Lê Mạnh Hùng
Thủ Tướng Anh David Cameron, sau phiên họp thượng đỉnh Châu Âu tuần trước, đã phải công nhận trước báo chí rằng quả thật ông không được đón tiếp tại hội nghị một cách thân thiết. Nhưng sự thật còn não nề hơn thế nữa. Trong hội nghị này đòi hỏi mà ông thủ tướng Anh đưa ra, muốn thương thuyết lại các điều kiện gia nhập của Anh trong Liên Hiệp Châu Âu đã bị đón nhận với một hỗn hợp vừa giận dữ vừa không hiểu nổi Anh muốn gì.
Ðòi hỏi của Anh đúng là làm cho các nhà lãnh đạo Châu Âu khác khó chịu. Nhưng thật sự ông Cameron chỉ diễn lại tấn tuồng quan hệ phức tạp của Anh đối với Châu Âu lục địa vốn đã có sẵn từ nhiều thế kỷ trước.
Các cuộc tranh luận tại Anh hiện nay về Châu Âu là một âm hưởng của các cuộc tranh luận xảy ra cách đây gần 300 năm khi Sir Robert Walpole trở thành vị thủ tướng đầu tiên của vương quốc này. Theo Robert Tomb, một sử gia của Viện Ðại Học Cambridge thì Walpole, một đảng viên đảng Tư Do Whig tin rằng Anh phải đóng một “vai trò quan trọng tại Châu Âu” trong khi các đối thủ Bảo Thủ Tories của ông thì cho rằng thế giới bên ngoài chứ không phải Cộng Ðồng Châu Âu mới là sứ mạng của Anh.
Với tư cách là lãnh tụ của những người Bảo Thủ Tories hiện đại, ông Cameron đúng là người thừa kế truyền thống của đảng mình – hoài nghi sự dính líu vào công việc của Châu Âu. Sir Winston Churchill, người lãnh đạo vỹ đại nhất của đảng Bảo Thủ đã từng nói với Tổng Thống Charles de Gaulle của Pháp là nếu phải chọn lựa giữa Châu Âu và “le grand large,” Anh bao giờ cũng lựa chọn cái sau.
Cam kết tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về Châu Âu là nhượng bộ của ông Cameron cho các thế lực chính trị trong nội bộ đảng ông và trong các nhóm cánh hữu như thuộc đảng UKIP, vốn vẫn tin như những người Tories của thế kỷ thứ 18 rằng Anh Quốc phải nhìn ra thế giới bên ngoài Châu Âu. Global Britain, một trong những tổ chức vận động cho Anh quốc rút ra khỏi Cộng Ðồng Châu Âu biện luận rằng vận mệnh của Anh không còn dính tới Châu Âu nữa bắt đầu từ nhiều thế kỷ trước khi người Anh bắt đầu di dân vượt đại dương định cư tại những vùng đất mới.
Những lý luận như vậy khiến người ta có thể dễ dàng nhận định những người chống Châu Âu là những kẻ phản động hoài niệm một quá khứ không còn nữa. Nhưng phải nói rằng trong lý luận của họ cũng có một chút chân lý rằng Anh quốc cần phải nhìn vượt qua ngoài giới hạn Châu Âu ra thế giới. Mấy năm vừa qua, với những rối loạn tài chánh và tê liệt chính trị không phải là những năm làm Cộng Ðồng Châu Âu tự hào. Những nền kinh tế năng động nhất của thế giới nay nằm ở Châu Á và những canh tân kỹ thuật kích thích nhất thì xảy ra tại Mỹ.
Nhưng những người đòi hỏi Anh rút ra khỏi Cộng Ðồng Châu Âu thật sự là đặt ra một sự lựa chọn vô lý và không cần thiết. Trên thực tế, từ nhiều thế kỷ nay Anh vẫn luôn luôn là một cường quốc của Châu Âu cũng như của thế giới.
Tháng tới nước Anh sẽ tổ chức kỷ niệm năm thứ 200 chiến thắng Waterloo. Một chiến thắng biểu hiệu cái cùng tột của sự tham dự của nước Anh vào các vấn đề của Châu Âu. Ðối với những người chống Châu Âu, chiến thắng này biểu tượng sự chiến thắng của những người Anh yêu độc lập tự do trước một kẻ có tham vọng tập trung hết Châu Âu vào làm một dưới quyền mình, Napoleon. Thế nhưng họ quên rằng Wellington chỉ huy một lực lượng đa quốc chứ không phải một mình Anh và chiến thắng này chỉ đạt được nhờ sự xuất hiện tuy rằng muộn màng của quân Phổ (Ðức quốc hiện nay) tại chiến trường.
Cho đến nay việc xây dựng một liên minh có thể chiến thắng tại Châu Âu không phải là điểm mạnh của ông Cameron. Năm ngoái trong một phòng họp chỉ cách Waterloo vài dặm Anh, ông Cameron đã thất bại nhục nhã trong cố gắng ngăn chặn việc bổ nhiệm ông Jean Claude Juncker làm chủ tịch Ủy Hội Châu Âu. Trong trường hợp này, hy vọng của Anh rằng Ðức sẽ tới giúp như Blucher đã kịp thời tới cứu Wellington đã không trở thành hiện thực.
Nếu ông Cameron tiếp tục thất bại trong những cố gắng của ông để đạt một thỏa thuận mới với Liên Hiệp Châu Âu thì những người muốn Anh rút ra khỏi châu Âu sẽ cảm thấy mạnh bạo hơn. Họ sẽ biện luận rằng Anh vẫn có thể tham gia vào với châu Âu mà không cần phải là thành viên của Liên Hiệp Châu Âu – như Thụy Sỹ và Na Uy đang làm. Và họ có thể nói thêm rằng nếu Anh muốn buôn bán thành công với phần còn lại của thế giới thì cần phải giải phóng ra khỏi những quy định rườm rà bóp nghẹt của Châu Âu.
Cả hai lý luận này thoạt nghe thì có thể đáng tin. Nhưng thật sự chúng rất ư sai lầm. Sự kiện là hầu như trừ Nga ra, tất cả các nước lớn tại Châu Âu nay đều là thành viên của Liên Hiệp Châu Âu. Nếu Anh có rời khỏi Liên Hiệp Châu Âu, giống như Thụy Sĩ hoặc Na Uy, Anh cũng vẫn phải đưa vào trong luật pháp của mình các quy định và chính sách của Châu Âu mà mình không có quyền đóng góp vào việc thiết lập. Cái giá phải trả để có thể tiếp tục tham gia vào thị trường chung Châu Âu sẽ là sự chấp nhận chính những luật lệ và quy định mà các người chống Châu Âu của Anh ước mơ hủy bỏ. Và việc các quy định của Châu Âu bóp nghẹt những cố gắng cạnh tranh của Anh trên thị trường thế giới là một huyền thoại vô căn cứ. Ðức xuất cảng sang Trung Quốc nhiều gấp năm lần Anh.
Ông Cameron chắc hẳn cũng biết những chuyện đó. Khó khăn của ông là làm sao kiềm chế được đảng ông trong lúc tìm cách giữ được chút nào ảnh hưởng của Anh đối với Châu Âu.
