Vũ Đình Trọng
Cuộc bầu cử sơ bộ dân biểu liên bang Địa Hạt 45 năm nay có thể trở thành một trong những cuộc đua sơ bộ Cộng Hòa “ít kịch tính” nhất, nhưng lại ẩn chứa những toan tính chính trị sâu hơn bất kỳ lần nào.

Địa Hạt 45 hiện do Dân Biểu Derek Trần (Dân Chủ) đại diện bao gồm một phần hoặc toàn bộ các thành phố thuộc Orange County và Los Angeles County như Artesia, Brea, Buena Park, Cerritos, Cypress, Fountain Valley, Fullerton, Garden Grove, Hawaiian Gardens, La Palma, Lakewood, Los Alamitos, Placentia, Rossmoor, Westminster, và Yorba Linda, trong đó có vùng Little Saigon, nơi có cộng đồng người Việt lớn nhất hải ngoại.
Tranh cử với Dân Biểu Derek Trần lần này có năm ứng cử viên Cộng Hòa, trong đó có bốn người Việt. Đó là Thị Trưởng Chí Charlie Nguyễn của Westminster, Nghị Viên Amy Phan West của Westminster, cựu Nghị Viên Chương Võ của Cerritos, và võ sư Tom Võ. Người thứ năm là ông Mark Leonard.
Theo luật tiểu bang, hai người nhiều phiếu nhất trong cuộc bầu cử sơ bộ, bất kể thuộc đảng nào, sẽ tranh tiếp trong vòng “chung kết” vào ngày 3 Tháng Mười Một. Ai nhiều phiếu hơn trở thành dân biểu liên bang đại diện Địa Hạt 45.
Trong chính trường Little Saigon – nơi những cuộc tranh cử thường chỉ là phần nổi của những toan tính sâu hơn – chiến dịch tranh ghế Địa Hạt 45 của ông Chí Charlie Nguyễn, thị trưởng Westminster, có thể là một ván cờ được thiết kế để “không thể thua,” dù kết quả cuối cùng có thể là một thất bại về mặt phiếu bầu.
Ván cờ đã kết thúc trước khi khai cuộc?
Theo truyền thống bầu cử về lợi thế của người đương nhiệm, vị trí số một gần như được mặc định cho Dân Biểu Derek Trần. Với hơn $3 triệu trong quỹ tranh cử và sự hậu thuẫn tuyệt đối từ đảng Dân Chủ ở cấp quốc gia, Luật Sư Derek Trần đang ở một vị thế khác biệt hoàn toàn so với cuộc đua nghẹt thở năm 2024.

Nền tảng dự đoán Kalshi đánh giá cơ hội của ông Chí Charlie Nguyễn chỉ khoảng 25-30%. Một thực tế phũ phàng là nếu ngay cả đương kim thị trưởng Westminster – người có nguồn lực tài chính thuộc nhóm dẫn đầu trong phe Cộng Hòa – còn bị đánh giá thấp như vậy, thì phần còn lại thực chất chỉ là một cuộc cạnh tranh để… giành quyền được thua ông Derek Trần trong trận “chung kết” vào ngày 3 Tháng Mười Một.
Thế nên, câu hỏi đặt ra không phải là liệu ông Chí Charlie Nguyễn có thắng hay không, mà là tại sao biết kết quả có thê không như mong muốn, ông vẫn chọn dấn thân vào ván cờ này?
Bề ngoài là Quốc Hội, bên trong là Westminster
Câu trả lời không nằm ở Washington DC, mà nằm ngay tại phòng họp Hội Đồng Thành Phố (HĐTP) Westminster. Dưới vẻ ngoài của một ứng cử viên dân biểu liên bang là một “điểm gãy” chiến lược ngay tại sân nhà, mà một số nhà quan sát cho rằng có thể được đọc như là một phần của toan tính chính trị hẹp hơn tại địa phương.
1-Tháng Tám, 2024, ông Chí sử dụng lá phiếu quyết định (3-2) để khiển trách (censure) Nghị Viên Amy Phan West, một người cùng đảng Cộng Hòa.
2-Tháng Hai vừa qua, ông cùng Phó Thị Trưởng Mark Nguyễn (‘brother in law’ của ông Chí) và Nghị Viên Carlos Manzo bỏ phiếu phê duyệt việc thực thi nghiêm ngặt các quy tắc thành phố, dẫn đến việc microphone của bà West bị “câm” lễ vinh danh cựu chiến binh, tổ chức tại Tượng Đài Chiến Sĩ Việt-Mỹ ngày 29 Tháng Ba.
