Viết văn làm báo thời xa xưa

Viên Linh

Trong đời dù chỉ được gặp mặt nhà văn Lãng Nhân Phùng Tất Ðắc vào một đêm văn nghệ, nhưng là đêm văn nghệ do chính mình đứng ra mời các văn hữu, tôi luôn luôn luôn còn nhớ dịp vui ấy nơi Hầm Gió, đêm ra mắt tác phẩm Hạ Ðỏ Có Chàng Tới Hỏi do Khai Hóa xuất bản, và tổ chức.

Sài Gòn, 1973, đã hơi quá thời của phong trào Hippy, (Hippy a gogo do Trường Kỳ quảng bá), của quần ống chân voi và hoa đại năm cánh màu xanh lá cây, song từ phòng trà Queen Bee của Ngọc Chánh trong khu Eden tới cái quán của ca sĩ Nam Lộc trên đường Võ Tánh lúc nào cũng nhộn nhịp với trai thanh, gái tú, hay một cách cụ thể, từ Rock and Roll qua Psychedelic, với những Jo Marcel, Elvis Phương, Jimmy Joseph, Trường Kỳ, Tùng Giang, Trung Nghĩa, Annie Nga, Cathy Huệ, Thanh Tuyền,… với các ca sĩ nhạc trẻ khác lừng lẫy một thời, Sài Gòn lúc ấy là thiên đường của nhạc trẻ, và Hầm Gió là một điểm hẹn tấp nập. Ðến đó cũng là để nghe những bản nhạc thời đại phát ra từ một hệ thống âm thanh hoàn hảo, trong một không khí ấm cúng, với hình ảnh và tiếng hát của những Jimi Hendrix, Josplin, của những bài Heartbreaker hay Do What You Like. Nhưng đêm ấy đã được Nam Lộc dành cho Viên Linh và tác phẩm mới nhất viết cho tuổi trẻ. Và vào lúc rượu vừa cạn, tối chuyển vào đêm, thì hai nhà văn tên tuổi và đứng tuổi mới bước vào: đó là Mặc Ðỗ của Siu Cô Nương (1958) và Lãng Nhân Phùng Tất Ðắc của Chơi Chữ (1960), Giai Thoại Làng Nho (1963).

Lúc ấy nhà văn Mặc Ðỗ đã hơn 50 và nhà văn Lãng Nhân đã hơn 60 tuổi. Ðã gặp anh Mặc Ðỗ nhiều lần, tôi không ngạc nhiên, nhưng đó là lần đầu tôi được gặp một tác giả đã từng bỏ tiền ra xuất bản báo Ðông Tây ở Hà Nội từ năm 1931, 1932! Và lúc đó đứng đầu ngành ấn loát tại miền Nam với nhà in có tiêu chuẩn Âu Châu, máy móc tối tân Kim Lai ấn thư quán. Nó vốn là nhà in IFOM của Pháp (Imprimerie Francaise d’ Outre Mer – Pháp quốc hải ngoại). Cũng trong nhà in này, Phùng Tất Ðắc chủ trương nhà xuất bản Nam Chi Tùng Thư, in sách của các tác giả lớp trước, như của Tạ Tỵ, Ðoàn Thêm,… và nhất là các trước tác của chính ông, đã trở thành những tác phẩm cổ điển, bề thế: Chơi Chữ, Giai Thoại Làng Nho, Hán Văn Tinh Túy, Nhớ Nơi Kỳ Ngộ, Thơ Pháp tuyển dịch, Chuyện Cà Kê. Khoảng năm 1972, Lãng Nhân đã viết một bài dài về nghề làm báo thời tiền chiến.

