CA-45: Derek Trần bảo vệ phúc lợi Medi-Cal, Food Stamps cho địa hạt và Little Saigon
Một trong những cuộc đua sơ bộ ngày 2 tháng 6, 2026 được chú ý nhất tại Nam California là Địa Hạt Quốc Hội 45, nơi có Little Saigon, thủ phủ tinh thần của cộng đồng người Việt tị nạn CS tại Hoa Kỳ.
Năm 2024, Derek Trần đã tạo nên bất ngờ lớn khi lật ngược thế cờ, đánh bại đương kim dân biểu Cộng Hòa để giành chiếc ghế CA-45 với cách biệt chỉ 653 phiếu.
Năm nay, DB Derek Trần tái tranh cử nhiệm kỳ thứ hai và đối đầu với 5 ứng cử viên Cộng Hòa, trong đó có 4 ứng cử viên là người gốc Việt.
Tô Lâm ‘gây bão’ ở diễn đàn quốc tế Singapore, gặp bộ trưởng quốc phòng 3 nước ‘đại gia’
Ông Tô Lâm, tổng bí thư kiêm chủ tịch nước Việt Nam, vừa có một bài diễn văn “gây bão” tại Diễn Đàn Shangri-La ở Singapore hôm Thứ Sáu, 29 Tháng Năm, đồng thời gặp bộ trường quốc phòng ba nước lớn.
Mong ước của hàng triệu tín đồ “túc cầu giáo” khắp thế giới đến Mỹ để hòa mình vào không khí những trận đấu bóng đá đỉnh cao mùa World Cup 2026 vừa bị dội một gáo nước lạnh từ chính sách mới của Bộ An Ninh Nội Địa Hoa Kỳ (Department of Homeland Security – DHS), theo đó việc nhập cảnh Mỹ trở nên khó khăn hơn bội phần. Chính sách mới cũng là một đòn mạnh giáng vào các ngành hàng không và du lịch Mỹ đang ốm yếu mong được vực dậy nhờ World Cup. Tại sao chính quyền Trump lại có một lựa chọn chính sách tai hại như vậy?
Các hành khách xếp hàng bên trong phi trường quốc tế Newark Liberty International Airport tại Newark, New Jersey, cửa ngõ chính vào nước Mỹ của các cổ động viên và người hâm mộ túc cầu từ Âu Châu và nhiều nước khác. (Hình minh họa: Kena Betancur/AFP via Getty Images)
“Bất ngờ và đáng tiếc”
Hôm Thứ Ba 26 Tháng Năm, trong chương trình Sean Hannity trên đài Fox News, bộ trưởng DHS Markwayne Mullin cho biết chính quyền Trump có kế hoạch ngừng việc làm thủ tục cho hành khách và hàng hóa quốc tế tại các phi trường lớn nằm trong các “thành phố trú ẩn” (sanctuary cities) – tức là những thành phố từ chối hợp tác với chiến dịch trấn áp di dân của Tổng Thống Trump. “Nếu không có lực lượng biên phòng và hải quan (CBP) xử trí các chuyến bay quốc tế thì khi phi cơ hạ cánh, khách đi trên đó sẽ không được nhập cảnh vào Mỹ,” ông Mullin nói và cho biết ông đã thảo luận với Toà Bạch Ốc.
Hôm Thứ Năm 28 Tháng Năm, ông Mullin tiếp tục khẳng định trên đài Fox News rằng chính quyền Trump sẽ sớm chấm dứt hoạt động của hải quan và biên phòng tại phi trường quốc tế Newark vì các cơ quan công lực địa phương New Jersey không hỗ trợ viên chức di trú liên bang. “Nếu không có gì thay đổi, chúng tôi sẽ làm bước này tương đối nhanh,” ông Mullin nói. Ông than phiền cảnh sát địa phương không bảo đảm cho các viên chức di trú liên bang được ra vào một trung tâm giam giữ người nhập cư bất hợp pháp chờ trục xuất ở New Jersey và ông cảnh báo DHS sẽ sớm điều chuyển các nhân viên CBP khỏi phi trường quốc tế Newark.
Phi trường quốc tế Newark Liberty International Airport (mã EWR) nằm cách sân vận động MetLife Stadium, East Rutherford, New Jersey chỉ 12 dặm. Sân vận động MetLife đăng cai tổ chức tám trận đấu World Cup quan trọng nhất, gồm năm trận đấu vòng bảng (vòng loại, tính điểm) có các đội bóng lừng lẫy như Brazil, Pháp, Na Uy, Đức, Anh… một trận bán kết, một trận tranh huy chương đồng và đặc biệt là trận chung kết giành giải vô địch World Cup 2026 diễn ra ngày 19 Tháng Bảy. Có thể coi EWR là cửa ngõ chính vào nước Mỹ của các cổ động viên và người hâm mộ túc cầu từ Âu Châu và nhiều nước khác.
Nếu du khách không được vào Mỹ qua ngả phi trường Newark để xem các trận đấu này thì quả là một điều rất bất ngờ và đáng tiếc. Bình thường khi không có World Cup, Newark đã là một trong ít phi trường đông đúc nhất nước Mỹ. Năm 2025, ba phi trường lớn của vùng đô thị New York tiếp nhận tới 50 triệu hành khách quốc tế.
Điểm danh các “thành phố trú ẩn”
Khi quyết định ngừng công việc xét nhập cảnh du khách quốc tế tại một số phi trường lớn, Bộ DHS cho rằng đó là biện pháp cần thiết để đối phó với các “thành phố trú ẩn” không hợp tác với lực lượng hải quan và di trú của chính quyền liên bang.
“Thành phố trú ẩn” không phải là một thuật ngữ pháp lý, không có định nghĩa chính thức mà chỉ là cách nói dân dã để chỉ một số địa phương hạn chế hợp tác với chính quyền liên bang trong việc cưỡng bức trục xuất di dân không giấy tờ. Những hạn chế như vậy bao gồm việc từ chối yêu cầu của lực lượng Cảnh Sát Di Trú (ICE) giam giữ phạm nhân quá thời hạn được phóng thích, nếu không có trát của tòa án, không chia sẻ với viên chức liên bang thông tin về tình trạng cư trú của người nhập cư, không cung cấp ngân quỹ, nhân lực và phương tiện di chuyển cho hoạt động truy quét người nhập cư của chính quyền liên bang… Một số địa phương còn cấm nhân viên ICE che mặt khi thi hành công vụ và cấm vào nhà dân lục soát khi chưa có lệnh của toà án.
Tháng Tám năm ngoái, Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ (DOJ) đưa ra danh sách các tiểu bang và thành phố mà DOJ tố cáo đang cản trở chính sách di trú của chính quyền Trump, trong đó có một số thành phố có những phi trường quốc tế quan trọng gần các địa điểm thi đấu World Cup là Boston, Denver, Philadelphia, Chicago, Los Angeles, New York, Newark, Seattle và San Francisco.
Đã có nhiều đồn đoán rằng sau phi trường quốc tế Newark, DHS sẽ tiếp tục thực hiện kế hoạch của ông Mullin, giảm hoặc rút lực lượng CBP tại tất cả các thành phố này.
Hàng không và du lịch, trầm lắng và suy thoái
Lo ngại trước tác động tiêu cực do chính sách mới của DHS gây ra, nhiều hiệp hội nghề nghiệp cảnh báo rằng việc rút lực lượng CBP khỏi các phi trường quốc tế sẽ “phá hủy” nền kinh tế.
“Giảm nhân viên hải quan và biên phòng ở các phi trường quan trọng sẽ có tác động phá huỷ ngành hàng không và du lịch, tạo ra sự gián đoạn nghiêm trọng trong hoạt động của các hãng hàng không, du khách và dòng vận chuyển hàng hoá quốc tế,” thông cáo của Airlines For America – đại diện các hãng hàng không, bao gồm American Airlines, United Airlines và Delta Air Lines – cảnh báo.
Còn theo US Travel Association – đại diện ngành du lịch và khách sạn – trong cuộc họp với bộ trưởng Mullin tháng trước, hiệp hội cảnh báo kế hoạch của DHS sẽ “phá huỷ ngành du lịch và các cộng đồng dựa vào khách du lịch quốc tế.”
Kế hoạch của DHS đưa ra trong một thời điểm không thể tệ hơn. Cả hàng không và du lịch Mỹ đều đang trong tình trạng kinh doanh trầm lắng và suy thoái. Chiến tranh Trung Đông đẩy giá xăng dầu lên cao làm cho chi phí các chuyến bay tăng vọt; một số hãng đã tính phụ thu nhiên liệu vào giá vé máy bay, một số hãng cắt giảm bớt số tuyến bay không sinh lợi, và đã có một hãng hàng không tuyên bố phá sản do không gánh nổi chi phí.
Ngành du lịch Mỹ đang trải qua một năm điêu đứng: lượng khách du lịch quốc tế vào Mỹ năm 2025 giảm 5.5%, khoảng 4 triệu người so với năm 2024 và số tiền chi tiêu của khách giảm $8.4 tỷ, theo dữ liệu của Hội Đồng Du Lịch và Lữ Hành Thế Giới (World Travel and Tourism Council).
Đáng chú ý Mỹ là quốc gia duy nhất mà ngành du lịch suy giảm trong lúc du lịch toàn cầu tăng trưởng vững chắc; số người đi du lịch nước ngoài trong năm 2025 tăng hơn năm trước 80 triệu người, nhưng hầu hết không đến Mỹ. Khách quốc tế cho rằng những phát ngôn thù địch và chính sách thị thực cứng rắn của chính quyền Trump là hai trong số nhiều lý do làm cho họ không muốn đến thăm Mỹ như trước, theo CNN.
Điều đó không chỉ gây khốn đốn cho những người làm việc trong ngành du lịch và dịch vụ mà còn ảnh hưởng xấu tới uy tín của nước Mỹ trên thế giới và nền kinh tế nói chung. “Chúng ta từng là quốc gia mà các nước khác bắt chước, nhưng câu chuyện đó không còn nữa,” bà Juliette Kayyem, phụ trách Dự Án An Ninh Nội Địa của trường Kennedy thuộc đại học Harvard University than thở với CNN.
World Cup không cứu được!
