệ chi binh, rồi đã nằm bên cạnh nhau suốt hơn 50 năm qua, nay đâu thể cách rời!” Giả sử như có nhầm lẫn cũng không sao. Sau này có ai khác đến nhận mà hoàn toàn trùng khớp các thông tin, gia đình cũng vui vẻ.

Ngày khai quật mộ phần, đúng như những gì anh Tuấn cho biết, dù thân thể cả hai đã mục nát hết cả, nhưng một người còn có chiếc thẻ bài làm chứng, một người còn có chiếc áo giáp và đôi giầy trận. Chiếc thẻ bài mang số quân 74/419061 được xác nhận đúng là của ông Trần Đường, nguyên là sĩ quan Đồng Đế khóa 5/73B. Nay cả hai ông đã được mang về đặt tại ngôi chùa ở Phước Long do cháu ruột của ông Trần Đường trụ trì.

Người chết vẫn khắc khoải đợi chờ

Tuy vậy, vẫn còn hàng ngàn ngôi mộ chiến sĩ VNCH đây đó, tập trung trong các nghĩa trang quân đội tại một số địa phương đang bị hoang phế không có người chăm sóc, không có thân nhân lui tới, hoặc chôn vùi rải rác trong vùng sâu, vùng xa hoàn toàn không mộ chí. Thân nhân họ vì hoàn cảnh nào đó. Ví như sau cuộc chiến đã ly tán, đã vất vả mưu sinh, con cháu nghèo khó sống lất lây qua ngày đoạn tháng chẳng có điều kiện tìm kiếm, hốt cốt đưa về. Cũng có thể do không biết cha, ông, anh em mình giờ nằm đâu, vì bia mộ tan hoang, gãy đổ. Tất cả đều day dứt trong lòng.

Cũng mới gần đây, có người ở vùng núi rừng Yên Bái, Cao Bằng lên tiếng về mấy ngôi mộ có tên tuổi và địa chỉ của người mất từ mấy mươi năm trước. Tôi nhớ, trong số có hai người từng cư ngụ tại Cư xá Bắc Hải (quận 10, Saigon), chắc đây là những sĩ quan cấp tá, bị ở tù và khi chết được anh em đồng đội khắc vội lên bia. Có người được tin đã tìm đến đúng địa chỉ để mong thông báo cho gia đình ra Bắc nhận về. Nhưng căn nhà cũ nay đã thay chủ mấy lần, chẳng biết đâu nữa mà báo. Các ông vẫn cứ sương gió cô đơn giữa rừng thiêng núi độc, ngóng vọng phương Nam. Có người may mắn hơn, được dân làng quy tập, xây mộ, lập bia đá tử tế, nhưng chắc hồn thiêng cũng bảng lảng theo khói hương mà quấn quyện bên những người không cùng huyết thống, ngày đêm khắc khoải đợi chờ một ngày con cháu tới rước anh linh về an nghỉ; hoặc họ đã biến thành thần thiêng gia hộ cho những gia đình đã đón họ như người thân, gắn bó với họ suốt bao năm tháng đã qua, bất chấp những dị nghị hay gây khó bởi chính quyền sở tại.

Tôi nhớ, cách đây đã hơn 10 năm, tại một xã thuộc huyện Hướng Hóa (Quảng Trị), gia đình ông Hồ Văn Tới, người dân tộc Cơtu (hầu hết sau này đều mang họ Hồ), kể cho tôi nghe chuyện gia đình ông luôn có một vị thần gia hộ, mỗi khi có người đau ốm, cứ cầu vái với ông thần đó là khỏe. Vị thần của gia đình ông Tới, mãi sau nhiều lần đi lại thân thiết rồi, tôi mới biết đó là một người lính chết chỉ còn bộ xương dưới chân cầu Đắk Rông, được vợ chồng ông nhìn thấy, đem cả về nhà lấy chiếc áo lành nhất của mình quấn vội mang chôn. Người lính ấy không có lai lịch, hoặc có mà người đồng bào dân tộc này không hề biết nên thất lạc theo dòng sống vào mùa nước lũ.

Đã cuốn trôi bao ước mơ chưa kịp thành hình

Trong số bạn bè cùng trang lứa với tôi, không ít anh em đã sớm rời sách vở, xa thân nhân ruột thịt bước vào đời lính. Hầu hết chưa một ai biết thế nào là tình yêu, chưa một ai được ôm hay hôn người bạn gái cùng lớp cùng trường từng thương thầm nhớ trộm.