“Sở dĩ tôi hàm làm báo là vì từ trước vẫn nghe nói chuyện về những thiên tài Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh và đức cần cù của Trần Trọng Kim, nên muốn được học hỏi nơi các ‘thần tượng’ ấy. Ðến khi lên Hà thành, gặp ông Phạm Quỳnh ở Hội Khai Trí, tôi không ưa lối cao ngạo, nhưng phải phục đức tính chịu khó của ông: ông ngồi văn phòng mùa nóng nực, mồ hôi nhễ nhại mà vẫn cặm cụi viết, hoặc đọc sách đến đoạn nào đắc ý, lại lom khom đứng dậy ghi ngay vào fiches. [thẻ] Nguyễn Văn Vĩnh thật có thiên tài… hồi ông dịch tiểu thuyết Pháp, buổi trưa sau bữa cơm, ông nằm trên ghế dài, hai bên hai người ngồi chép, ông dịch một lúc hai bộ tiểu thuyết, cứ đọc một câu cho bên phải lại quay đọc một câu cho bên trái. Ông lại là người rất tình cảm, khi dịch “Mai Nương Lệ Cốt,” hễ xong vài chục trang lại cho người đem cho bà vợ đầm xem ngay trước rồi mới đưa in. Ông có tài đọc rất nhanh, tôi từng thấy ông cầm quyển Nho Giáo mới xuất bản, lật lật từng tờ, đưa mắt qua loa, độ một giờ sau là ông cầm bút viết bài phê bình trên báo “Annam Nouveau.” Trần Trọng Kim là người cần cù khổ học. Ông có một cái bàn viết thật độc đáo, cả bàn ghế cả đèn đều đặt trong một chiếc màn lớn để tránh muỗi, đêm nào dù đi yến tiệc ở đâu cũng cứ 22 giờ là về, chui vào làm việc cho đến 2 giờ sáng.” (Văn, 10.1.1975)

“Nhiệm vụ thường xuyên của tôi (ở báo Ðông Tây) là đứng ở nhà in coi đặt bài vào khuôn, đoạn nào thừa thì cắt đi, khoảng nào trống thì trám vào.”

“Báo chí buổi ấy ở dưới chế độ kiểm duyệt. Ðứng đầu Sở Kiểm Duyệt là Vayrac, một ông tây thâm nho… Khoảng năm 1930 chính quyền Pháp bổ ông Vi (Văn Ðịnh) về tổng đốc Thái Bình,… ông Vi dùng hết cơ tâm để săn bắt những người làm quốc sự, lại sáng chế ra một cách tra tấn thần hiệu là dùng chày nện vào các khớp xương. Ðược tin ấy, Ðồng Giang cư sĩ ở Nam Ðịnh gửi lên báo Ðông Tây một bài thơ vịnh chày, lấy chày làm độc vận… Hồi bấy giờ lệ kiểm duyệt cho đưa từng bài lẻ chứ không phải đưa ra cả trang báo lớn, nên khi ráp các bài đã được phép in thành một trang, tòa soạn trưng hình ông Vi lên trang nhất, và ngay bên dưới, đóng khung bài thơ chày, đã có dấu kiểm duyệt:

CHÀY

Khen ai đã khéo tạc nên chày

Ðau đớn cho ai chỉ vị chày

Ở chốn rừng xanh trơ xác lõi

Về nơi dân đỏ béo thân chày

Trông ra tròn trặn trơn lì gỗ

Dùng đến hung hăng giã nặng chày

Ðầu có nhọn đâu mà cổ thắt?

Ngàn thu còn nhớ mãi tên chày.

(Cụ lớn vốn là người mạn ngược đầu tiên được cử về trị nhậm ở vùng xuôi, cũng nhờ cái tiếng hét ra lửa.)

Báo phát hành, quả nhiên tiếng chày vang rộn rã trên khắp các tỉnh miền Trung châu, và từ đó về sau, cái hình phạt “chày” cụ lớn không cho dùng đến nữa.

Ðông Tây là tờ báo bán chạy nhất hồi đó, và qui tụ những tên tuổi lớn như Phan Khôi, Trần Tuấn Khải, Tô Ngọc Vân, Lê Phổ, Vi Huyền Ðắc, Thiết Can, Hoàng Ngọc Phách. Tờ báo có khuynh hướng chính trị, ủng hộ những người và những việc chống Pháp, cũng như đả kích những người thân Pháp. Sau bài thơ Chày, tờ báo bị rút giấy phép vào ngày 25 tháng 7, 1932. Sau đó Phùng Tất Ðắc viết cho rất nhiều báo, cả Pháp ngữ lẫn Việt ngữ, như Cri de Hanoi, Nhựt Tân, Ích Hữu. Ông đã lấy vợ lần đầu năm 17 tuổi, đến năm 1935 lấy vợ lần nữa. Năm 1940 đắc cử chức nghị viên trong Nghị Viện Bắc Kỳ, năm 1945 bị Nhật bắt nhưng được ông bạn làm báo lúc trước là Trần Trọng Kim, lúc này là thủ tướng nước Việt Nam, cứu ra khỏi tù. Năm 1954 Phùng Tất Ðắc di cư vào Nam, năm 1975 di tản qua Anh quốc, cư ngụ ở Cambridge, và từ trần tại đây ngày 29 tháng 2, 2008, thọ 101 tuổi. Bài này được viết nhân cái giỗ thứ tư của vị đàn anh trong văn giới và báo giới Việt ngữ. (2.2012)