World Cup 2026 được Mỹ tổ chức cùng với Canada và Mexico, nhưng phần lớn các trận đấu quan trọng sẽ diễn ra trên đất Mỹ. Văn Phòng Du Lịch và Lữ Hành Quốc Gia (National Travel and Tourism Office – NTTO) hy vọng giải túc cầu lớn nhất hành tinh này sẽ đưa khoảng 1 triệu du khách quốc tế đến Mỹ, tương đương với số khán giả của 100 trận Super Bowl. Nhưng như vậy vẫn không đủ bù cho sự suy giảm đang xảy ra. Dữ liệu về số phòng khách sạn được đặt chỗ trong thời gian World Cup mà NTTO thu thập được đến thời điểm hiện nay cho thấy lượng khách quốc tế đến tham dự không nhiều như dự đoán. Đó là chưa tính tới tác động của sự thay đổi ở các phi trường quốc tế như công bố của DHS.
Nói ngắn gọn, thay vì tận dụng World Cup để thúc đẩy sự hồi phục của ngành du lịch, hàng không và nền kinh tế nói chung, DHS đang xát muối vào một vết thương đang mưng mủ, chưa có dấu hiệu liền da.
Chính sách di trú khắc nghiệt
Chính sách nhập cư cứng rắn của chính quyền Trump từ lâu đã xung khắc với một số tiểu bang, “thành phố trú ẩn” do đảng Dân Chủ điều hành vốn có phạm vi tự trị rộng rãi. Nên để ý, “thành phố trú ẩn” không phải là nơi dung túng tội phạm, cũng không ngăn cản lực lượng thực thi di trú của chính quyền liên bang thực hiện những chiến dịch truy lùng, bắt giữ và trục xuất người nhập cư bất hợp pháp miễn là lực lượng đó hành xử đúng pháp luật và tôn trọng phẩm giá con người.
Kế hoạch của chính quyền Trump giảm lực lượng CBP tại các phi trường quốc tế nói trên được coi là một biện pháp trừng phạt, gây áp lực để buộc các địa phương này phải tích cực hợp tác với liên bang thực thi chính sách di trú khắc nghiệt của ông Trump.
Có điều, kế hoạch thiếu cân nhắc cẩn trọng đó gây thiệt hại kinh tế quá lớn, giống như người chồng giận vợ thay vì nói điều phải trái với vợ lại đi đốt nhà làm cho cả gia đình không còn nơi sinh sống!
Một quan chức cao cấp trong chính quyền cho biết, kế hoạch này còn nhắm chuyển luồng du khách quốc tế sang những phi trường nằm ở các thành phố và tiểu bang do đảng Cộng Hòa kiểm soát, từ đó thúc đẩy kinh tế địa phương của những tiểu bang “đỏ” vốn đang bị tụt hậu khá xa so với các tiểu bang “xanh.” Tuy nhiên, hầu hết các chuyên gia về hàng không và du lịch đều cho rằng, không thể nào chuyển luồng khách quốc tế, thiết lập lại mạng lưới các tuyến đường hàng không trong một sớm một chiều mà chỉ có thể thực hiện sau nhiều năm nghiên cứu, xây dựng cơ sở hạ tầng dịch vụ thích hợp.
Chỉ vì một xung khắc chính sách giữa trung ương và địa phương mà chính quyền Trump lại thực hiện cả một kế hoạch gây tác hại to lớn cho nền kinh tế quốc gia, rõ ràng kế hoạch này không thể chấp nhận được. [dt]
SAN FRANCISCO, California (NV) – Với mùa bầu cử đang cận kề, Truyền Thông Cộng Đồng Mỹ (ACoM) tiếp tục phỏng vấn những ứng cử viên thống đốc California. Người tham dự hôm Thứ Ba, 26 Tháng Năm, là tỷ phú Tom Steyer, nói về di trú, y tế, và giá cả.
Tỷ phú Tom Steyer. (Hình: Patrick T. Fallon/AFP via Getty Images)
Trong phát biểu mở đầu, ông Steyer cho biết ông là “ứng cử viên thay đổi,” sẽ tập trung vào người lao động ở California thay vì chú ý đến lợi ích của các tập đoàn. Ông cho biết lý do ứng cử là vì cư dân California không thể nào trang trải cuộc sống ở tiểu bang được nữa vì các tập đoàn đang làm giá cả leo thang.
Ông hứa hẹn sẽ xây 1 triệu nhà ở giá rẻ, sẽ chống lại vận động hành lang của các công ty bảo hiểm để có y tế một người trả, và sẽ phá độc quyền kinh doanh điện để giảm chi phí năng lượng. Theo ông, công ty điện và gas Pacific Gas & Electricity (PG&E) cùng Hiệp Hội Địa Ốc California bỏ ra hàng triệu đô la để chống ông ra tranh cử, nên cho rằng họ biết ông sẽ thực hiện được những hứa hẹn.
Ngoài ra, ông còn nói từng thành công và có công ty đầu tư $38 tỷ cách đây 14 năm, nhưng ông muốn phục vụ cư dân California. Ông từng thành công trong việc kiếm tiền cho giáo dục và y tế, thành lập một ngân hàng cộng đồng bất vụ lợi giúp xây dựng 17,000 nhà ở cho người có thu nhập thấp, và mang lại nhiều bữa ăn miễn phí trong trường học.
Về vấn đề di trú, ông Steyer ủng hộ người nhập cư, cho biết họ là nền tảng của California, nên muốn có nhiều người khắp thế giới nhập cư vào California để tạo ra một “liên đoàn cầu vồng” giúp tiểu bang phát triển.
Ông cũng muốn hủy bỏ Cảnh Sát Di Trú (ICE) và khởi tố cơ quan này vì cho rằng “họ là tổ chức tội phạm vi phạm luật pháp ở California.” Tuy không thể dùng quyền lực thống đốc California để hủy bỏ một cơ quan liên bang, ông Steyer hứa sẽ dùng sức mạnh của tiểu bang để chống lại ICE, nhất là khởi tố những nhân viên kỳ thị hay bạo lực với cư dân.
Ông cũng muốn kiểm tra các trại giam của ICE ở California để bảo đảm họ không vi phạm luật pháp hay ngược đãi những người bị giam. Một điểm khác là ông muốn bảo vệ người nhập cư bằng pháp lý, do chính tiểu bang cung cấp chi phí, để giúp đỡ những người bị “bắt cóc” và có thể bị trục xuất.
Tiếp là y tế, và ông Steyer nhấn mạnh y tế là quyền lợi cho mọi cư dân California, cho rằng hệ thống y tế hiện nay không ổn định vì giá cả leo thang, làm nhiều gia đình và doanh nghiệp điêu đứng.
Điểm đầu tiên ông đưa ra là muốn có hệ thống y tế một người trả, và nhiều quốc gia khác trên thế giới có hệ thống này nhưng chi phí chỉ bằng một nửa chi phí y tế của Hoa Kỳ trong khi phẩm chất vẫn tốt. Ông hứa sẽ tìm cách thực hiện điều này từ ngày đầu nếu đắc cử.
Tuy vậy, ông công nhận tạo ra một hệ thống y tế một người trả cho cả tiểu bang rất phức tạp và cần có sự hỗ trợ từ liên bang. Để làm được điều đó, ông cho rằng cần có một chính quyền mới ở Washington, DC.
Một điểm quan trọng khác của y tế là ông hứa sẽ đối đầu với các công ty công nghệ sinh học và các hãng thuốc lớn để giảm giá thuốc. Ông tố cáo các hãng thuốc điều khiển hệ thống y tế và mua chuộc nhiều chính trị gia để thương thảo giá cao. Vì vậy, ông hứa sẽ sử dụng khả năng của một doanh gia để bảo vệ cư dân.
Sau đó là thiếu hụt ngân sách cho y tế của California, và ông Steyer chỉ trích chính quyền của tiểu bang hiện nay vì làm Medi-Cal mất đến $9 tỷ sau các thay đổi từ liên bang.
Ông nhấn mạnh cam kết sẽ xây dựng lại hệ thống y tế của California, và điều đó giúp ông nhận được sự ủng hộ của Hiệp Hội Y Tế California.
Cuối cùng là vấn đề giá cả ở California. Ông Steyer cho hay hiện nay cư dân không thể sống được ở California nữa là vì các tập đoàn độc quyền và nhiều lợi ích đặc biệt đang làm giá cả leo thang.
Giá nhà lúc nào cũng là một vấn đề gây khó khăn cho cư dân California, và ông Steyer hứa sẽ xây 1 triệu nhà ở giá rẻ, cũng như sẽ đối đầu với Hiệp Hội Địa Ốc California để tìm cách giảm giá nhà.
Một giá cả khác ông hứa sẽ giảm cho cư dân là điện, nước, và gas, hứa hẹn sẽ giảm 25%. Để làm được điều đó, ông Steyer sẽ đối đầu với PG&E bằng cách thay đổi cách họ được Ủy Ban Sinh Hoạt Công Cộng kiểm soát, và còn tạo ra cạnh tranh địa phương để giảm giá.
Cuối cùng là giá xăng. Ông Steyer cho biết những hãng xăng dầu lớn như Chevron đang lợi dụng xung đột quốc tế để kiếm lời đến hàng chục tỷ đô la trong khi người tiêu dùng phải chịu giá cả leo thang. Vì vậy, ông đề nghị đánh thuế lợi nhuận những hãng xăng dầu đó để giúp đỡ cư dân California. [đ.d.]
ORANGE COUNTY, California (NV) – Dân Mỹ vừa phải gánh chịu giá xăng tăng mạnh, nay lại đối mặt thêm một áp lực mới từ chợ búa và siêu thị: giá thực phẩm có thể tiếp tục leo thang trong những tháng tới, Bloomberg đưa tin ngày 27 Tháng Năm.
Thời tiết bất lợi, thuế quan, đàn bò giảm mạnh, chiến sự Iran, giá phân bón tăng và nguy cơ El Niño đang cùng lúc đẩy chi phí thực phẩm lên cao. Các kinh tế gia cảnh báo áp lực này có thể kéo dài sang năm 2027.
Giá thực phẩm tiếp tục tăng, khiến nhiều người Mỹ phải thắt chặt chi tiêu hàng tháng. (Hình minh họa: Storyblocks.com)
Bộ Nông Nghiệp Mỹ (USDA) dự báo giá thực phẩm bán tại chợ và siêu thị sẽ tăng 3.2% trong năm nay, theo một báo cáo công bố hôm Thứ Sáu. Tuy nhiên, ông Ricky Volpe, giáo sư kinh doanh nông nghiệp tại California Polytechnic State University, cho rằng mức tăng có thể cao hơn, từ 4% đến 4.5%.