Sau Tháng Tư, 1975 tất cả đã bình an trở về, trừ một vài người bị thương tật, hay bị bắt làm tù binh tại chiến trường Quảng Trị năm 1072 như Hà Hồng Kiêm, một thiếu úy Thủy Quân Lục Chiến mãi năm năm sau mới được tự do. Bạn bè gặp lại nhau, không một ai hối tiếc quãng đời cầm súng chiến đấu, nhưng làm sao tránh khỏi đôi chút ngậm ngùi khi nhìn lại bao ước mơ dang dở chưa kịp thành hình.

Có nhà thơ nào đó đã lên tiếng, đại ý là dù bên nào thắng, thua thì người dân đều chịu thiệt thòi, đau khổ. Người thiệt thòi, đau khổ nhất chắc chắn là người Mẹ. Chính tôi đã chứng kiến dì ruột mình khóc ngất rồi như điên loạn trước thi hài của con trai bà, cùng tuổi với tôi, tử trận vào đầu Tháng Hai năm1975, xác được mang về an táng tại Nghĩa Trang Quân Đội Biên Hòa. Rồi bà lại ngất đi lần nữa, khi chỉ mấy tháng sau, gia đình phải khai quật em lên, vì biết trước nơi đây sẽ không còn là nơi em an nghỉ. Xác em qua mấy lớp quan tài, vẫn còn tươi rói, máu còn đọng trong poncho, được đưa về nghĩa trang giáo xứ của khu định cư tỵ nạn Cộng Sản mới thành lập năm 1970-1971 cách Long Khánh khoảng hơn 40 km.

May là dì chú tôi vẫn còn tìm được xác con, được thấy con, được chôn cất trang trọng, và cuối cùng được chôn cất con lần nữa kịp tránh những phỉ nhổ, xâm hại của “bên thắng cuộc.”

Dì tôi và nhiều người Mẹ khác ở phía bên này đã phải ngày đêm ngậm ngùi cho tới khi lìa thế mà vẫn không yên vì lạc mất xác con. Vì tôi biết rất rõ, bao nhiêu người Mẹ miền Bắc cho tới hôm nay vẫn chưa tìm được con mình bị chôn vùi nơi đâu trong các nơi gọi là nghĩa trang liệt sĩ.

Chẳng nói đâu xa, tôi biết chỉ riêng tại làng quê tôi ở Vĩnh Bảo (Hải Phòng) đã có ba bà mẹ suốt hơn mấy chục năm qua lang thang tới độ tiều tụy bởi rong ruổi khắp các tỉnh, thành phía Nam đi tìm mộ con mình đã “sinh Bắc tử Nam.” Họ cơm nắm cơm muối dắt lưng, lội khắp các bơi, dò tìm từng ngôi mộ, vẫn mịt mù không thấy. Nhà ngoại cảm, ông đồng bà bóng nào họ cũng tìm tới, tốn tiền tốn của mà xác con vẫn hoài vô vọng.

Làm sao mà tìm thấy, nếu như những chàng trai trẻ ra đi ngày ấy đã bị tan xương nát thịt bởi đạn bom? Bạn tôi, anh Trần Trọng Khuê, giáo sư các trường đại học ở Saigon kể lại: anh và tất cả các sinh viên năm cuối đại học Bách Khoa , đại học Tổng Hợp Hà Nội vừa qua tuổi 20 (lúc đó học sinh miền Bắc theo hệ phổ thông 10 năm) bị đưa vào chiến trường Quảng Trị năm 1972, lúc hòa đàm Paris đang bế tắc, Hà Nội muốn có cuộc chiến thắng tại đây để làm giá cho thương thảo. Mỗi ngày một đại đội lính mới được chuyển vào, dọc đường anh em mới được hướng dẫn qua loa cách sử dụng vũ khí, hoàn toàn ngơ ngác trước kinh nghiệm chiến trường của quân đội VNCH, nên vào trận là bị “nướng sạch.”

May mắn chỉ dăm ba người sống sót, bị thương được đưa ngược trở lại. Anh là người trong số cực kỳ may mắn đó. Vì còn được đưa sang Nga, sau đó sang Pháp học hành, lấy được hai văn bằng tiến sĩ khoa học (như tiến sĩ quốc gia), một bằng toán ở Lomonosov, một bằng kinh tế ở Paris, được giữ lại làm giảng sư ở Pháp, rồi trở về Việt Nam sống với mẹ già. Anh vẫn khóc ròng mỗi khi nhắc đến Quảng Trị, hoặc có tin gia đình ai đó đã tìm thấy hài cốt bạn bè anh dưới nề đất lạnh cổ thành.

