Kalynh Ngô/Người Việt
ANNANDALE, Virginia (NV) – Phim tài liệu “The General: Vietnam in the Age of To Lam” của nữ đạo diễn Laura Brickman vừa ra mắt cộng đồng Việt Nam ở vùng thủ đô Washington, DC tại Mason District Community Center, Annandale, Virginia. Sau gần 55 phút, phim đã giải tỏa hoàn toàn những lo ngại trong cộng đồng Việt thời gian qua. Đó là, “đây không phải là bộ phim thiên tả như những gì chúng ta đã nghĩ,” theo nhận xét chung của khán giả đến xem vào chiều Thứ Bảy, 10 Tháng Giêng.
Một thực trạng của Việt Nam hiện tại
Phim bắt đầu bằng một cảnh tượng sống động xảy ra vào ban ngày, trên đường phố Việt Nam. Một người dùng điện thoại tường thuật lại một sự kiện đang xảy ra thì bị hành hung từ phía sau. Hình ảnh vụt tắt ngay lúc đó, người xem có thể hiểu được rằng người này gặp nguy hiểm. Cũng từ đó, bộ phim dẫn người xem đến một nhân vật có tên Tô Lâm, đi từ cuộc đời của ông khi còn là thanh thiếu niên đến khi trở thành nhân vật quyền lực nhất của nền công an trị.
Tuy nhiên, tiểu sử và sự nghiệp của ông Tô Lâm không phải là ngầm ý của đạo diễn Laura Brickman trong phim này.
Ngay từ đầu bộ phim, đạo diễn Brickman nhấn mạnh về vụ án từng làm nổi sóng dư luận Việt Nam và cả thế giới. Đó là vụ bắt cóc ly kỳ ông Trịnh Xuân Thanh ở Berlin, Đức, năm 2017 mà ông Tô Lâm, khi còn là bộ trưởng Bộ Công An Việt Nam, là người chủ mưu. Vụ này gây nên một cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa Đức và Việt Nam khi Berlin “tạm ngưng quan hệ đối tác chiến lược” với Hà Nội hơn hai tháng sau khi sự việc xảy ra.
Gần như toàn bộ thời gian của cuốn phim là tiếng nói trực tiếp của những người đấu tranh nay đang bị giam cầm như Phạm Đoan Trang, Lê Hữu Minh Tuấn, Bùi Tuấn Lâm; những người đang tị nạn ở ngoại quốc như nhà báo Lê Trung Khoa và Luật Sư Nguyễn Văn Đài; những người đang phải lẩn trốn ở Thái Lan; và những bản án “bỏ tủi” nặng nề bất công mà họ phải gánh chịu.
Nữ đạo diễn Brickman đã kể lại quan lộ của Đại Tướng Tô Lâm bằng chính bức tranh xã hội Việt Nam và những ngày trốn chạy, những cuộc biểu tình, bắt bớ, ngày tháng lao tù của người bất đồng chính kiến. Tất cả những sự kiện đó đã xây dựng nên một “Việt Nam Trong Thời Đại Tô Lâm.” Nói cách khác, toàn bộ là cuốn phim tài liệu về nền dân chủ của Việt Nam dưới thời ông Tô Lâm.
“Đây không phải cuốn phim thiên tả”
Chính vì vậy, sau gần 55 phút, cảm xúc và nhận định của người xem hoàn toàn khác so với những “lấn cấn” ban đầu.
Bà Bùi Bích Hà, cư dân Virginia, có ý kiến rằng: “Lý do làm cho nhiều người nghĩ đây là cuốn phim tuyên truyền cho Cộng Sản vì cái tựa đề hơi đẹp cho Tô Lâm.”
Theo bà, nếu đạo diễn đặt một tựa khác, ví dụ như nói thẳng ra là “Việt Nam dưới chế độ của Tô Lâm thì có lẽ người ta không hiểu lầm.”