“Năm nay sẽ là một năm đầy khó khăn,” ông Volpe nói. “Giá thực phẩm sẽ ngày càng cao hơn so với khả năng chi trả của nhiều người, và người tiêu dùng nên chuẩn bị cho điều đó.”
Áp lực giá thực phẩm tăng xuất hiện ngay trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Tháng Mười Một, khiến chi phí sinh hoạt trở thành vấn đề chính trị nổi bật. Giá xăng có thể giảm nhanh nếu thị trường năng lượng hạ nhiệt, nhưng giá thực phẩm thường khó giảm ngay. Lý do là nguồn cung cho mùa Thu phụ thuộc vào những quyết định gieo trồng mà nông dân đưa ra từ mùa Xuân.
Nhiều người tiêu dùng bắt đầu thắt chặt chi tiêu. Ông James Giese, 62 tuổi, sống một mình tại Madison, Wisconsin, cho biết ông giảm mua thực phẩm chế biến sẵn và thịt. Ông còn tiết kiệm khoản chợ búa bằng cách thử trồng khoai tây trong sân sau nhà.
“Tôi rất lo,” ông nói. “Tôi nghĩ mình thuộc tầng lớp trung lưu, nhưng mọi thứ từ đây bắt đầu siết lại rồi.”
Giá thực phẩm tăng mạnh từ đầu năm đến nay vì nhiều sức ép cùng lúc: thời tiết bất lợi, chính sách thương mại và biến đổi khí hậu. Riêng nông dân Mỹ phải đối mặt với nắng nóng kỷ lục, lạnh bất thường, mưa đá lớn và cả nạn cháy rừng.
Theo Trung Tâm Thông Tin Môi Trường Quốc Gia (NCEI), nước Mỹ trải qua giai đoạn đầu năm nóng nhất từng được ghi nhận. Tính đến cuối Tháng Tư, nhiệt độ trung bình cao hơn bình thường khoảng 6 độ F, tức 3 độ C. Ông Brad Rippey, nhà khí tượng học của Bộ Nông Nghiệp Mỹ (USDA), cho biết nắng nóng đến sớm khiến một số cây trồng nở hoa trước mùa, rồi bị sương giá sau đó làm hư hại.
Giá thịt bò tăng mức kỷ lục trong Tháng Tư, khi đàn bò tại Mỹ giảm số lượng xuống mức thấp nhất trong 75 năm qua vì hạn hán kéo dài và chi phí sản xuất cao.
Đàn bò tại Mỹ hiện giảm xuống mức thấp nhất vì hạn hán và chi phí chăn nuôi cao, góp phần đẩy giá thịt bò lên mức kỷ lục. (Hình minh họa: Storyblocks.com)
Giá cà chua cũng tăng 33% trong hai tháng qua. Hai trận bão mùa Đông gây thiệt hại nặng tại Florida đúng cao điểm mùa trồng trọt, trong khi lượng cà chua nhập từ Mexico giảm sau khi chính quyền Trump áp thuế nhập cảng.
Nắng nóng và hạn hán tại miền Tây và miền Trung Mỹ có thể tiếp tục đẩy giá thực phẩm lên. California chiếm gần một nửa doanh thu rau củ hằng năm của Mỹ, và ba phần tư doanh thu trái cây và hạt. Tuy nhiên, lượng tuyết tích tụ tại Sierra Nevada năm nay chỉ bằng 23% mức thông thường tính đến giữa Tháng Tư, làm tăng lo ngại về nguồn nước tưới.
Hạn hán cũng lan rộng tại vùng trồng lúa mì của Mỹ. Trung Tâm Giảm Thiểu Hạn Hán Quốc Gia tại University of Nebraska-Lincoln (NDMC) cho biết, tính đến ngày 19 Tháng Năm, 70% sản lượng lúa mì mùa Đông của Mỹ nằm trong khu vực hạn hán, cùng với 25% sản lượng bắp.
Các nhà dự báo cho rằng El Niño có thể xuất hiện vào Tháng Tám, với khả năng trở thành một đợt mạnh bất thường và kéo dài sang năm 2027. El Niño có thể làm cho California có mưa nhiều hơn, nhưng cũng có thể gây hạn hán tại nhiều vùng trồng lúa gạo, cà phê, ca cao và các nông sản khác ngoài nước Mỹ.
Chiến sự Iran cũng gây cú sốc lớn cho thị trường phân bón toàn cầu, vì Trung Đông là nguồn cung quan trọng của nhiều nguyên liệu đầu vào. Theo chỉ số Green Markets (GM) tại Bắc Mỹ, giá phân bón tăng 20% kể từ khi chiến sự bắt đầu. Điều này có thể khiến giá thực phẩm tăng thêm vào mùa thu hoạch. Nếu nông dân giảm lượng phân bón sử dụng, cây trồng cũng dễ bị thiệt hại hơn trước nắng nóng, hạn hán, hoặc lũ lụt.
Giá nhiên liệu cao cũng sẽ đẩy giá thực phẩm tăng lên. Nông dân phải trả nhiều hơn cho dầu diesel chạy máy kéo, các công ty vận chuyển tốn thêm chi phí xe tải, còn chi phí cho bao bì nhựa làm từ dầu mỏ cũng đắt hơn.
Các chuỗi siêu thị lớn đang cố kìm giá. Tổng giám đốc Kroger cho biết công ty chuẩn bị đẩy mạnh các chương trình giảm giá để cạnh tranh với Walmart, một tập đoàn luôn nỗ lực giữ giá thấp trong năm qua.
Walmart tiếp tục giữ không tăng giá để thu hút người tiêu dùng trong lúc chi phí thực phẩm tại Mỹ leo thang. (Hình minh họa: Storyblocks.com)
Dù tốc độ lạm phát thực phẩm đã chậm lại, thời gian qua, người tiêu dùng quá mệt mỏi vì hóa đơn đi chợ vẫn tăng. Ông Andrew Harig, phó chủ tịch Hiệp Hội Công Nghiệp Thực Phẩm (FMI), nói nhiều người vẫn so hóa đơn hiện nay với thời trước COVID-19, vào năm 2019 hoặc đầu năm 2020, và thấy mình đang phải trả tiền cao hơn rất nhiều.
“Họ đang cảm nhận rất rõ gánh nặng đó,” ông nói. (T.C.) [dt]
ATLANTA, Georgia (NV) – Trong một nền tư pháp vốn thường yêu cầu mọi người đứng trước tòa phải nói thật, một thẩm phán liên bang trong Địa Hạt Tư Pháp Liên Bang Số 11th lại bị phát giác không chỉ có quan hệ ngoài hôn nhân với một viên cảnh sát cấp cao, mà còn quan hệ tình dục ngay trong phòng làm việc tại tòa, trong giờ hành chánh, tiếng rên rỉ to đến mức nhân viên có thể nghe được, theo kết quả điều tra của hệ thống tòa án liên bang, AP tường thuật hôm Thứ Sáu, 29 Tháng Năm.
Nếu tòa án là nơi người ta thường nghe tiếng búa gõ, tiếng luật sư tranh luận, tiếng nhân chứng tuyên thệ, thì trong sự việc này, các thư ký luật lại nghe những âm thanh mà không ai được đào tạo trong trường luật để ghi vào hồ sơ. Đáng nói hơn, khi bị chất vấn ban đầu, vị thẩm phán này gọi các cáo buộc là “quá đáng” và phủ nhận từng điểm một, trước khi cuối cùng thừa nhận có quan hệ tình dục ngoài hôn nhân với viên cảnh sát.
(Hình minh hoạ: Gil Cohen Magen-Pool/Getty Images)
Theo AP, Địa Hạt Tư Pháp Liên Bang Số 11, gồm Alabama, Florida và Georgia, quyết định vị thẩm phán này chỉ nhận một hình thức “khiển trách riêng tư.” Tên của đương sự, cũng như địa điểm tòa án cụ thể, không được công bố. AP cũng không thể xác nhận danh tính của người này.
Trong hệ thống liên bang, chức vụ thẩm phán được bổ nhiệm trọn đời. Họ có thể bị kỷ luật bằng khiển trách công khai hoặc riêng tư, bị tạm ngưng giao hồ sơ, nhưng chỉ có thể bị bãi nhiệm thông qua thủ tục luận tội tại Quốc Hội. Nói cách khác, một người dân thường nói dối trước tòa có thể đối diện cáo buộc hình sự; còn một thẩm phán nói dối trong điều tra nội bộ về hành vi của chính mình thì có thể tiếp tục ngồi ghế xét xử, miễn là ủy ban tin rằng người đó còn “khả năng hối cải.”
Báo cáo điều tra nói viên chánh án và sĩ quan cảnh sát “quan hệ tình dục trong văn phòng của chánh án trong giờ làm việc, và tạo tiếng ồn đến mức nhân viên có thể nghe được.” Ngoài ra, thẩm phán này còn tham dự một sự kiện chính trị đảng phái, điều bị xem là không phù hợp với chuẩn mực trung lập tư pháp.
Ủy ban kỷ luật nói họ chọn khiển trách riêng tư vì đương sự rút lại các lời khai sai, chấm dứt mối quan hệ, hứa không dự các sự kiện chính trị đảng phái trong tương lai, và có “thành tích phục vụ tòa án vốn gương mẫu.” Đây là một kiểu lý luận kiểu bao che nếu trước đây phục vụ tốt, sau này hứa ngoan thì hiện tại có thể được dấu tên.
Nhưng không phải ai cũng hài lòng. Ông Lester Tate, một luật sư thường bảo vệ các thẩm phán Georgia trong các vụ sai phạm tư pháp, nói hình thức kỷ luật này giống như một “cái vỗ nhẹ vào cổ tay.” Ông nói ông bị sốc vì không có hình phạt nghiêm khắc hơn đối với các lời khai sai của đương sự trong quá trình điều tra. Luật Sư Tate nói một người được bổ nhiệm trọn đời và ngồi xét xử người khác cần phải trung thực về chính sai sót của mình.
Cuộc điều tra bắt đầu khi một thư ký luật báo cáo rằng thẩm phán này nhiều lần có hoạt động tình dục với viên cảnh sát trong văn phòng. Sau đó, Chánh Án William Pryor của Địa Hạt Tư Pháp Số 11th yêu cầu trả lời. Đương sự phủ nhận ngay trong ngày, rồi hôm sau còn gợi ý rằng thư ký luật có thể bịa chuyện để trả đũa vì bị yêu cầu làm việc tại văn phòng.