Du Tử Lê

Cách đây không lâu, một bằng hữu, trong chỗ thân tình, cho tôi câu hỏi, đại ý:

“Nếu không có đợt người Việt tỵ nạn đợt đầu tiên, với con số lên tới hơn một trăm ngàn người hồi tháng 4, 1975; rồi kế tiếp là những số lượng thuyền nhân, H.O, đoàn tụ gia đình… nhiều lần hơn thế, để hôm nay, chúng ta có gần 2 triệu người Việt tỵ nạn ở khắp nơi trên thế giới thì, chỉ riêng sinh hoạt văn học nghệ thuật của chúng ta thôi, sẽ ra sao nơi đất khách?”

Từ trái qua: Ðăng Khánh, Mai Thảo, Kiều Chinh. (Hình Ðăng Khánh)

Tôi chưa kịp trả lời, người bạn đã khẳng định:

“…Theo tôi, dòng chảy đầy sáng tạo, những bước chân đi tới những chân trời khai phóng, thử nghiệm của 20 năm văn học, nghệ thuật miền Nam sẽ biến mất! Những lượng phù sa mầu mỡ bồi đắp cho hai bờ sông văn học của chúng ta sẽ bị đứt mạch một cách tức tưởi. Nó bị bức tử. Như cái chết đột ngột, cay đắng của miền Nam Việt Nam vậy…”

Người bạn tuy không trong giới làm văn học, nghệ thuật trước đây, cũng như sau này, nhưng lại là người rất trân trọng các sản phẩm trí tuệ của những tài năng văn học miền Nam, vì phấn khích nên đã ném mũi lao của ông đi xa hơn. Ông giả dụ, biển vẫn đưa vào các bến bờ tự do, một số người Việt tỵ nạn. Nhưng nếu đó là con số quá nhỏ, thưa thớt, rải rác như những bụi cây cọc còi giữa sa mạc thì, dù cho trong số ấy, có những người vốn từng là văn nghệ sĩ, liệu họ có môi trường, có lực đẩy là người thưởng ngoạn để tiếp tục cầm bút, sáng tác?

Cũng không đợi tôi trả lời, ông nói:

“Không. Tôi tin là không. Bằng chứng là trước khi dân tộc chúng ta có hiện tượng thuyền nhân, tỵ nạn thì, ở một số quốc gia trên thế giới, chúng ta cũng đã có cái gọi là tập thể Việt kiều hay cộng đồng người Việt… Như cộng đồng người Việt ở Pháp, ở Mỹ… Nhưng con số ấy quá nhỏ để tự thân, hình thành được một dòng văn học, nghệ thuật dù khiêm tốn! Mà phải tới sau tháng 4,1975…”

Câu hỏi, đúng hơn, suy nghiệm của người bạn, cũng là một thành viên tích cực trong giới thưởng ngoạn văn chương Việt (dù mỗi ngày một thêm co cụm) ở quê người, cho tôi cơ hội nhìn lại. Nhìn kỹ. Nhìn sâu hơn sự nối mạch ở lãnh vực văn học, nghệ thuật của chúng ta, nơi xứ người.

Nhìn lại này, thức dậy trong tôi, lòng biết ơn những tài năng, những trí tuệ văn học, chỉ bắt đầu hay, chỉ thực sự dầm mình trong dòng chảy văn học kể từ sau biến cố tháng 4, 1975.