Tuy nhiên, cô Angelina Huỳnh, đồng sáng lập tổ chức xã hội dân sự Vietnam Rise, hay còn gọi là RISE, chia sẻ: “Đây là cuốn phim nhắm đến truyền thông dòng chính, người Mỹ, và thế hệ trẻ lớn lên ở đây. Cộng đồng chúng ta bao nhiêu năm nay cần có một dạng phim như thế này.”
Theo cô, để “chạm” được đến khán giả đó, cần phải có một câu chuyện mang màu sắc Hollywood, cho dù nội dung nói về chính trị và một chế độ. “The General” đáp ứng được điều đó.
“Do đó, tựa đề của phim này rất phù hợp,” cô nói. “Khi xem, người ta sẽ vỡ lẽ ra sự tàn độc của một lãnh đạo. Đó là điều bất ngờ.”
Ông Chu Linh, một khách tham dự cho biết, ông nhận được ý kiến từ những người trẻ về cuốn phim mà “chắc chắn họ chưa xem, chỉ là phần ‘trailer,’” theo lời ông nói.
“Tôi cũng thấy có cái gì đó lấn cấn. Nhưng sau khi coi xong, thì tôi nghĩ rằng các bạn trẻ đó vội vã quá. Giới trẻ nên xem phim này,” ông nói. “Hãy coi và xem vai trò của Tô Lâm là phụ. Cần phải để ý đường đi của một lãnh đạo của Cộng Sản. Tô Lâm này lên nay, mai xuống, Tô Lâm khác lại lên. Mục đích của họ là giữ đảng. Mất nước cũng được. Mất Bản Giốc cũng được. Mất Hoàng Sa, Trường Sa cũng được. Nhưng đảng phải còn.”
Trước khi chiếu cuốn phim, Bác Sĩ Đặng Vũ Chấn, thuộc đảng Việt Tân và là người điều hợp chương trình, đề cập về dư luận trong cộng đồng cho rằng “đây là bộ phim thiên tả.” Lý do, “nữ đạo diễn Laura Brickman tốt nghiệp trường đại học Colombia University.”
Đại học Colombia University là nơi ông Tô Lâm từng phát biểu tại Diễn Đàn Lãnh Đạo Thế Giới vào ngày 23 Tháng Chín, 2024.
Một khách tham dự, chỉ cho biết bà tên Thu, cũng xác nhận điều này. Nhưng sau khi xem cuốn phim, bà thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của mình.
Ông Chu Linh có thêm một nhận định khá thú vị, đó là “flyer đẹp quá. Hình của ông Tô Lâm đẹp quá. Nhưng với chúng tôi, đó chỉ là hàng mã.”
Thông thường, tâm lý của người xem khi nhìn thấy một hình ảnh đẹp, thường có ngay nhận định là nội dung của nó muốn ca ngợi, tôn vinh nhân vật đó. Ông Chu Linh thừa nhận “phim này làm theo kỹ thuật Hollywood, cả về hình ảnh, vẫn dựng hình.”
Luật Sư Đặng Đình Mạnh, trong tâm trạng xúc động, bày tỏ: “Có nhiều ký ức trong tôi tưởng đã ngủ yên trong hai năm qua mà qua bộ phim này, nó sống lại tất cả. Những ký ức kinh hoàng của người sống trong nước, bị coi là ‘chống lại chế độ.’”
“Chỉ với mấy chục giây đầu của phim, tôi cho rằng đã lột tả được gần hết thực trạng của Việt Nam hiện tại,” ông nói.
Theo lời ông, đạo diễn đưa vào hàng loạt những tù nhân chính trị, những người tranh đấu mà đa phần từng là thân chủ của ông. Đó là những người dám nói đến thực trạng của đất nước, và “đó là một cái tội,” ông nói. Nhắc đến gia đình bà Cấn Thị Thêu, ông không kềm được xúc động. Ông nhắc đến lời nói của anh Trịnh Bá Phương từng nói vang khi bị bắt, như một lời di chúc: “Nếu tôi chết, thì không phải tôi tự tử.”