Nhưng nhật ký ra vào và hình ảnh an ninh cho thấy sĩ quan cảnh sát thường xuyên đến phòng làm việc của vị chánh án trong đồng phục, vào khoảng giờ ăn trưa. Sáu thư ký luật nhớ thấy một người phù hợp với mô tả của sĩ quan này; ba người nói họ từng nghe những âm thanh có thể là hoạt động tình dục trong văn phòng đương sự.
Đây là chi tiết vừa bi hài vừa đáng xấu hổ. Trong một cơ quan công quyền, nơi từng chữ trong hồ sơ đều có thể định đoạt tự do, tài sản, danh dự của người dân, nhân viên lại phải làm việc trong một môi trường mà người đứng đầu vừa thiếu kiểm soát hành vi cá nhân, vừa ban đầu thiếu trung thực khi bị điều tra.
Đương sự sau đó đồng ý viết thư xin lỗi sáu thư ký luật, không nhận chức chánh án địa hạt khi đủ điều kiện, và không phục vụ trong các ủy ban. Những điều này nghe có vẻ như hình phạt, nhưng so với việc vẫn được giữ ghế, vẫn được giữ danh tính bí mật, và vẫn tiếp tục mang danh thẩm phán liên bang, thì công chúng có quyền hỏi nếu đây là người dân thường, liệu họ có được “khiển trách riêng tư” nhẹ nhàng như vậy không? (MPL)
WASHINGTON, DC (NV) – Việc Tổng Thống Donald Trump mua cổ phiếu công ty Dell Technologies trước khi công ty này được Ngũ Giác Đài trao hợp đồng trị giá $9.7 tỷ đang làm dấy lên báo động từ các tổ chức giám sát đạo đức chính phủ, vì tạo ra hình ảnh nhà lãnh đạo Hành Pháp có thể hưởng lợi tài chánh từ chính các quyết định của chính quyền do ông đứng đầu.
Theo nhật báo Washington Post hôm Thứ Năm, 28 Tháng Năm, hồ sơ kê khai tài chánh của chính phủ cho thấy ngày 10 Tháng Hai, danh mục đầu tư của ông Trump mua cổ phiếu Dell Technologies trị giá từ $1 triệu đến $5 triệu. Chín ngày sau, tại một cuộc vận động ở Georgia, Trump công khai khuyến khích dân chúng “hãy mua một máy tính Dell.” Sau đó, trong Tháng Ba, danh mục của ông tiếp tục có thêm ba lần mua cổ phiếu Dell.
Tổng Thống Donald Trump tiếp ông Michael Dell (trái), tổng giám đốc Dell Technologies, cùng vợ Susan Dell tại Toà Bạch Ốc hồi Tháng Hai. (Hình: Andrew Caballero-Reynolds / AFP via Getty Images)
Trong suốt mùa xuân, Trump tiếp tục khen ngợi hãng Dell tại các sự kiện công khai, gần đây nhất là trong một bữa tiệc trưa tại Rose Garden của Tòa Bạch Ốc. Chưa đầy ba tuần sau đó, cổ phiếu Dell tăng mạnh khi Bộ Quốc Phòng công bố hợp đồng lớn dành cho công ty con liên bang của Dell để giám sát việc mua phần mềm Microsoft cho quân đội Mỹ. Theo Ngũ Giác Đài, công việc của Dell sẽ giúp “sắp xếp hợp lý và hợp nhất” việc mua nhu liệu trong Bộ Quốc Phòng, Cộng Đồng Tình Báo và Tuần Duyên Mỹ
Chi tiết này làm vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn vì đây không phải là hợp đồng nhỏ, cũng không phải một giao dịch thương mại bình thường. Đây là hợp đồng quốc phòng gần $10 tỷ, liên quan đến Bộ Quốc Phòng, Cộng Đồng Tình Báo và hệ thống kỹ thuật của chính phủ liên bang. Khi người đứng đầu hành pháp có cổ phiếu trong một công ty, rồi công khai quảng cáo sản phẩm của công ty đó, rồi công ty đó nhận hợp đồng khổng lồ từ chính phủ, công chúng đứng trước câu hỏi quyết định này phục vụ quốc gia, hay “vô tình phục vụ túi tiền” của tổng thống?
Ông Greg Williams, giám đốc trung tâm Center for Defense Information thuộc Project on Government Oversight, nói sự việc này “chắc chắn gióng lên hồi chuông báo động về xung đột quyền lợi.” Bà Margaret Dylus-Yukins, cố vấn pháp lý cao cấp về đạo đức tại Campaign Legal Center và là cựu luật sư của Văn Phòng Đạo Đức Chính Quyền (Office of Government Ethics), nói dù các quy định mua cổ phiếu hiện nay không áp dụng cho tổng thống và phó tổng thống, chuẩn mực lịch sử là người lãnh đạo Tòa Bạch Ốc phải tránh ngay cả hình ảnh tự làm giàu. Bà nói việc ông Trump quảng bá một công ty do bạn của ông sở hữu, trong khi ông cũng đầu tư vào công ty đó, “tạo ra hình ảnh xung đột quyền lợi,” dù theo quy định hiện hành chưa chắc cấu thành vi phạm đạo đức.
Tòa Bạch Ốc trả lời theo cách quen thuộc kiểu không giải thích thẳng thắn vấn đề cổ phiếu, hợp đồng và lời quảng cáo của Trump, mà chuyển trọng tâm sang việc ca ngợi Michael Dell và vợ ông, Susan. Ông Kush Desai , phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc nói “lợi ích duy nhất” của Tổng Thống Trump là làm điều tốt nhất cho người dân Mỹ, và lời khen của ông dành cho gia đình Dell chỉ bắt nguồn từ khoản đóng góp hơn $6 tỷ của họ cho “Trump Accounts,” chương trình gieo vốn đầu tư cho 25 triệu trẻ em Mỹ thuộc tầng lớp lao động.
Đó là một câu trả lời lấp liếm. Vấn đề không phải gia đình Dell có đóng góp từ thiện hay không. Vấn đề là tổng thống có sở hữu cổ phiếu Dell hay không, có công khai quảng cáo Dell hay không, và chính quyền của ông có trao cho Dell một hợp đồng $9.7 tỷ hay không. Một khoản đóng góp “yêu nước” không thể tự động xóa đi nghi vấn xung đột quyền lợi.
Trump Organization nói các khoản đầu tư của tổng thống được quản lý bởi các định chế tài chánh độc lập bên thứ ba. Nhưng Washington Post lưu ý tài sản của Tổng Thống Trump được giữ trong một trust do các con ông quản lý, khác với quỹ tín thác “mù” của các tổng thống trước đây, vốn không do người nhà quản lý và được thiết kế để chủ sở hữu không biết các khoản đầu tư của mình đang được điều hành ra sao.
Về mặt pháp lý, Tổng Thống được miễn khỏi luật xung đột quyền lợi áp dụng cho nhân viên liên bang. Nhưng đó chính là lỗ hổng nguy hiểm. Luật có thể chưa bắt được hành vi này, nhưng đạo đức công quyền đã thấy vết nứt. Một nhà lãnh đạo quốc gia không thể vừa đứng trên bục kêu gọi mua sản phẩm của một công ty, vừa nắm cổ phiếu công ty đó, rồi để chính phủ của mình trao hợp đồng hàng tỷ đô la cho công ty ấy, mà vẫn đòi công chúng tin rằng mọi chuyện hoàn toàn trong sạch.
Điều trớ trêu là Trump từng nhiều năm chỉ trích các Dân Biểu Đảng Dân Chủ giao dịch cổ phiếu dựa trên thông tin nội bộ. Trong bài State of the Union hồi Tháng Hai, ông còn kêu gọi thông qua dự luật lưỡng đảng nhằm cấm các thành viên Quốc Hội giao dịch cổ phiếu, nhưng biện pháp đó bị đình trệ. Nay chính ông lại rơi vào một tình huống còn nặng hơn về mặt đạo đức: không phải một dân biểu mua cổ phiếu, mà là tổng thống Mỹ có cổ phiếu trong công ty được chính phủ của ông trao hợp đồng quốc phòng khổng lồ. (MPL)
WESTMINSTER, California (NV) – Nhiều cư dân đến dự buổi họp báo của ứng cử viên Kelly Daniels (Kiều Quan) tuyên bố tranh cử nghị viên thành phố Westminster (Địa Hạt 4) vào chiều Thứ Sáu, 22 Tháng Năm, tại Vietlink Global, Westminster.
Ứng cử viên Kelly Daniels (Kiều Quan) trả lời phỏng vấn của giới truyền thông trong buổi họp báo tuyên bố tranh cử nghị viên Địa Hạt 4 của Westminster. (Hình: Lâm Hoài Thạch/Người Việt)
Cô Kelly Daniels nói: “Tôi ra ứng cử là do từ trái tim của người đồng hương Việt Nam, mà đặc biệt thành phố này có rất nhiều người Việt sinh sống, và tôi cũng là cư dân của Westminster, từng làm việc và gắn bó với thành phố này khá lâu trong những sinh hoạt của cộng đồng người Việt tại Little Saigon. Từ đó, tôi thấy được những trăn trở, những khó khăn mà thành phố này đang gặp phải.”
“Hiện nay, đời sống của người dân trong thành phố phải chịu những khó khăn trong nhiều vấn đề cần thiết, như thực phẩm và nhiều nhu yếu phẩm khác, do vật giá đều leo thang quá cao. Ngoài ra, tiền thuê chỗ ở và giá nhà đất đều tăng vọt. Từ đó, khiến cho những người dân ở ngoài thành phố hay ở những tiểu bang khác rất ngại khi muốn về đây sinh sống, hoặc đến thăm viếng thành phố này. Chính vì thế, tôi mới ra ứng cử với tâm huyết là phục vụ cư dân và cộng đồng người Việt, chớ tôi không có ý định tham gia vào chính trị.”