Năm 2014, tôi cũng đã đến hai nghĩa trang liệt sĩ nổi tiếng Thành cổ Quảng Trị và Trường Sơn. Mỗi nghĩa trang có tới hàng vạn người lính Bắc Việt được chôn cất, có bia chí tử tế. Hầu hết là những người trạc cỡ tuổi chúng tôi, hoặc lớn hơn vài ba tuổi, xuất thân từ khắp các tỉnh phía Bắc. Tại đây tôi cũng gặp nhiều người lặn lội đi tìm kiếm người thân đang nằm yên đâu đó. Họ không chỉ tìm kiếm, săm soi trong khu vực được sắp xếp theo địa phương, mà chỗ nào cũng tìm tới với hàng nắm nhang đỏ rực trên tay, vừa cúi xuống bước đi vừa rầm rì lời khấn vái. Tôi hỏi họ sao không nhờ quản trang chỉ dẫn. Họ trả lời: “Cứ tự đi tìm còn may ra, chứ nhờ vả quản trang thì… chẳng biết thế nào.”

***

(*) Chữ của nhà văn Cao Xuân Huy.

–50 năm, chiến sĩ VNCH nằm xuống: Còn đó những nỗi đau

Trần Anh Quân

Ngày 14 Tháng Tư, Tập Cận Bình tới Việt Nam ký 45 thoả thuận, trong đó có việc xây tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Ngày 15-16-17, hải quân hai nước tuần tra chung, cùng lúc đó Trung Cộng đổ bộ lên bãi đá Hoài Ân (Trường Sa) để tuyên bố chủ quyền.

Cũng ngày 17, Tập Cận Bình đạt được năm thoả thuận về quản lý nguồn nước kênh Phù Nam. Mấy ngày gần đây, CSVN vẫn phải ra tuyên truyền ca ngợi quân đội Trung Cộng diễu binh đẹp hơn quân đội CSVN. Coi như đội hẳn cái mão thái thú chư hầu lên đầu.

Trung Cộng tuyên bố chủ quyền tại Trường Sa

Trong diễn biến mới nhất, Trung Cộng công khai tấm hình bốn lính Hải cảnh của họ căng cờ của lực lượng Hải cảnh đổ bộ lên bãi đá Hoài Ân, thuộc cụm đảo Thị Tứ, quần đảo Trường Sa để tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở đây. Theo các thông tin từ phía Trung Quốc thì việc căng cờ này đã diễn ra vào giữa Tháng Tư, nhưng họ đợi tới khi quân đội Trung Cộng qua diễu binh tại Thành Hồ thì mới đưa tin.

Đây là một đòn rất hiểm của Trung Cộng. Trong khi trong nước, ban tuyên giáo CSVN mấy ngày qua vẫn ra rả tuyên truyền ca ngợi quân đội Trung Cộng diễu binh đẹp, lính tráng cao to… Bây giờ tung cái hình khẳng định chủ quyền của Trung Cộng thì CSVN đành phải ngậm đắng nuốt cay, chẳng lẽ đang mời họ qua diễu binh mà lại lên án hành vi xâm lược hải đảo.

Cần nhớ, dù Hoàng Sa và Trường Sa đã mất (toàn bộ hoặc một phần) vào tay Trung Cộng, nhưng trước nay CSVN vẫn cố gắng khẳng định chủ quyền tại hai quần đảo này. Bây giờ họ căng cờ như vậy mà CSVN không thể lên tiếng phản đối và vẫn phải tuyên truyền ca ngợi quân Trung Cộng diễu binh thì quá là nhục nhã. Nói thẳng là coi như bỏ bão đá Hoài Ân chứ đợi hết 30 Tháng Tư thì làm sao mà giành lại, và lấy cái gì để giành?

Nhắc một chút về thời gian Trung Cộng thực hiện đổ bộ lên bãi Hoài Ân, nếu đúng như phía họ công bố là giữa tháng Tư, thì đó lại là lúc hải quân CSVN thực hiện tuần tra chung với Trung Cộng. Cụ thể, trong ba ngày 15, 16 và 17 Tháng Tư, quân đội Việt – Trung tổ chức chương trình “Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt – Trung lần thứ 9.”

Chương trình giao lưu này là sự kiện cao cấp nhất giữa quân đội hai nước khi có mặt Thượng Tướng Đổng Quân, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Trung Quốc, và Đại tướng Phan Văn Giang, bộ trưởng Bộ Quốc Phòng Việt Nam. Ba ngày đó, cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị Quan bị đóng cửa theo yêu cầu từ phía Trung Cộng. Đồng thời, hải quân hai nước cũng diễn ra hoạt động “tuần tra liên hợp” trên vùng biển vịnh Bắc Bộ lần thứ 38. Mỗi bên cử hai tàu chiến đấu để tuần tra chung.