Theo tôi, họ là những người chẳng những nối tiếp mà, còn khai thông tắc nghẽn, khi những văn nghệ sĩ tên tuổi trước 1975 cạn kiệt sức sáng tác. Buông bút vì hoàn cảnh, tuổi tác…

Họ cũng không chỉ là những người lãnh nhiệm vụ thừa kế truyền thống văn học nhân bản của miền Nam, 20 năm mà, còn là những người tiên phong, đi tới những chân trời văn học mới.

Vẫn theo tôi, nhờ lớp thừa kế này mà, sự suy trầm của sinh hoạt văn học nghệ thuật ta, ở quê người được cứu vãn phần nào. Bởi những rung động, cảm nhận của họ, là những lượng máu mới. Sáng tác của họ là thịt, da trẻ trung. Hưng phấn thanh niên.

Nhưng, nói tới một nền văn học, nghệ thuật là, nói tới sự kết hợp thành tựu của nhiều bộ môn khác nhau. Phổ cập nhất, chúng ta có thể kể tới thi ca, văn xuôi cho bộ môn văn chương. Âm nhạc, trình diễn… cho bộ môn nghệ thuật. Và, vì những đổi thay khách quan của xã hội, chuyển biến tất yếu của hoàn cảnh, môi trường sống, theo thiển ý tôi thì, âm nhạc và trình diễn đã, đang, sẽ còn chiếm giữ vai trò cây-bài-chủ. Con ách chuồn của lãnh vực này.

Ðời sống, nhất là đời sống ở những xã hội Tây phương, thời gian, sự ngặt nghèo tới cay đắng của nó, đã cắt, tỉa dần người đọc. Sự cầm lên một cuốn sách, nghiền ngẫm một tác phẩm văn chương, thực tế hôm nay, là điều gì giống như một xa xỉ quá quắt!

Nhưng, khi ngồi vào xe, trên đường di chuyển, việc bật nút mở một đĩa nhạc, hoặc nơi phòng khách, trong phòng ăn, sự kiện cả gia đình cùng theo dõi một chương trình văn nghệ, lại là điều dễ hiểu. Ðơn giản tới mặc nhiên.

Trong hoàn cảnh với những điều kiện khách quan như vừa kể, tôi cho âm nhạc là…“ hoa khôi.” Âm nhạc là “bà chúa.” Âm nhạc là “nữ hoàng.”

Âm nhạc, do đó, không phải là ánh sáng le lói cuối đường hầm mà, là nguồn ánh sáng chói lọi. Nó là tiếng thì thầm gợi thức mọi xung động tình cảm tưởng đã ngủ yên, hay tàn lụi trong đời sống tinh thần của một con người, quay cuồng giữa nhịp sống hối hả hôm nay.

Một trong những người mới, đóng góp phần tài năng, trí tuệ không nhỏ của mình, vào nguồn sáng chói lọi hay, tiếng thầm thì lai tỉnh những rung cảm tưởng đã ngủ yên kia, là cõi giới âm nhạc Ðăng Khánh.

Khi dùng chỉ-định-từ “người mới” cho Ðăng Khánh, tôi nghĩ không đúng lắm. Vì tôi biết, nhạc phẩm đầu tay “Tiễn em chiều mưa,” Ðăng Khánh viết cách đây gần 50 năm cho người yêu, Phương Hoa, (cũng là người bạn đời sau này của ông.) Ðó là năm 1966, khi Ðăng Khánh/Nguyễn Nhật Thăng là giáo viên dạy tại các trường trung học như Hưng Ðạo, Ðắc Lộ, Ðồng Tiến, trước khi tốt nghiệp bác sĩ nha khoa ở Saigon. (1)

Khi dùng hai chữ “người mới” tôi chỉ muốn nhấn mạnh, mặc dù sáng tác rất sớm, nhưng Ðăng Khánh chỉ thực sự đem âm nhạc của mình đến với giới thưởng ngoạn vào đầu thập niên 1990, ở quê người. Nói cách khác, Ðăng Khánh thuộc lớp nhạc sĩ “…chỉ thực sự dầm mình trong dòng chảy văn chương, nghệ thuật kể từ sau biến cố tháng 4, 1975.”