Ông Nguyễn Tấn Lạc (phải), cựu chủ tịch Cộng Đồng Việt Nam Nam California, phát biểu. (Hình: Lâm Hoài Thạch/Người Việt)
Khi được giới truyền thông hỏi, nếu thắng cử sẽ làm gì đầu tiên, cô Kelly Daniels trả lời: “Có rất nhiều việc quan trọng cần phải giải quyết ngay, nhất là tình trạng quá nhiều vô gia cư trong thành phố. Đó là điều đầu tiên tôi phải nghĩ đến, nếu tôi thắng cử. Kế tiếp là vấn đề giá cả nơi cư trú của các cư dân quá cao, nên có thể khiến nhiều cư dân phải trở thành vô gia cư. Theo tôi, để giải quyết vấn đề này, tôi sẽ đề nghị với các nghị viên của những địa hạt khác trong thành phố, và chúng tôi sẽ cùng đệ trình lên Hội Đồng Thành Phố Westminster, với yêu cầu là xin thành phố phải có chính sách hay nghị quyết nào đó, nhằm giảm bớt tình trạng một số cư dân trở thành vô gia cư.”
Nhiều cư dân và các giới chức chính quyền có mặt để ủng hộ ứng cử viên Kelly Daniels.
Ông Tony Bùi (giữa), cựu ủy viên quy hoạch Westminster, phát biểu trong buổi họp báo. (Hình: Lâm Hoài Thạch/Người Việt)
Ông Nguyễn Tấn Lạc, cựu chủ tịch Cộng Đồng Việt Nam Nam California, nói: “Cô Kiều Quan là một phụ nữ Việt, có trình độ học vấn tốt và từng phục vụ cộng đồng của người Việt tại Little Saigon, cho nên tôi từng khuyên cô ra tranh cử nghị viên nhiều năm trước, nhưng cô không đồng ý. Cho đến bây giờ thì cô mạnh dạn tuyên bố ra tranh cử. Biết thế tôi rất mừng, vì theo tôi, nếu cô đắc cử thì cô sẽ tạo một không khí mới để giúp cho thành phố này có sự ôn hòa và phát triển hơn. Cô là người có cá tính của người phụ nữ Việt, rất lịch sự, vui vẻ, và có tài năng.”
Một đồng hương khác, ông Tony Bùi, cựu ủy viên quy hoạch Westminster, nói: “Theo tôi, cô Kiều Quan có đủ năm đức tính tốt đó là: tài, trí, tâm, tín, và thể lực. Chúng tôi xin chúc cô tiến bước, nhằm giúp cho thành phố Westminster vượt qua cơn lốc đi xuống, và đưa thành phố này đi lên.”
Buổi họp báo có chương trình văn nghệ, do nhạc sĩ Nam Hưng đảm trách.
Ứng cử viên Kelly Daniels (thứ nhì từ trái) và gia đình tại buổi họp báo. (Hình: Lâm Hoài Thạch/Người Việt)
Cô Kelly Daniels cho biết, trong 10 năm qua, cô làm việc và gần gũi, giúp đỡ những cư dân tại Little Saigon và nhiều nơi khác, để trả ơn chính phủ Hoa Kỳ cưu mang, tạo điều kiện cho gia đình cô có cuộc sống an vui, hạnh phúc. Đó là giúp cư dân trong các vấn đề di trú, như thủ tục làm thẻ xanh, quốc tịch Hoa Kỳ… Ngoài ra, cô cũng hợp tác với nhiều hội đoàn và đồng hương duy trì truyền thống, văn hóa Việt trên xứ người. Song song đó, cô từng từng tham gia vào nhiều tổ chức, nhằm xây dựng thành phố được tươi đẹp, thu hút đầu tư để thành phố được phát triển và phồn thịnh hơn.
Ứng cử viên Kelly Daniels hiện là tổng giám đốc của New Horizon Immigration, giám đốc K&K Beauty MulCulture, tổng thụ ủy Hội Đồng Tôn Giáo Á Châu Vì Công Lý và Hòa Bình (ARCJP), chánh văn phòng của tổ chức phi lợi nhuận USV-JSC, và là cựu chủ tịch Hội Đồng Hương Cần Giuộc Nam California, cùng nhiều chức vụ khác.
Ban văn nghệ K&K Beauty MulCulture hợp ca bài “Vì Một Thành Phố Tương Lai” của nhạc sĩ Nam Hưng. (Hình: Lâm Hoài Thạch/Người Việt)
Ngoài ra, cô cũng vinh dự nhận một số giải thưởng đặc biệt như Award of Caring for Humanity và danh hiệu “Người Phụ Nữ của năm 2020” do Nữ Hoàng Maria Amore Torres (người sáng lập tổ chức We Care for Humanity-WCH) trao tặng; Danh hiệu Miss Charming 2017; Danh hiệu Miss Prestige Earth USA 2025; Hoa Hậu Kinh Doanh Quốc Tế 2026 tại Nam Hàn; và nhiều danh hiệu và giải thưởng khác.
Cô Kelly Daniels định cư tại Hoa Kỳ 2007, theo diện đoàn tụ gia đình, luôn nỗ lực học tập và làm việc để thực hiện “giấc mơ Mỹ.”
Cô tốt nghiệp cao học Quản Trị Kinh Doanh (MBA) đại học Strayer University, Virginia, năm 2011.
Trước đó, tại Việt Nam, cô tốt nghiệp hai bằng cử nhân chuyên các ngành du lịch, khoa học và xã hội nhân văn.
Kể từ khi định cư tại Hoa Kỳ, cô luôn trau dồi thêm kiến thức thông qua những sự việc chuyên sâu về kiểm toán, thuế vụ, tài chính, và luật di trú. [đ.d.]
BẮC KINH, Trung Quốc (NV) – ÔngThích Vĩnh Tín, cựu trụ trì Thiếu Lâm Tự, người từng được mệnh danh là “nhà sư CEO” vì biến ngôi chùa nổi tiếng về môn võ Thiếu Lâm thành một thương hiệu toàn cầu, bị tòa án tỉnh Hà Nam tuyên án 24 năm tù và phạt 3.5 triệu yuan, tương đương khoảng $517,000, vì các tội danh gồm tham ô và hối lộ, truyền thông nhà nước Trung Quốc loan tin hôm Thứ Sáu, 29 Tháng Năm.
Theo hãng tin Reuters, tòa án công bố ông Thích Vĩnh Tín, 60 tuổi, lạm dụng vai trò tại Thiếu Lâm Tự để tham ô, sử dụng sai mục đích tài sản, nhận và đưa hối lộ với tổng trị giá khoảng 300 triệu yuan trong gần ba thập niên. Đương sự bị truy tố hồi Tháng Ba năm nay, sau khi bị đặt dưới diện điều tra từ Tháng Bảy năm ngoái. Truyền thông nhà nước cho biết ông nhận tội tại tòa và nói sẽ không kháng án.
Thiếu Lâm Tự, ngôi chùa khoảng 1,500 năm tuổi ở tỉnh Hà Nam, được xem là cái nôi của võ thuật Trung Quốc và là một trong những biểu tượng văn hóa nổi tiếng nhất. Hình ảnh của ngôi chùa lan ra toàn cầu qua điện ảnh, biểu diễn võ thuật, trường dạy kung fu, du lịch, và cả văn hóa đại chúng quốc tế. Dưới thời của ông Thích Vĩnh Tín, chùa mở trường học bên ngoài Trung Quốc và thành lập đoàn sư lưu động biểu diễn võ thuật giúp thương hiệu “Thiếu Lâm” được thương mại hóa mạnh mẽ.
Nhà sư Thích Vĩnh Tín, tên thật trước khi xuất gia là Lưu Ứng Thành trở thành tu sĩ năm 1981, chính thức làm trụ trì Thiếu Lâm Tự từ năm 1999. Theo BBC, ông được gọi là “nhà sư CEO” vì khả năng đưa chùa Thiếu Lâm từ một di tích tôn giáo-võ thuật thành một thương hiệu có giá trị toàn cầu, thu hút hàng ngàn đệ tử mỗi năm, trong đó có nhiều người từ khắp thế giới.
Tuy nhiên, danh tiếng của ông đi kèm nhiều tai tiếng. BBC cho biết trước vụ án hiện nay, sư Thích Vĩnh Tín từng bị điều tra năm 2015 vì các cáo buộc quan hệ tình dục với phụ nữ, biển thủ công quỹ chùa và có nhiều con, nhưng sau đó được xóa tội. Ông cũng từng bị cáo buộc nhận quà đắt tiền từ công ty và chính quyền địa phương, gồm một chiếc SUV Volkswagen và một chiếc áo choàng bằng chỉ vàng. Trong một cuộc phỏng vấn với BBC Tiếng Hoa năm 2015, khi được hỏi về các cáo buộc tham nhũng và quan hệ với phụ nữ, ông nói: “Nếu có vấn đề gì thì tôi đã bị phát hiện từ lâu rồi.”
Vụ điều tra mới nghiêm trọng hơn nhiều. Chùa Thiếu Lâm thông báo hồi Tháng Bảy rằng nhiều cơ quan đang phối hợp điều tra ông về các nghi vấn hình sự, gồm tham ô và vi phạm giới luật Phật giáo do duy trì các quan hệ bất chính với nhiều phụ nữ trong thời gian dài. Hiệp Hội Phật Giáo Trung Quốc nhanh chóng tước chứng nhận xuất gia của ông trong lúc điều tra. Chứng nhận xuất gia là bằng chứng một người được chính thức chấp nhận vào cộng đồng tu sĩ.
Sau bản án, Hiệp Hội Phật Giáo Trung Quốc ra tuyên bố nói sư Thích Vĩnh Tín “tự chuốc lấy hậu quả.” Trước đó, hiệp hội từng nói hành vi của ông “vô cùng xấu xa,” gây tổn hại nghiêm trọng đến danh tiếng của cộng đồng Phật giáo và hình ảnh của các nhà sư.(MPL)
TIJUANA, Mexico (NV) – FIFA vừa xác định Iran là đội tuyển vất vả nhất vòng đấu bảng khi phải chịu lịch trình di chuyển “hành xác” bậc nhất khi ăn, tập và ngủ, nghỉ tại Mexico còn khi thi đấu thì di chuyển từ Mexico sang Mỹ đá xong lại tức tốc quay về Mexico ngay trong đêm, theo Persian Football ngày 28 Tháng Năm.
Căng thẳng giữa Iran với Mỹ khiến kế hoạch của đội tuyển Iran tại World Cup 2026 bị đảo lộn và buộc phải chọn phương án “hành xác” khi thi đấu vòng bảng.