Trước đó, trong phiên họp ngày 25 Tháng Hai, Phó Thị Trưởng Mark Nguyễn đề nghị bỏ phiếu cấm Nghị Viên Amy Phan West phát biểu tại các sự kiện của thành phố, cho rằng bà dùng thời gian và nguồn lực của thành phố, cụ thể là Diễn Hành Tết 2026, vận động tranh cử dân biểu liên bang Địa Hạt 45 của bà.
Đề nghị được Nghị Viên Carlos Manzo ủng hộ.
HĐTP sau đó thông qua với kết quả 3-1-1, bà Amy bỏ phiếu chống, còn Nghị Viên NamQuan Nguyễn không bỏ phiếu.

Những quyết định được cho là mang tính “mạnh tay có chọn lọc” này kéo Westminster vào một vòng xoáy pháp lý tốn kém. Theo các báo cáo địa phương, thành phố chi trả khoảng $145,000 tiền thuế của cư dân chỉ để trang trải chi phí luật sư cho các vụ kiện liên quan đến việc “duy trì trật tự phiên họp.” Con số này tương đương với ngân sách vận hành nhiều dịch vụ công thiết yếu mà cư dân đang đòi hỏi mỗi ngày.
Trên mạng xã hội, nữ Nghị Viên Amy Phan West cũng tố cáo “ông thị trưởng yêu cầu thành phố chi hơn $140,000 để kiện nhằm ‘bịt miệng’ tôi.”
Lý do kiện là vì bà Amy Phan West bị tố cáo liên tục làm gián đoạn các cuộc họp HĐTP.
Những hành động này của ông Chí có thể bị một bộ phận cử tri và đối thủ chính trị cáo buộc là dùng quyền lực công và ngân sách thành phố để xử lý một đối thủ cùng phe là một lá bài tấn công chí mạng trong các chiến dịch sắp tới. Tuy nhiên, cách đọc này không phải là tuyên bố pháp lý, mà là một cách diễn giải chính trị. Một số nhà quan sát cho rằng nó có thể phục vụ cho một chiến lược rộng hơn nơi các thành viên trong gia đình chính trị đang được xem lại vai trò tại địa phương.
Hai kịch bản và kế hoạch “musical chairs”
“Musical chairs” trong chính trị là một thuật ngữ ẩn dụ, mô tả tình huống các chính trị gia liên tục thay đổi vị trí, hoán đổi ghế cho nhau hoặc thay đổi chức vụ trong một bộ máy quản lý, nhưng vẫn chỉ là những nhân sự cũ đó.
Từ đây, toàn bộ chiến dịch tranh cử của Thị Trưởng Chí Charlie Nguyễn có thể được đọc qua hai kịch bản chiến lược khác nhau.
1-Vào vòng trong (thắng về danh nghĩa)
Nếu lọt vào trong, ông Chí nhiều phần có thể thua ông Derek Trần. Nhưng đổi lại, ông sẽ nhận được danh nghĩa “Ứng cử viên dân biểu liên bang của đảng Cộng Hòa,” sự xuất hiện dày đặc trên truyền thông, và một hệ thống quan hệ cấp quốc gia – những thứ có thể tạo lợi ích dài hạn.
Một số phân tích cho rằng đây cũng là lúc một kịch bản “musical chairs” gia đình được kích hoạt:
-Phó Thị Trưởng Mark Nguyễn có thể tranh ghế thị trưởng Westminster vào Tháng Mười Một, vì lúc đó, theo luật, ông Chí không thể vừa tranh cử dân biểu liên bang vừa tranh cử thị trưởng.
-Nếu ông Mark thắng, ghế nghị viên Địa Hạt 3 do ông đại diện sẽ bị trống. Trong khi đó, nếu ông Chí thua ông Derek, và muốn quay lại HĐTP, ông có thể ngồi vào ghế nghị viên Địa Hạt 3. Sự “trở về mái nhà xưa” này sẽ được thực hiện qua bầu cử đặc biệt, nhưng khó xảy ra vì tốn kém nhiều tiền của thành phố. Do đó, cách gọn nhẹ nhất là ông Chí được một thành viên HĐTP đề cử và được bổ nhiệm. Chỉ cần ba phiếu là đủ, giữ nguyên sự hiện diện của gia đình trong cơ cấu quyền lực tại địa phương. (Tuy nhiên, điều này còn tùy thuộc vào kết quả bầu cử của Địa Hạt 1 và Địa Hạt 4).
Việc này từng xảy ra tại Westminster trước đây, dù có hơi khác một chút.