Tôi không biết, có phải vì ông muốn hoàn tất chương trình bác sĩ nha khoa ở Hoa Kỳ, mở phòng mạch đáp ứng nhu cầu cấp thiết của cộng đồng Việt ở Houston, đầu thập niên (19)80; trước khi cho phép mình trở lại với tình yêu âm nhạc?

Tôi không biết, có phải ông chờ cho những máu, xương đất nước, kinh hoảng chia lìa của biến cố tháng 4, 1975 ngấm, lặng cơn đau trước khi cầm bút lại?

Tôi cũng không biết, có phải ông đợi tới khi nghe được tiếng thánh thót của những hồi chuông hạnh ngộ duyên khởi giữa thi ca và âm nhạc?…

Nhưng dù lý do nào, tôi vẫn thấy cần phải nói rằng: Ðăng Khánh lại là một trong trường hợp đặc biệt. Tôi muốn nhấn mạnh, sự kiện những ca khúc của ông được đám đông đón nhận ngay! (Tựa dòng nhạc của ông là niềm chờ đợi, khao khát bao lâu của đám đông!) Khi ông quyết định gửi tới người nghe, tình khúc “K. khúc của Lê.” (Người đầu tiên trình bày là danh ca Duy Trác, khi họ Khuất mới đặt chân tới Hoa Kỳ.) Rồi, liên tiếp sau đấy là những tình khúc như “Em ngủ trong một mùa đông,” “Lệ buồn nhớ mi,” “Hạt mưa bay cuối đời,” vân vân…

Đăng Khánh và Phương Hoa năm 1977

Những ca khúc vừa kể của Ðăng Khánh, đã được nhiều ca sĩ nổi tiếng hải ngoại, lần lượt trình bày, thu hình, thu âm… Phải chăng cũng vì thế mà, rất mau chóng, một số trong những sáng tác kể trên của Ðăng Khánh, đã “vượt biển,” ngược về quê hương nguyên gốc. (Dù tên tuổi ông không thường được giới thiệu.) Chúng xuất hiện trên sân khấu một số phòng trà từ Nam ra Bắc, như những hạnh ngộ rói tươi niềm vui, pha lẫn chút ngậm ngùi khuất lấp…

Tôi thường phát biểu rằng, mỗi tác phẩm, như một cuộc đời, luôn có cho riêng nó một định mệnh. Nếu cảm nhận này đúng và, có thể ứng hợp với một số sáng tác của Ðăng Khánh thì, tôi e, tôi sẽ khó có giải thích nào khác hơn:

– Ðịnh mệnh đã ân cần với Ðăng Khánh – Như trong đời thường, ông hằng ân cần với người. Hoặc:

– Ðịnh mệnh đã dịu dàng, luôn nở nụ cười ưu ái với Ðăng Khánh – Như trong đời thường, Ðăng Khánh hằng dịu dàng, luôn nở nụ cười ưu ái với bằng hữu của ông vậy.

(Kỳ sau: “Những hôn phối tốt đẹp giữa thơ (luôn cả văn xuôi) và nhạc Ðăng Khánh.”)

Chú thích:

(1) Nhạc sĩ Ðăng Khánh tên thật Nguyễn Nhật Thăng, sinh năm Ất Dậu tại huyện Ðại An tỉnh Ninh Bình. Cựu học sinh trung học Võ Tánh, Nha Trang và Chu Văn An, Saigon. Tốt nghiệp Ðại Học Khoa Học và Nha Khoa Saigon (D.S). Năm 1978, tốt nghiệp Ðại Học Nha Khoa Alabama in Birmingham Hoa Kỳ (D.M.D).

LTS – “Vàng Ðen” là tiểu thuyết của nhà văn Nguyễn Dũng Tiến, được xây dựng trên những tư liệu cùng huyền thoại liên quan tới vùng “Tam Giác Vàng,” một trong những nguồn sản xuất và cung cấp thuốc phiện (“vàng đen”) lớn nhất thế giới. Ngoài việc viết văn, tác giả Nguyễn Dũng Tiến cũng là một trong những người Việt Nam đầu tiên có công gầy dựng vườn cây ăn trái cho người Việt ở xứ người. Ông hiện là chủ nhân vườn cây LA Mimosa Nursery, 6270 East Allston Street, Los Angeles, CA 90022-4546. Tel: (323)722-4543. Ðược sự cho phép của tác giả, Người Việt hân hạnh giới thiệu tiểu thuyết “Vàng Ðen” trên mục truyện dài của nhật báo Người Việt cũng như Người Việt Online.