Một phụ nữ Iran đi qua bảng quảng cáo khổng lồ ủng hộ đội tuyển Iran tham dự World Cup 2026 được lắp đặt trên một tòa nhà tại quảng trường Enghelab ở Tehran. (Hình minh họa: AFP via Getty Images)
Ban đầu, Iran chọn Tucson, Arizona, Mỹ làm đại bản doanh trong thời gian dự vòng bảng World Cup với hai trận tại Los Angeles và một trận ở Seattle. Sau khi đề nghị FIFA dời các trận đấu của Iran sang Mexico và không được chấp thuận, Iran phải tính đến các phương án khác và cuối cùng là gút lại phương án ăn, tập, ngủ ở Mexico, chỉ sang Mỹ trong ngày thi đấu và đá xong lại tức tốc quay về Mexico.
Quyết định của Liên Đoàn Bóng Đá Iran (FFIRI) chấp nhận đội tuyển nhà phải đi theo lịch trình “hành xác” được báo cáo là liên quan đến yếu tố chính trị và an ninh.
Tijuana là thành phố biên giới phía Bắc Mexico, nằm sát San Diego, California. Tại đó, đội Iran sẽ di chuyển đến California thi đấu các trận vòng bảng bằng phi cơ theo từng trận đấu với lịch trình sáng đi, tối về thay vì đóng quân hẳn trong lãnh thổ Mỹ.
Với hai trận ở Los Angeles gặp New Zealand ngày 15 Tháng Sáu và Bỉ ngày 21 Tháng Sáu, nếu đi đường bộ thì khoảng 140 miles còn đi bằng đường hàng không thì chỉ trong khoảng trên, dưới 45 phút. Tuy nhiên đường nào thì toàn đội Iran cũng sẽ phải trải qua thủ tục an ninh tại biên giới Mỹ – Mexico hoặc tại phi trường quốc tế ở Los Angeles. Tương tự là khi thi đấu xong lúc trở về toàn đội cũng phải qua các thủ tục tương tự.
Trong hai trận đấu trên, trận gặp Bỉ thi đấu lúc 12 giờ trưa, điều đó cũng đồng nghĩa với việc toàn đội phải xuất phát từ Tijuana, Mexico để đến Los Angeles từ rất sớm mới có đủ thời gian nghỉ ngơi và chuẩn bị các thủ tục cần thiết để ra sân.
Với trận cuối vòng bảng Iran đá với Ai Cập tại Seattle vào tối ngày 26 Tháng Sáu, hành trình bay dài hơn, còn theo đường bộ là tương đương 1,260 miles.
Trong môi trường thi đấu với lịch dày đặc tại World Cup 2026, các huấn luyện viên luôn chú trọng đến yếu tố thời gian để các cầu thủ nghỉ ngơi và phục hồi thể lực trong khi riêng đội Iran thì cứ đi đi, về về mỗi trận với các thủ tục an ninh ở hai quốc gia, nên bị xem là “hành xác.”
Nói về phương án “hành xác” trên, Chủ Tịch Mehdi Taj của FFIRI cho rằng đây là cách tối ưu trong điều kiện và tình hình chính trị tại World Cup 2026: “Đóng quân tại Tijuana, Mexico và di chuyển đến Mỹ trong ngày trước mỗi trận đấu rồi về ngay sau trận, giúp chúng tôi giảm áp lực chính trị và có cảm giác an toàn hơn cho cầu thủ lẫn ban huấn luyện. Iran chấp nhận hy sinh sự thoải mái chuyên môn để đổi lấy sự ổn định ngoài sân cỏ.” (Anh Khoa) [dt]
QUANTICO, Virginia (NV) – Một vụ tai nạn xe bus nghiêm trọng xảy ra trên xa lộ Interstate 95 ở Virginia vào rạng sáng Thứ Sáu, 29 Tháng Năm, khiến năm người thiệt mạng, gồm hai trẻ em, và hơn 40 người khác bị thương, theo Cảnh Sát Tiểu Bang Virginia, nhật báo The New York Times loan tin.
Cảnh sát cho biết khi chiếc xe bus đang chạy về hướng Nam trên I-95 gần Quantico, Virginia, tài xế không giảm vận tốc kịp lúc đến gần dòng xe tại khu vực công trường. Khoảng 2 giờ 35 phút sáng, xe bus tông vào một chiếc Chevrolet Suburban, khiến chiếc xe này bị đẩy tới và tông tiếp vào một chiếc Acura SUV cùng một số xe khác, tạo thành vụ đụng xe dây chuyền.
Cảnh tai nạn tại hiện trường. (Hình: Kalynh Ngo/Người Việt)
Năm người thiệt mạng đều là những người ngồi trong các xe bị xe bus tông hoặc bị ảnh hưởng trong loạt đụng xe sau đó. Trong số các nạn nhân có một người đàn ông 45 tuổi, một phụ nữ 44 tuổi, một bé gái 13 tuổi và một bé trai 7 tuổi, tất cả đều đến từ Greenfield, Massachusetts, đi trên chiếc Acura. Nạn nhân còn lại là một phụ nữ 25 tuổi đến từ Worcester, Massachusetts, ngồi trong chiếc Suburban.
Cảnh Sát Tiểu Bang Virginia chưa cho biết bốn nạn nhân trong chiếc Acura có quan hệ gia đình với nhau hay không.
Giới chức cho biết khoảng 44 người được đưa đến các bệnh viện trong khu vực, trong đó có ba người bị thương nguy kịch. Vào thời điểm xảy ra tai nạn, chiếc xe bus chở khoảng 34 hành khách.
Xe bus do công ty E&P Travel vận hành, đang trên hành trình từ New York City đến Charlotte, North Carolina. Tài xế là Jing S. Dong, 48 tuổi, cư dân Staten Island, New York, cũng bị thương trong vụ tai nạn.
Cảnh sát cho biết họ đang điều tra hành động của tài xế Dong trước thời điểm xảy ra tai nạn, và các cáo buộc hình sự có thể sẽ được đưa ra.
Sau vụ tai nạn, các làn đường hướng nam của I-95 bị đóng khoảng bảy giờ và bắt đầu mở lại vào khoảng 9 giờ 30 phút sáng, theo Sở Giao Thông Virginia. Tuy nhiên, tình trạng kẹt xe và chậm trễ vẫn kéo dài trong suốt buổi sáng.
Nội vụ đang tiếp tục được điều tra. Cơ Quan An Toàn Giao Thông Liên Bang (NTSB) đang cử một “go-team,” tức toán điều tra khẩn cấp, đến hiện trường để thực hiện cuộc điều tra an toàn. (MPL) [dt]
LONDON, Anh (NV) – Gần nửa triệu binh sĩ Nga thiệt mạng kể từ khi Tổng Thống Vladimir Putin mở cuộc xâm lược Ukraine vào Tháng Hai, 2022, theo đánh giá mới của Government Communications Headquarters (GCHQ), một trong ba cơ quan tình báo chính của Anh, theo CBS News loan tin hôm Thứ Sáu, 29 Tháng Năm.
Bà Anne Keast-Butler, giám đốc GCHQ, cho biết thông tin tình báo mới cho thấy “gần nửa triệu binh sĩ Nga thiệt mạng” và nhận định ông Putin đang “đi lùi trên chiến trường” trong lúc London tiếp tục ủng hộ Ukraine.
Ông Vladimir Putin, tổng thống Nga, đặt hoa tại mộ quân nhân Nga. (Hình minh họa: Gavriil Grigorov /Pool/AFP via Getty Images)
CBS News cho biết đây là con số tử vong quân sự Nga cao nhất từng được chính phủ công khai nêu ra kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Cả Nga lẫn Ukraine đều không công bố dữ liệu chính thức về thương vong.
Ông Michael Clarke, cựu tổng giám đốc viện nghiên cứu quốc phòng Royal United Services Institute, nhận định ước tính 500,000 người chết nên được xem là một đánh giá chính thức vì nguồn đưa ra là GCHQ. Ông cũng cho rằng con số thực tế có thể còn cao hơn, vì Nga bị cho là thiếu chăm sóc đối với thương binh tuyến đầu, trong đó có nhiều người không phải gốc Nga bị đưa ra mặt trận.
Thông tin này xuất hiện trong lúc Nga cảnh báo tất cả công dân ngoại quốc, kể cả giới ngoại giao, nên rời Kiev trước các cuộc tấn công mở rộng nhắm vào các mục tiêu công nghiệp quân sự tại thủ đô Ukraine. Moscow nói các đòn đánh sắp tới là để trả đũa một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) của Ukraine tại vùng Luhansk do Nga chiếm đóng. Tuy nhiên, Tòa Đại Sứ Mỹ tại Kiev bác bỏ tin nói cơ sở này đóng cửa, khẳng định vẫn hoạt động bình thường và không có thay đổi nào trong cách vận hành.
Trên chiến trường, Nga vừa mở một cuộc oanh kích lớn vào Kiev và vùng phụ cận, sử dụng gần 100 hỏa tiễn, trong đó có hỏa tiễn siêu thanh Oreshnik, cùng khoảng 600 drone. Ukraine sau đó tấn công một nhà máy lọc dầu lớn của Nga tại cảng Tuapse bên Black Sea, nơi Kiev nói có thể giải quyết khoảng 12 triệu tấn dầu mỗi năm, bao gồm nhiên liệu phục vụ quân đội Nga. Cùng lúc, Không Quân Ukraine nói Nga tiếp tục phóng một hỏa tiễn Kinzhal và gần 150 drone vào nhiều khu vực của Ukraine, trong đó phòng không Ukraine đánh chặn 138 drone.
Về mặt quân sự, các nhà phân tích cho rằng Ukraine đang giành lại một phần thế chủ động. CBS News dẫn báo cáo ngày 25 Tháng Năm của viện nghiên cứu Institute for the Study of War nói “tính chất của cuộc chiến đang chuyển hướng có lợi cho lực lượng Ukraine, ít nhất trong lúc này.” Trong khi đó, Reuters đưa tin Putin ngày 29 Tháng Năm nói nhận định của ông rằng chiến tranh Ukraine có thể sắp kết thúc là dựa trên các bước tiến của Nga trên chiến trường, nhưng ông không đưa ra thời hạn cụ thể.