Đạo diễn Laura Brickman
Trước đó, dư luận cho rằng đạo diễn của phim là “thiên tả” và làm phim này để “tuyên truyền cho Cộng Sản.” Sau đó, mọi nghi vấn được giải bày, bằng chính nội dung cuốn phim đầu tay của cô. Tuy nhiên, có một điều mà khán giả chưa được biết, đó là những gì cô trải qua khi thực hiện cuốn phim.
Từ Israel, cô Brickman nói với nhật báo Người Việt: “Phải mất vài năm để dự án phim thực sự bắt đầu. Năm 2025 chúng tôi quay phim ở Đức, Slovakia, Mỹ, và Thái Lan để kể câu chuyện về sự đàn áp ngày càng tăng đối với những người chỉ trích chế độ, bao gồm cả những nhân vật buộc phải rời khỏi Việt Nam và đang phải đối mặt với sự giám sát và đe dọa liên tục từ chế độ.”
Cô nói, trong thời gian làm phim, chính cô và êkip cũng gặp phải những “thủ thuật” này, “đặc biệt là nhắm vào các thành viên người Việt Nam trong đoàn làm phim của chúng tôi.”
“Tôi nhận được nhiều email từ các thành viên của lực lượng an ninh Việt Nam, những người cho rằng cuốn phim này là tuyên truyền. Tôi muốn nói rõ với những người này rằng bộ phim tài liệu này là tác phẩm báo chí, và là kết quả của tiến trình điều tra rất kỹ lưỡng – không chỉ do một mình tôi thực hiện mà còn có sự đóng góp của các nhà báo Việt Nam như Lê Trung Khoa và Phạm Đoan Trang, cũng như các nhà hoạt động, luật sư và nhiều người khác.”
Ý tưởng về “The General” của cô Brickman thực sự bắt đầu vào năm 2019, khi cô dành một tháng để làm phóng sự ở Hà Nội và Sài Gòn. Bên cạnh việc sản xuất các video du lịch, cô có cơ hội gặp gỡ một số nhà báo và nhà hoạt động nhân quyền, những người vào thời điểm đó vẫn có thể làm việc ở Việt Nam, bất chấp bầu không khí đàn áp chính trị ngày càng gia tăng.
“Lúc đó, tôi biết mình muốn kể lại những gì những người này mô tả cho tôi: Sự quấy rối của lực lượng an ninh, việc bị trục xuất, bị bỏ tù, và thậm chí cả những trận đánh đập thể xác nhằm mục đích bịt miệng những lời chỉ trích chính phủ Việt Nam,” đạo diễn Laura Brickman nói.
Trước khi thực hiện cuốn phim, nữ đạo diễn này đã hiểu vai trò của ôngTô Lâm trong chiến thuật đàn áp của Việt Nam, nhưng cô không tưởng tượng được “chiến dịch bịt miệng những người chỉ trích chính quyền lại lan rộng đến mức nào.”
“Đó thực sự là một chiến dịch toàn cầu, sẵn sàng nhắm vào bất kỳ ai lên tiếng chống lại chính phủ của Tô Lâm. Giờ đây tôi đã tự mình trải nghiệm điều này, và điều đó khiến tôi rất bất ngờ,” cô Laura Brickman nói.
Có thể cô “không bao giờ được cấp thị thực vào Việt Nam lần nữa” như lời bà Bùi Bích Hà phỏng đoán, nhưng Brickman nói cô vẫn rất yêu Việt Nam.
“Việt Nam là một đất nước tuyệt vời. Tôi đã chứng kiến rất nhiều lòng dũng cảm và sự kiên định ở những người mà tôi gặp trong lúc thực hiện bộ phim tài liệu này, và tôi hy vọng rằng chúng tôi đã tạo ra một dự án có tác động thực sự tại Việt Nam. Người dân ở đó xứng đáng được tự do, và rất nhiều tiếng nói dũng cảm và có nguyên tắc đã bị dập tắt, hoặc bằng cách bỏ tù hoặc đe dọa gia đình họ.” [đ.d.]
—
Liên lạc tác giả: [email protected]