TỰA

Tôi vẫn hình dung những tiểu thuyết gia là những nhà ảo thuật, hay hơn thế, những tay phù thủy. Tôi đã di chuyển bằng tàu biển, nhưng đó chỉ là con tàu chở hành khách, như tàu Athos 2, năm 1948, đi từ Sài Gòn đến Marseille mất 28 ngày.

 Nhưng chưa bao giờ tôi được di chuyển dưới đáy biển, chưa bao giờ được bay vòng trái đất bằng khinh khí cầu. Jules Verne, bằng những vung tay của ngòi bút, đã giúp tôi có được những phiêu lưu xúc cảm đó của tuổi nhỏ mà không bao giờ tôi lãng quên. Phù thủy Lan Khai đưa tôi lên rừng, phù thủy Lê Văn Trương dắt tôi đi tìm vàng. Phù thủy Tchya thật ghê gớm bắt tôi quỳ mọp trong kinh hoàng để hầu hạ một Thần Hổ. Phù thủy Nguyễn Tuân đưa tôi đi coi Chém Treo Ngành, cho tôi uống Chén Trà Trong Sương Sớm. Tôi không nói chắc các bạn cũng biết tôi có khuynh hướng thân thương với những tác phẩm văn xuôi có chủ đề kỳ thú. Tiểu thuyết Vàng Ðen của Nguyễn Dũng Tiến đến với tôi như một đoàn quân tiến vào một thành trì bỏ ngỏ.

Vàng Ðen lại nghiễm nhiên có một vị trí riêng trong tiểu thuyết Việt Nam đã có du đãng, có tướng cướp, có tay “ném bút chì” có người “bỉ vỏ.” Nhưng buôn bán các chất ma túy, những bạch phiến, hắc phiến và hồng phiến gọi chung là vàng đen là thế giới của phù thủy Nguyễn Dũng Tiến lần đầu tiên mang lại cho chúng ta một cách quy mô. Nhiều nhà phù thủy của chữ nghĩa văn xuôi quan tâm nhiều đến việc từ vùng ngoại ô của hư vô tạo ra những người, những vật, những tình yêu và thù hận. Người không giống ai, người tử tù đó, vật càng khác biệt, nét chữ kia, hương cuội nọ.

Nguyễn Dũng Tiến bằng những phất tay chữ nghĩa mang lại những người, những vật của thế giới vàng đen, lại còn rất bạo tay mở rộng những thế giới đó từ Vạn Tượng, đến Chiang Mai, từ Tam Giác Vàng sang Mỹ quốc. Tôi thích đề tài rất kỳ thú của Vàng Ðen, tôi càng thích những người và vật, những bi kịch đời, bi kịch người, bi kịch đầy ắp đam mê chất chứa trong đó. Tôi thích hơn nữa không gian mênh mông kia của tiểu thuyết. Người viết tiểu thuyết cách đây hai mươi năm có những vấn đề khác biệt với những ưu tư của người sáng tạo hồi đầu thế kỷ.

Nhân vật của tiểu thuyết là nhân vật ngôi thứ nhất hay nhân vật được nhìn ngắm trên căn bản tâm lý học ngôi thứ ba. Ðào sâu vào nội tâm, đi mãi đến tận cùng của nội quan, những tiểu thuyết của thập niên ba mươi với những Francois Mauriac, những André Maurois bị Sartre chất chính, thế ra tiểu thuyết gia là Thượng đế hay sao? Làm sao biết Lan nghĩ xong rồi lại biết Ngọc nghĩ.