Nhìn từ nội tình Nga, con số gần 500,000 binh sĩ thiệt mạng là một gánh nặng chính trị rất lớn đối với Tổng Thống Putin, dù hệ thống kiểm soát truyền thông và đàn áp đối lập giúp Điện Kremlin hạn chế phản ứng công khai. Một dấu hiệu đáng chú ý là ông Putin vừa ký sắc lệnh xóa nợ cho tân binh ký hợp đồng tham chiến tại Ukraine và vợ của họ, cho thấy Moscow vẫn phải dùng tiền, phúc lợi và áp lực kinh tế để duy trì nguồn quân. Levada Center, một tổ chức thăm dò độc lập tại Nga, cho biết đa số người được hỏi sẽ ủng hộ nếu Putin quyết định chấm dứt chiến tranh “trong tuần này,” dù sự ủng hộ giảm mạnh nếu điều đó đòi hỏi trả lại các vùng lãnh thổ đã sáp nhập.
Về vị thế quốc gia, Nga vẫn còn kho hỏa lực lớn, lãnh thổ rộng, và khả năng chịu đựng cao của một nhà nước chuyên chế. Nhưng mất gần nửa triệu binh sĩ là một vết thương chiến lược, làm hao mòn quân đội, gây thiếu hụt lao động, tăng chi phí tuyển quân, và khiến nền kinh tế lệ thuộc sâu hơn vào chiến tranh. Reuters gần đây ghi nhận kinh tế Nga đã co lại 0.3% trong quý đầu năm 2026, trong khi dự báo tăng trưởng năm 2026 bị hạ xuống 0.4%.
Ông Putin có thể vẫn kiểm soát quyền lực, nhưng cái giá chiến tranh đang chuyển từ chiến trường về trong lòng xã hội Nga. Khi một quốc gia phải đổi hàng trăm ngàn sinh mạng bước vào cuộc chiến xâm lăng và vẫn chưa đạt chiến thắng quyết định, đó không còn là sức mạnh mà là sự tiêu hao được che bằng tuyên truyền. Nga bước vào Ukraine với hình ảnh một cường quốc muốn viết lại trật tự Châu Âu, tuy nhiên, sau hơn bốn năm, Moscow bộc lộ sự thật cay đắng là một cường quốc “về chiều” có thể dấy quân bằng bạo lực nhưng “tự rút máu” nền kinh tế theo thời gian. (MPL) [dt]
WASHINGTON, DC (NV) – Một dự thảo thỏa thuận giữa Mỹ và Iran đang được đặt lên bàn, trong đó Tehran đòi một chương trình tái thiết hậu chiến ít nhất $300 tỷ, trong lúc Tổng Thống Donald Trump vẫn chưa ký vì còn vướng ba điểm lớn: Kho uranium tinh luyện của Iran, việc mở lại eo biển Hormuz, và cách giải ngân tài sản Iran đang bị đóng băng khiến ông bị xem là lặp lại điều từng công kích cựu Tổng Thống Barack Obama.
Theo The New York Times loan tin hôm Thứ Sáu, 29 Tháng Năm, một giới chức Iran và một nhà ngoại giao nói dự thảo mới có nhắc đến một “quỹ đầu tư” cho Iran trị giá khoảng $300 tỷ, trong khi các giới chức Iran trước đó từng đòi bồi thường thiệt hại chiến tranh từ $300 tỷ đến $1 ngàn tỷ do các cuộc oanh kích của Mỹ và Israel gây ra. Phía Iran mô tả đây là “chương trình tái thiết,” còn các nhà ngoại giao gọi là một quỹ đầu tư quốc tế mà Mỹ có thể giúp tạo điều kiện, nếu hai bên đạt thỏa thuận cuối cùng.
Cựu quân nhân và gia đình quân nhân biểu tình phản đối chiến tranh Iran ở Quốc Hội hồi Tháng Tư. (Hình: Leigh Vogel/Getty Images for About Face: Veterans Against The War)
Điều đáng chú ý là quỹ này không chỉ nhằm bồi thường thiệt hại chiến tranh theo cách thông thường. Theo The New York Times, ý tưởng này có thể bao gồm việc thúc đẩy các dự án đầu tư, kể cả bất động sản tại Tehran, và mở đường cho các công ty Mỹ, trong đó có các tập đoàn dầu khí và năng lượng lớn, vào Iran để đầu tư hoặc liên doanh. Nói cách khác, Iran muốn biến thiệt hại chiến tranh thành đòn bẩy để tái thiết kinh tế; còn phía Trump có+ thể muốn biến một khoản bồi thường chính trị thành một gói đầu tư hậu chiến nghe bớt “trả tiền cho Iran” hơn.
Tuy nhiên, vấn đề khiến Tổng Thống Trump quan tâm nhất vẫn là uranium. Reuters dẫn lời ông Trump nói Iran phải đồng ý rằng họ sẽ “không bao giờ có vũ khí hạt nhân hoặc bom hạt nhân,” và ông nói Mỹ sẽ “moi lên” vật liệu hạt nhân của Iran.
Iran hiện có 440.9 kilogram, tức khoảng 972 pound, uranium tinh luyện tới mức 60%, chỉ còn một bước kỹ thuật ngắn để đạt mức vũ khí 90%.
Iran muốn giữ quyền hạt nhân dân sự và nói chương trình của họ chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Theo The New York Times, Iran muốn tự pha loãng một phần uranium trên lãnh thổ của mình dưới sự giám sát quốc tế, và chuyển một phần khác sang một nước thứ ba. Trump ban đầu muốn kho uranium đó được đưa sang Mỹ, sau đó tỏ ra linh hoạt hơn với phương án pha loãng hoặc chuyển sang nước thứ ba, nhưng lại nói ông không thoải mái nếu Russia hoặc China tiếp nhận. Còn Reuters cho biết Kazakhstan báo hiệu sẵn sàng nhận kho uranium được làm giàu gần mức vũ khí nếu Mỹ và Iran đạt thỏa thuận.
Eo biển Hormuz vẫn là điểm nghẽn lớn. Trước chiến tranh, khoảng một phần năm lượng dầu và khí đốt của thế giới đi qua tuyến hàng hải này. Nhưng sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran hôm 28 Tháng Hai, Iran trên thực tế đã đóng eo biển, khiến giá năng lượng tăng và làm rối loạn kinh tế toàn cầu.
Theo bản tin AP cho biết thỏa thuận sơ bộ gia hạn ngừng bắn thêm 60 ngày, cho phép lưu thông hàng hải trở lại, và buộc Iran không được áp lệ phí qua eo biển Hormuz.
Nhưng hai bên vẫn chưa đồng ý hoàn toàn về cách mở lại eo biển. Theo The New York Times, phía Mỹ muốn eo biển Hormuz mở ngay lập tức, còn lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran sẽ được giảm theo từng giai đoạn, tùy mức độ Iran khôi phục lưu thông tàu bè như trước chiến tranh.
Iran lại muốn Mỹ dỡ phong tỏa trong vòng 30 ngày và vẫn cho rằng Iran cùng Oman có quyền quyết định chuyện có thu phí dịch vụ với tàu đi qua hay không. Ông Trump bác bỏ điều này, nói tuyến hàng hải quốc tế phải mở cho tất cả, không có phí hay lệ phí.
Về câu hỏi chiến tranh sẽ chấm dứt trong bao lâu, hiện “vẫn chưa rõ.” Các nhà ngoại giao nói thỏa thuận sơ bộ chỉ tạo ra một giai đoạn ngừng bắn ban đầu 60 ngày, có thể gia hạn, để hai bên đàm phán một thỏa thuận lâu dài hơn. Phía Iran lại mô tả dự thảo như một “tuyên bố chấm dứt chiến tranh” trên tất cả các mặt trận, gồm cả Lebanon, trong thời gian đàm phán. Sự khác biệt ngôn ngữ này cho thấy ngay cả khi có chữ ký, hòa bình vẫn chỉ là một cây cầu tạm bắc qua một dòng sông còn đầy mìn.
Một điểm chính trị khiến ông Trump khó xử là tài sản Iran bị đóng băng. Nhật báo The New York Times cho biết Iran có khoảng $24 tỷ tiền của chính họ bị các lệnh cấm vận “đóng băng” tại các ngân hàng ngoại quốc, và Tehran muốn được tiếp cận tới $20 tỷ tài sản bị đóng băng tại Trung Đông. Reuters dẫn hãng Fars của Iran nói trong bản ghi nhớ có thỏa thuận giải ngân $12 tỷ tài sản Iran bị đóng băng, trong khi Tổng Thống Trump nói sẽ không có tiền nào được trao đổi “cho đến khi có thông báo thêm.”
Đây là chỗ Trump bị “há miệng mắc quai.” Trong nhiều năm, ông từng công kích cựu Tổng Thống Obama với vụ “Pallets of Cash,” khi chính quyền Obama giải ngân số tiền $1.7 tỷ cho Iran sau thỏa thuận hạt nhân 2015 để giải quyết một tranh chấp tài chánh kéo dài nhiều thập niên, cùng lúc Iran thả bốn người Mỹ bị giam.
Nhưng nay chính Tổng Thống Trump lại phải tính cách trả lại cho Iran nhiều tỷ đô la hơn thế, chỉ khác ở chỗ ông không muốn bị mô tả là Mỹ trực tiếp trao tiền mặt cho Tehran. Vì vậy, bộ sậu của ông đang tìm cách để các nước khác, trong đó có Qatar, đứng ra giải ngân.
Nhìn chung, thỏa thuận đang được bàn không phải là hòa bình hoàn chỉnh, mà là một phiên bản xuống thang có điều kiện giống như một khung đình chiến 60 ngày, đổi việc mở eo biển Hormuz và giảm căng thẳng quân sự lấy thời gian để thương lượng uranium, cấm vận, tài sản bị đóng băng, chấm dứt tấn công Lebanon, và tái thiết Iran.
Nếu Tổng Thống Trump ký, ông có thể tuyên bố đã buộc Iran mở eo biển và lùi khỏi ngưỡng hạt nhân. Tuy nhiên, nếu đọc kỹ sẽ thấy bóng dáng của thỏa thuận mà cựu Tổng Thống Barack Obama thực hiện năm 2015 đang trở lại Iran ngừng tinh luyện uranium dưới sự kiểm soát của quốc tế đổi lấy huỷ cấm vận, trả lại tài sản bị đóng băng.
Bây giờ, ông chủ Mar-a-Lago đang tìm cách né cuộc tranh cãi chính trị trong nước Mỹ về việc có phải Washington đang nhượng bộ Tehran hay không.