Đó là, hồi Tháng Mười Một, 2012, Thị Trưởng Margie Rice tuyên bố nghỉ hưu, ủng hộ ông Trí Tạ, lúc đó là nghị viên, ứng cử thị trưởng thay thế bà, và ông thắng.

Ngày 12 Tháng Mười Hai, 2012, ngay sau khi tuyên thệ nhậm chức thị trưởng, ông Trí đề cử bà tân “cựu” thị trưởng vào vị trí cũ của mình, để hoàn tất hai năm còn lại trong nhiệm kỳ bốn năm của ông, và được toàn thể HĐTP chấp thuận.
Trở lại với “ván cờ” của Thị Trưởng Chí Charlie Nguyễn, nó phụ thuộc hoàn toàn vào việc ông Mark có thắng ghế thị trưởng hay không. Nếu người em rể thất bại, toàn bộ cấu trúc này có thể bị suy yếu nghiêm trọng. Đó là ông Chí thua dân biểu liên bang, ông Mark vẫn là nghị viên, và gia đình họ Nguyễn chỉ còn một ghế – một vị thế khó đủ để kiểm soát HĐTP.
2-Dừng bước sớm (thoát hiểm an toàn)
Nếu ông Chí không lọt vào chung kết, ông tránh được một cuộc tổng tấn công về tiền thuế, không phải tiêu hao hơn $300,000 cho một cuộc đua rất khó khăn và vẫn giữ được phần lớn nguồn lực trong chính trường Westminster.
Với độ nhận diện đã được nâng lên sau chiến dịch, cùng nền tảng cử tri gốc Việt vốn có, khả năng tái đắc cử thị trưởng Westminster của ông vào Tháng Mười Một năm nay vẫn được đánh giá cao. Vấn đề là liệu những xung đột nội bộ tại HĐTP có lắng xuống đủ để ông “tái lập” hình ảnh với cử tri hay không.
Điểm mù chiến lược
Trên bàn cờ chính trị, không có chiến lược nào an toàn 100%. Phép tính của ông Chí Charlie Nguyễn chỉ có vẻ hiệu quả nếu chi phí chính trị – đặc biệt là hình ảnh có thể bị một bộ phận cử tri và giới quan sát đánh giá là “dùng quyền lực công và tiền thuế để xử lý đối thủ cùng phe” – không vượt quá ngưỡng chịu đựng của cử tri.
Nếu những cáo buộc từ Nghị Viên Amy Phan West được lan tỏa qua các video, báo chí, và mạng xã hội, hình ảnh này có thể ăn sâu vào nhận thức cộng đồng. Khi đó, ngay cả kịch bản “thoát hiểm” – ông không vào vòng “chung kết” nhưng vẫn tái đắc cử thị trưởng – cũng có thể bị suy yếu nghiêm trọng trong mắt cử tri.
Kết luận: Ván cờ không nằm ở Washington
Nhìn toàn cục, chiến dịch tranh cử dân biểu liên bang của Thị Trưởng Chí Charlie Nguyễn không phải một canh bạc ngẫu hứng, mà có thể là một phép tính mang tính kiểm soát. Đó là ông không cần thắng để đạt mục tiêu, miễn là các tính toán về cấu trúc gia đình và vai trò trong HĐTP Westminster không bị phá vỡ nếu Phó Thị Trưởng Mark Nguyễn không thắng ghế thị trưởng.
Kết quả của ngày bầu cử vào Thứ Ba, 2 Tháng Sáu, có thể trở thành thứ yếu.
Ván cờ thật sự đã được định hình từ lúc nước cờ đầu tiên được đặt xuống – tại phòng họp HĐTP Westminster, nơi một số quyết sách nội bộ đã làm thay đổi cán cân quyền lực trong nội bộ đảng.
Nếu các phân tích hiện tại đúng, Thị Trưởng Chí Charlie Nguyễn có thể vẫn giữ được quyền lực theo cách riêng của mình, miễn là “điểm mù” về tranh cãi nội bộ và kịch bản “brother in law thất bại” không trở thành hiện thực, làm đảo lộn ván cờ gia đình. [đ.d.]
—
Bài nhận định dựa trên phân tích dữ liệu FEC, Ballotpedia, nền tảng dự đoán Kalshi, và các nguồn truyền thông địa phương (North OC Pulse, Voice of OC, OC Register, Orange Juice Blog, ABC7) tính đến giữa Tháng Tư. Bài viết thể hiện quan điểm phân tích chính trị của tác giả, không phải kết luận pháp lý, và mọi nhận định đều được ghi nhận như ý kiến, không phải sự thật tuyệt đối.


