Tiểu thuyết gia mô tả nhân vật bằng chính nội quan, coi như tâm lý ngôi thứ nhất, thì những nhân vật khác chỉ có thể mô tả phản ứng, ngôn ngữ và động tác, tâm lý ngôi ba. Có thể dùng tới nội quan trá hình như thư từ, nhật ký, nhưng không thể áp dụng nội quan cho hơn một nhân vật trong cùng một cuốn truyện. Nhưng một nền tiểu thuyết thuần túy ngôi ba, hoàn toàn phản ứng có làm mất đi một kích thước cần có của một tiểu thuyết hay không? Tiểu thuyết của những năm năm mươi và sáu mươi đối đầu với những thắc mắc, một truyện hay nhiều truyện, nhiều chuyện trong một truyện có làm mất thống nhất tính hay không, một chuyện trong một truyện có phảng phất bi kịch Hy Lạp đã xa xưa và tệ hơn, có giản lược cuộc đời vốn có hơn một truyện trong cùng một thời gian.

Nhưng vấn đề tôi chú ý đặc biệt trong số những khắc khoải mà các người làm tiểu thuyết hôm nay là vấn đề bút pháp, nhất là trong loại tiểu thuyết có những đề tài kỳ thú. Tay chơi thứ dữ loại Vàng Ðen phải có ngôn ngữ khác biệt với chú tiểu trên chùa Long Giáng, khác với Ðạt của tiểu thuyết Yêu, và giọng cười của tay chơi khi rút ra con sắt trắng không thể giống tiếng cười của ông Nghị Hách khi tìm thấy những quả táo tầu. Ngôn ngữ không phải chỉ là những mẩu đối thoại, mà còn gồm bút pháp của toàn bộ cuốn sách, từ ngôn ngữ chữ viết, ngôn ngữ phản ứng cho tới ngôn ngữ của những ngõ ngách tâm hồn mỗi nhân vật. Ngôn ngữ mở rộng đó của thế giới Vàng Ðen, đúng thế là ngôn ngữ đầy bạo động, đầy tuyệt vọng, đầy ma túy. Ðó là những ngón nghề riêng của bàn tay đầy nghệ thuật phất lên của phù thủy Nguyễn Dũng Tiến.

Nguyên Sa

Aug. 29. 1995

Kỳ 1

Cuối Xuân 1994.

Ánh sáng ban mai trải dài trên lớp mái vàng của hoàng cung Lào, phản chiếu lên những tia sáng chói chan, rồi len lén trải nhẹ trên thân một tượng Phật bằng vàng, thật lớn giữa vườn thượng uyển. Quanh quanh, tiếng chim líu lo hót làm tăng thêm cái thanh thản, êm đềm của một bình minh nơi thủ đô của xứ ngàn voi phục.

Nhưng cái thanh thản của một sớm mai không giúp được hoàng thân Souvano Xithôn, một trong những hoàng thân còn lại trên tước hiệu của vương quốc Lào, bớt phải vội vã.

Bên ngoài, dưới sân đoàn hộ vệ và người tài xế riêng của hoàng thân đang lăng xăng chuẩn bị đoàn xe trong một tư thế sẵn sàng khởi hành.

Thùng thình trong bộ quốc phục, sàrông xanh đậm với những sọc kim tuyến nhạt chạy ngang, một chiếc áo lụa trắng tinh, tóc rẽ ngôi thẳng tắp, hoàng thân vội vã bước đến bàn thờ lộ thiên trước mặt tượng Phật, xì xụp làm lễ thật nhanh với sự phụ giúp của một nhà sư già, đoạn thẳng bước ra đoàn xe đang chờ sẵn. Nhà sư già cùng lên xe, ngồi cạnh hoàng thân.

Từ ngày hoàng thân Souphanouvong qua đời, hoàng thân Souvano Xithôn phải lãnh phần kế vị chức cố vấn chính phủ.

Hôm nay hoàng thân phải tham dự lễ cắt băng khánh thành một cây cầu, dù đã có sự hiện diện của người thủ tướng Lào do cộng sản Pathet Lào đưa lên; Cây cầu nối liền biên giới Thái-Lào do chính phủ Úc Ðại Lợi thực hiện và trao tặng cho hai quốc gia để tăng thêm phần hữu nghị giữa ba nước. Trong lòng thật không muốn đi, nhưng buổi lễ bắt buộc phải có sự hiện diện của hoàng thân Xithôn, vì lần đầu tiên trong hai trăm năm, quốc vương Thái, hoàng hậu cùng hoàng thái tử sẽ từ tỉnh Nông Khai, qua cầu để đến Viên Chắn của xứ Lào.

“Quốc sư nghĩ sao về chiếc cầu?”