Điều khác biệt là ông Obama ký thỏa thuận trong ngôn ngữ ngoại giao, không một phát đạn, không thiệt hại sinh mạng của quân nhân Mỹ, kinh tế toàn cầu ổn định. Bây giờ, ông Trump có thể sẽ ký với ngôn ngữ chiến thắng theo như kiểu ông muốn nhưng nước Mỹ tốn $29 tỷ, theo báo cáo chính thức, còn tổn hại vật chất ở các căn cứ quân sự Mỹ trong vùng Vịnh bị Iran tấn công, theo ước đoán của các chuyên gia là cần phải thêm vài chục tỷ nữa để sửa chữa. Đó mới chỉ là thiệt hại vật chất trực tiếp từ cuộc chiến, chưa nói về con người với 13 binh sĩ Mỹ hy sinh và hàng trăm người khác bị thương, phía Iran có hàng ngàn thường dân bị thiệt mạng dưới không kích của Mỹ và Israel.
Các đời tổng thống trước đều không chọn giải pháp chiến tranh vì đều thấu hiểu bản chất của bàn cờ luôn vẫn là muốn ngăn Iran có bom hạt nhân thì phải thương lượng với Tehran, muốn hạ giá dầu thì phải duy trì eo biển Hormuz mở cửa, muốn Iran ký thỏa thuận phải cho họ một con đường kinh tế để bước ra khỏi chiến tranh.
Lịch sử luôn cho bài học mỉa mai rất lạnh lùng là ai đó từng chê nỗ lực của người khôn ngoan đi trước là yếu đuối, cuối cùng lại phải đi vòng thật xa để trở về gần đúng vết chân xưa. (MPL) [dt]
GARDEN GROVE, California (NV) – Dù lệnh di tản liên quan đến vụ rò rỉ hóa chất tại GKN Aerospace ở Garden Grove cuối tuần qua đã được dỡ bỏ, công ty đang đối mặt với nhiều vụ kiện tập thể và sự việc có thể làm gián đoạn sản xuất ảnh hưởng đến ngành hàng không, theo nhật báo The Los Angeles Times hôm Thứ Năm, 28 Tháng Năm.
Garden Grove là một trong bốn thành phố vùng Little Saigon, nơi có cộng đồng người Việt lớn nhất hải ngoại.
Xe cảnh sát chặn đường Western, Garden Grove, gần nơi có xí nghiệp GKN Aerospace, hôm Thứ Sáu, 22 Tháng Năm. (Hình minh họa: Thiện Lê/Người Việt)
Hôm Thứ Hai, hãng luật Zimmerman Reed LLP, đại diện bốn cư dân, nộp đơn kiện tập thể tại tòa thượng thẩm ở Orange County, cho rằng GKN Aerospace cẩu thả trong việc lưu trữ, theo dõi, và bảo trì bồn chứa hóa chất nguy hiểm, dẫn đến tai nạn làm gần 50,000 cư dân địa phương phải di tản.
Theo đơn kiện, các cư dân bị buộc phải rời khỏi nhà nhiều ngày, tự trả chi phí khách sạn, thực phẩm, và các vật dụng thiết yếu, trong lúc nhu cầu chỗ ở khẩn cấp tăng cao và giá cả bị đẩy lên. Họ cũng phải chờ đợi trong tình trạng bất định, không biết khi nào mới được trở về nhà an toàn.
“Có 50,000 người được yêu cầu rời khỏi nhà,” ông Caleb Marker, luật sư của Zimmerman Reed, nói trong một tuyên bố. Ông cho rằng vụ kiện nhằm làm rõ vì sao cuộc khủng hoảng này có thể xảy ra, và ai phải chịu trách nhiệm với các gia đình phải gánh chi phí vì người khác không bảo quản hóa chất nguy hiểm an toàn ngay cạnh khu dân cư.
Một vụ kiện tập thể khác được nộp hôm Thứ Bảy tại tòa án liên bang Central District of California, do X-Law Group ở South Pasadena và Presidio Law Firm ở Santa Barbara đại diện. Vụ kiện cáo buộc nhà máy có hành vi cẩu thả, đồng thời yêu cầu bồi thường cho việc cư dân mất quyền sử dụng nhà, phải chịu thêm chi phí sinh hoạt và có thể bị giảm giá trị tài sản.
Ông Filippo Marchino, sáng lập viên kiêm giám đốc điều hành X-Law Group, nói trong một tuyên bố rằng các trục trặc liên quan đến bồn chứa hoặc hệ thống chứa hóa chất có thể biến thành tình trạng khẩn cấp nghiêm trọng cho cộng đồng chỉ trong vài phút. Theo ông, các gia đình ở Garden Grove không hề chọn sống cạnh một cơ sở có nguy cơ gây ra khủng hoảng hóa chất công nghiệp quy mô lớn.
Như tin đã đưa, nhà máy GKN Aerospace ở Garden Grove là tâm điểm của cuộc di tản sau khi một bồn chứa áp suất cao, bên trong có hàng ngàn gallon hóa chất độc hại dùng trong sản xuất kính cho chiến đấu cơ và phi cơ dân dụng, có dấu hiệu quá nhiệt. Giới chức lo ngại bồn chứa có thể rò rỉ hoặc phát nổ, gây cháy bùng trên một khu vực rộng nhiều khu phố. Hàng chục căn nhà, một trường tiểu học, và nhiều cơ sở kinh doanh nằm trong vùng có thể bị ảnh hưởng nặng nếu tình huống xấu nhất xảy ra.
Kịch bản nguy hiểm nhất cuối cùng không xảy ra, và cư dân được phép trở về nhà. Nguyên nhân chính xác của sự việc hiện chưa được xác định. Giới chức Sở Cứu Hỏa Orange County (OCFA) nghi ngờ hệ thống làm mát của bồn chứa bị hư, có thể gây phát nổ và buộc chính quyền phải ban hành lệnh di tản.
GKN Aerospace là một bộ phận của Melrose Industries, công ty hàng không có trụ sở tại Anh, chuyên sản xuất linh kiện máy bay như động cơ, kính buồng lái, cửa sổ khoang hành khách, và càng hạ cánh cho máy bay dân sự lẫn quân sự. Tại California, GKN Aerospace có ba cơ sở, gồm ở Garden Grove, El Cajon, và San Diego.
Freedom Hall trong Mile Square Regional Park, Fountain Valley, được mở cửa để cư dân tạm trú. (Hình minh họa: Đỗ Dzũng/Người Việt)
Sau sự việc ở Garden Grove, cổ phiếu Melrose trên thị trường chứng khoán London giảm hơn 7% vì lo ngại liên quan đến hóa chất, sau đó hồi phục một phần. Dù vậy, giá cổ phiếu vẫn thấp hơn khoảng 4% so với trước khi xảy ra tình trạng khẩn cấp. Đến Thứ Tư, cổ phiếu đóng cửa giảm 5%, ở mức 471.60 bảng Anh.
Theo hồ sơ GKN Aerospace nộp cho thị trường chứng khoán London, tập đoàn có 13,844 nhân viên, theo dữ liệu thống kê nhân sự cuối năm 2025. Riêng nhà máy Garden Grove có khoảng 500 nhân viên, chuyên sản xuất các bộ phận kính trong suốt dùng cho phi cơ, và đạt doanh thu khoảng $182.3 triệu trong năm 2025.
Ông Richard Aboulafia, giám đốc điều hành công ty tư vấn hàng không AeroDynamic Advisory, cho biết chỉ rất ít công ty trên thế giới có quy trình hóa học riêng để sản xuất loại kính phi cơ này. GKN Aerospace nằm trong nhóm nhà cung cấp linh kiện quan trọng cho Boeing, Airbus, Rolls-Royce, và Pratt & Whitney. Theo trang web của công ty, cơ sở ở Garden Grove sản xuất kính buồng lái cho F-35, cùng cửa sổ cho Boeing 787 Dreamliner, Boeing 737, Airbus A350, HondaJet, và Bombardier C-Series.
Các nhà phân tích cảnh báo nếu nhà máy ở Garden Grove phải ngưng sản xuất lâu hơn, ảnh hưởng có thể lan rộng trong chuỗi cung ứng của ngành hàng không. GKN Aerospace hiện là nhà cung cấp quy mô lớn duy nhất đối với kính buồng lái F-35 và cửa sổ khoang hành khách cho Boeing.
Ông Alex Krutz, giám đốc điều hành Patriot Industrial Partners ở Orange County, nói GKN là nhà cung cấp của nhiều hãng sản xuất máy bay lớn, với nhiều linh kiện có tính độc quyền. Theo ông, nếu dây chuyền không sớm được khôi phục, Boeing và Lockheed có thể gặp trở ngại vì thiếu linh kiện.
Một số nhà quan sát so sánh sự việc ở Garden Grove với vụ cháy năm 2025 tại một nhà máy cung cấp linh kiện quan trọng ở Pennsylvania, khiến việc sản xuất một số loại ốc vít dùng để lắp ráp máy bay bị chậm lại. Tuy nhiên, ông Richard Aboulafia cho rằng trường hợp GKN có thể gây gián đoạn nghiêm trọng hơn, nhất là với các linh kiện độc quyền như kính chắn gió F-35, một sản phẩm có thể không có nhà cung cấp nào sản xuất được.
Nhà máy GKN Aerospace ở Garden Grove rộng khoảng 16 mẫu và từng bị xử phạt. Hồ sơ công khai cho thấy từ năm 2018, cơ sở này trải qua bốn cuộc thanh tra của Cơ Quan An Toàn và Sức Khỏe Nghề Nghiệp (OSHA) và bị ghi nhận 10 vi phạm. Năm ngoái, GKN Aerospace cũng dàn xếp một vụ kiện với Cơ Quan Quản Lý Phẩm Chất Không Khí Nam California (SCAQMD) với số tiền $909,935 vì các vi phạm liên quan đến lưu giữ hồ sơ và khí thải nitrogen oxide. Công ty không thừa nhận trách nhiệm trong thỏa thuận này.
Vụ rò rỉ hóa chất ở Garden Grove vì vậy chưa khép lại sau khi cư dân được về nhà. Phía trước vẫn là các vụ kiện, cuộc điều tra nguyên nhân, nguy cơ gián đoạn sản xuất tại GKN Aerospace, và câu hỏi lớn hơn về mức độ an toàn của các cơ sở công nghiệp chứa hóa chất nguy hiểm nằm gần khu dân cư. (T.C.) [đ.d.]