Như vậy, CSVN đã trúng kế dương đông kích tây của Trung Cộng: thời gian Trung Cộng đổ bộ lên bãi Hoài Ân là cũng lúc hải quân hai nước tuần tra chung và quân đội hai nước ăn mừng “giao lưu hữu nghị lần thứ 9.”

Khoá các vị trí chiến lược ở ba miền Bắc – Trung – Nam

Không chỉ vấn đề biển đảo, trong chuyến vi hành của Tập Cận Bình tới Việt Nam và Campuchia hồi trung tuần tháng Tư, họ Tập còn có hai đòn đánh vào tử huyệt của Việt Nam.

Thứ nhứt, tại Hà Nội, ngày 14 và 15 Tháng Tư, Tập Cận Bình ký 45 thoả thuận hợp tác với Việt Nam (mà chắc chắn chỉ có bất lợi cho Việt Nam). Trong đó có một thoả thuận cho Việt Nam vay hơn 200 ngàn tỷ đồng để xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng; với điều kiện nhà thầu Trung Quốc sẽ đứng ra xây.

Đây không chỉ là cái bẫy nợ mà còn tạo ra đường tiến quân chiến lược cho Trung Cộng khi có chiến sự xảy ra. Tuyến đường này đi qua 9 tỉnh phía bắc, tạo thành thế gọng kìm. Nếu muốn tấn công phía bắc Việt Nam thì Trung Cộng có thể cùng lúc tiến quân theo hai đầu Hải Phòng và Lào Cai để xông thẳng vào Hà Nội.

Thứ hai, ngày 17 tháng Tư, Tập Cận Bình ký với Campuchia thỏa thuận về dự án kênh đào Phù Nam Techo trị giá $1,156 tỷ. Trong đó, có năm thỏa thuận và hợp đồng liên quan dự án quản lý tài nguyên nước tổng hợp Phù Nam Techo. Quản lý tài nguyên nước kênh Phù Nam tức là kiểm soát tất cả nguồn nước dưới hạ nguồn: đồng bằng Sông Cửu Long của Việt Nam.

Con kênh đào dài hơn 151km này được ví như cái đinh cuối cùng đóng lên cỗ quan tài đồng bằng Sông Cửu Long. Khi mà nước biển đang dâng cao, hạn mặn mỗi năm mỗi nặng hơn. Thì kênh đào Phù Nam lại càng khiến lưu lượng nước ngọt đổ về phía Nam ít hơn. Mất vựa lúa của cả nước, và hàng chục triệu người ở đồng bằng này cũng bị ảnh hưởng sinh kế. Cùng với đó, kiểm soát nguồn nước sẽ giúp Trung Cộng càng có lợi thế hơn trên bàn đàm phán sau này với Việt Nam.

Như vậy, coi như phía Bắc Việt Nam đã dính gọng kìm với đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Phía Nam Việt Nam thì bị đóng đinh bởi kênh đào Phù Nam. Miền Trung thì có Formosa án ngữ ngay Hà Tĩnh, một trong những khu vực hẹp nhất Việt Nam. Cộng với việc hải đảo bị chiếm giữ như đã nói ở trên. Thì coi như vị trí địa chính trị chiến lược của Việt Nam tại biển Đông và Đông Nam Á lục địa bị Trung Cộng “phong ấn” hoàn toàn.

Thậm chí, Mỹ cũng không cần vị trí chiến lược của Việt Nam. Vì xung quanh biển Đông đã có 9 căn cứ quân sự của Mỹ ở Philippines, chưa kể ở Đài Loan, Singapore. Ngoài ra, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Brunei cũng đã có thoả thuận phép Mỹ sử dụng các căn cứ ở nước sở tại khi cần thiết.

Ngoài ra, việc Tập Cận Bình sang Việt Nam vi hành ngay trong lúc Việt Nam cần đàm phán với Mỹ cũng là một chiêu rất thâm độc. Cố tình tỏ ra thân mật với quan chức CSVN và ký 45 thoả thuận kia, vì họ Tập muốn chứng minh cho chính quyền Trump thấy rằng CSVN đã là chư hầu của Trung Cộng. Đúng y như những gì ông Peter Navarro, cố vấn thương mại Tòa Bạch Ốc, nói trên đài Fox New: “Về cơ bản thì Việt Nam là một thuộc địa của Trung Quốc cộng sản.”

Giờ CSVN hết đường giải thích, chống chế với Mỹ, mà cũng không thể nhúc nhích khi đã bị Tập Cận Bình “phong ấn.” Nếu còn bị chính quyền Trump đánh thuế nặng thì coi như CSVN phải phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Cộng để bảo vệ chế độ theo đúng phương châm “thà mất nước hơn mất đảng.”